niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej

Niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej (MCADD – Medium-Chain Acyl-CoA Dehydrogenase Deficiency) to dziedziczone autosomalnie recesywnie zaburzenie metabolizmu kwasów tłuszczowych. Jest to jedna z najczęstszych wrodzonych wad metabolicznych, występująca z częstością około 1:10000-1:20000 żywych urodzeń.

Defekt genetyczny dotyczy genu ACADM zlokalizowanego na chromosomie 1p31, kodującego enzym dehydrogenazę acylo-CoA średniołańcuchową. Enzym ten uczestniczy w procesie β-oksydacji kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha (6-12 atomów węgla), co prowadzi do zaburzeń w pozyskiwaniu energii z tłuszczów podczas głodzenia, zwiększonego wysiłku fizycznego lub infekcji.

Klinicznie MCADD charakteryzuje się epizodami hipoglikemii nieketonowej, wymiotami, letargiem, drgawkami, a w ciężkich przypadkach encefalopatią i nagłym zgonem sercowym. Szczególnie niebezpieczne są pierwsze epizody dekompensacji metabolicznej, które mogą wystąpić między 3. miesiącem a 6. rokiem życia, często w przebiegu infekcji z gorączką i ograniczonym przyjmowaniem pokarmów.

Diagnostyka obejmuje badanie profilu acylokarnityn metodą tandemowej spektrometrii mas (MS/MS), analizę kwasów organicznych w moczu oraz badania molekularne genu ACADM. Najczęstszą mutacją jest c.985A>G (p.Lys329Glu). W wielu krajach MCADD jest włączony do programu badań przesiewowych noworodków.

Leczenie polega głównie na unikaniu długotrwałego głodzenia, stosowaniu diety bogatej w węglowodany podczas choroby oraz szybkim wdrażaniu leczenia w okresach metabolicznej dekompensacji. W stanach ostrych konieczne jest dożylne podawanie glukozy. Rokowanie jest dobre przy wczesnym rozpoznaniu i odpowiednim postępowaniu profilaktycznym.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Niedobór dehydrogenazy acylo-coa średniołańcuchowej – Objawy

Niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej (MCADD) to autosomalnie recesywne zaburzenie metaboliczne, które upośledza β-oksydację średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych, prowadząc do hipoglikemii hipoketotycznej oraz ryzyka kryzysu metabolicznego. Objawy pojawiają się najczęściej między 3 miesiącem a 2 rokiem życia, często w kontekście głodzenia lub infekcji, i obejmują letarg, wymioty, drgawki, hepatomegalię oraz zaburzenia oddychania. Kryzys metaboliczny może rozwinąć się w ciągu 1-2 godzin, manifestując się hipoglikemią, hiperamonemią, uszkodzeniem wątroby, zaburzeniami rytmu serca, a nawet śpiączką i nagłą śmiercią. Ryzyko zgonu w nieleczonym MCADD wynosi około 20-25% u dzieci doświadczających ostrego kryzysu. Długoterminowe powikłania neurologiczne i mięśniowe są konsekwencją niekontrolowanych epizodów dekompensacji metabolicznej.
ADHD, afazja, arytmia, badania przesiewowe noworodków, ciała ketonowe, dekompensacja metaboliczna, drgawki, enzym MCAD, gen ACADM, hepatomegalia, hiperamonemia, hipoglikemia hipoketotyczna, kryzys metaboliczny, letarg, mózgowe porażenie dziecięce, mutacja genu ACADM, niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej, osłabienie mięśniowe, spastyczność, średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe, stłuszczenie wątroby, stres kataboliczny, zaburzenie metaboliczne, zespół nagłej śmierci niemowląt, zespół Reye’a
Leksykon chorób i schorzeń
Niedobór dehydrogenazy acylo-coa średniołańcuchowej – Patofizjologia i mechanizm

Niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej (MCADD) to autosomalne recesywne zaburzenie metaboliczne wynikające z mutacji w genie ACADM (chromosom 1p31), prowadzące do defektu mitochondrialnej β-oksydacji średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych (C6-C12, z maksymalną aktywnością dla C8-CoA). Najczęstszą mutacją jest 985A→G (K304E), obecna homozygotycznie u ~80% pacjentów z objawową postacią choroby. Mutacje te powodują nieprawidłowe zwijanie białka MCAD, skutkując utratą funkcji enzymu i zaburzeniem produkcji acetylo-CoA, co uniemożliwia ketogenezę i prowadzi do hipoglikemii hipoketonemicznej podczas stresu metabolicznego lub głodzenia. Klinicznie obserwuje się ciężką hipoglikemię, kwasicę metaboliczną, encefalopatię oraz dysfunkcję mięśni szkieletowych. Diagnostyka opiera się na wykryciu charakterystycznych metabolitów w płynach ustrojowych, takich jak średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe, estry acyloglicyny i acylkarnityny oraz kwasy dikarboksylowe. W badaniach noworodków z MCADD stwierdzono zwiększone markery stresu oksydacyjnego, w tym podwyższony poziom glutationu i utlenionych lipidów, co sugeruje rolę dysfunkcji mitochondrialnej i nadprodukcji ROS w patogenezie choroby.
acetylo-CoA, cykl Krebsa, dekompensacja metaboliczna, fosforylacja oksydacyjna, gen ACADM, glukoneogeneza, glutation, karboksylaza pirogronianowa, kardiomiopatia, ketogeneza, kwas dikarboksylowy, kwasica metaboliczna, MCADD, mutacja missense, niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej, rabdomioliza, reaktywne formy tlenu, stłuszczenie wątroby, stres oksydacyjny, toksyna mitochondrialna, utlenianie kwasów tłuszczowych, zaburzenie metaboliczne, zaburzenie utleniania kwasów tłuszczowych, β-oksydacja kwasów tłuszczowych
Leksykon chorób i schorzeń
Niedobór dehydrogenazy acylo-coa średniołańcuchowej – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej (MCADD) jest autosomalnie recesywnym zaburzeniem metabolizmu kwasów tłuszczowych, charakteryzującym się całkowitą utratą aktywności enzymatycznej MCAD w limfocytach u pacjentów z patogennymi wariantami ACADM, takimi jak mutacje c.1040GT (p.Gly347Val) i c.449_452delCTGA (p.Thr150ArgfsTer4). Przed wprowadzeniem badań przesiewowych noworodków, śmiertelność wynosiła około 20-25%, a 40% pacjentów doświadczało trwałych objawów neurologicznych po pierwszym kryzysie metabolicznym. Poziomy średniołańcuchowych acylokarnityn, zwłaszcza oktanoilokarnityny (C8), korelują z fenotypem biochemicznym i mogą wspomagać diagnostykę, choć normalny profil acylokarnitynowy nie wyklucza MCADD. Częstość występowania MCADD w Ontario wynosi 1 na 14 157 urodzeń, a pozytywna wartość predykcyjna testu przesiewowego to 46%.
badanie przesiewowe noworodków, bialleliczny patogenny wariant, choroba autosomalna recesywna, dekompensacja metaboliczna, dziedziczenie autosomalne recesywne, kryzys metaboliczny, limfocyty, MCADD, niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej, niedobór MCAD, objawy neurologiczne, oktanoilokarnityna, poradnictwo genetyczne, pozytywna wartość predykcyjna, profil acylokarnitynowy, śpiączka
Leksykon chorób i schorzeń
Niedobór dehydrogenazy acylo-coa średniołańcuchowej – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej (MCADD) to wrodzone zaburzenie metabolizmu kwasów tłuszczowych, charakteryzujące się defektem mitochondrialnego utleniania β-kwasów tłuszczowych, co prowadzi do uzależnienia od glukozy jako głównego źródła energii. Diagnostyka opiera się na badaniach przesiewowych noworodków (24-48 h po urodzeniu) oraz testach genetycznych. Klinicznie MCADD manifestuje się hipoketotyczną hipoglikemią, letargiem, wymiotami, drgawkami i może prowadzić do śpiączki lub nagłej śmierci, zwłaszcza w sytuacjach stresu metabolicznego, głodzenia lub infekcji. Leczenie polega na zapobieganiu długotrwałemu głodzeniu (u niemowląt poniżej 6 miesiąca nie dłużej niż 4-5 h, u dzieci 6-12 miesięcy do 8 h, a u starszych do 12 h), zwiększeniu podaży węglowodanów i białek przy ograniczeniu lipidów oraz suplementacji L-karnityną (50-100 mg/kg/dzień). W trakcie kryzysu metabolicznego konieczne jest szybkie podanie prostych węglowodanów doustnie lub dożylnie (dekstroza), utrzymując glikemię na poziomie około 5 mmol/L (90 mg/dl). Współpraca z zespołem metabolicznym i edukacja rodziny są kluczowe dla skutecznego zarządzania chorobą.
badanie przesiewowe noworodków, choroba wątroby, dekstroza, dietetyk, drgawki, hipoglikemia, hipoketotyczna hipoglikemia, hipotonia, kryzys metaboliczny, letarg, metabolizm, niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej, normoglikemia, powiększenie wątroby, rekonwalescencja, śpiączka, triheptanoina, utlenianie kwasów tłuszczowych, utlenianie mitochondrialne, wymioty, zaburzenie metaboliczne, zaburzenie odżywiania, zatrzymanie oddychania, zespół metaboliczny, złożone węglowodany
Leksykon chorób i schorzeń
Niedobór dehydrogenazy acylo-coa średniołańcuchowej – Etiologia i przyczyny

Niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej (MCADD) jest autosomalnie recesywnym zaburzeniem metabolicznym spowodowanym mutacjami w genie ACADM na chromosomie 1p31, prowadzącym do deficytu enzymu MCAD niezbędnego w β-oksydacji średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych (C6-C10). Najczęstszą mutacją jest c.985A>G (p.Lys304Glu), obecna u około 80% pacjentów homozygotycznych, skutkująca całkowitą utratą funkcji enzymu. Patofizjologia MCADD obejmuje niemożność prawidłowego przekształcania kwasów tłuszczowych do acetylo-CoA, co prowadzi do hipoglikemii, hipoketonurii oraz akumulacji toksycznych kwasów dikarboksylowych (C6-C12), w tym kwasu oktanowego (C8), który jest mitochondrialną toksyną. Klinicznie choroba manifestuje się w okresie niemowlęcym lub później, szczególnie podczas głodzenia, infekcji czy stresu metabolicznego, powodując ryzyko ciężkiej dekompensacji metabolicznej, encefalopatii i niewydolności wielonarządowej. Diagnostyka opiera się na badaniach przesiewowych noworodków, które wykrywają podwyższone poziomy oktanoilokarnityny, a leczenie polega na unikaniu głodzenia i monitorowaniu stanu metabolicznego pacjenta.
badania przesiewowe noworodków, beta-oksydacja kwasów tłuszczowych, cykl Krebsa, dekompensacja metaboliczna, drgawki, dziedziczenie autosomalne recesywne, encefalopatia, gen ACADM, glukoneogeneza, gorączka, heterogenność fenotypowa, hipoglikemia, karboksylaza pirogronianowa, ketogeneza, kwasy dikarboksylowe, mutacja c.985A>G, niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej, niewydolność serca, niewydolność wątroby, nosiciel genu, poradnictwo genetyczne, średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe, synteza ATP, toksyna mitochondrialna, uszkodzenie mózgu, wstrząs, wymioty i biegunka, zaburzenie oksydacji kwasów tłuszczowych
Leksykon chorób i schorzeń
Niedobór dehydrogenazy acylo-coa średniołańcuchowej – Leczenie

Niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej (MCADD) to dziedziczne zaburzenie metaboliczne, które wymaga wczesnego rozpoznania, najlepiej w badaniach przesiewowych noworodków, celem zapobiegania dekompensacji metabolicznej. Terapia opiera się na unikaniu długotrwałego głodzenia, szczególnie u niemowląt i małych dzieci, z maksymalnym czasem głodzenia odpowiednio: 4-5 godzin dla niemowląt <6 miesięcy, 8 godzin dla 6-12 miesięcy, 10 godzin dla 12-24 miesięcy oraz 12 godzin dla pacjentów >2 lat. Dieta powinna zawierać 30-55% energii z węglowodanów złożonych i ograniczenie tłuszczów do około 30%, z wykluczeniem trójglicerydów średniołańcuchowych (MCT). W okresach choroby z gorączką, wymiotami lub biegunką konieczne jest stosowanie wysokoenergetycznych napojów glukozowych, częstsze karmienie oraz monitorowanie glikemii. W przypadku objawów dekompensacji metabolicznej wskazana jest hospitalizacja i dożylne podawanie glukozy (10% roztwór dekstrozy, 10-12 mg/kg/min), utrzymanie glikemii powyżej 5 mmol/l oraz korekta zaburzeń elektrolitowych i leczenie przyczyny.
aktywność enzymu, badanie przesiewowe noworodka, dekompensacja metaboliczna, dekstroza, dietetyk, enzym MCAD, ester acylokarnityny, fenylmaślan sodu, gen ACADM, lekarz metaboliczny, niedobór dehydrogenazy acylo-CoA, niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej, niedobór karnityny, poziom glukozy, protokół awaryjny, równowaga kwasowo-zasadowa, skrobia kukurydziana, stan odżywienia, suplementacja karnityny, terapia genowa, zabieg chirurgiczny, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie rytmu serca, zespół leczący
Leksykon chorób i schorzeń
Niedobór dehydrogenazy acylo-coa średniołańcuchowej – Epidemiologia

Niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej (MCADD) jest najczęstszym zaburzeniem oksydacji kwasów tłuszczowych, o częstości występowania globalnej około 1:14 600 żywych urodzeń, z wyraźnym zróżnicowaniem geograficznym i etnicznym. Najwyższa częstość obserwowana jest w Europie Północnej (np. 1:4 900 w północnych Niemczech, 1:8 500 w Holandii), natomiast w populacjach azjatyckich MCADD jest znacznie rzadszy (np. 1:51 000 w Japonii, 1:263 500 na Tajwanie). Wprowadzenie badań przesiewowych noworodków z wykorzystaniem tandemowej spektrometrii mas (MS/MS) znacząco zwiększyło wykrywalność MCADD, częstość wykrywania wzrosła nawet czterokrotnie w porównaniu do diagnoz klinicznych (np. w Danii 1:8 954 vs. 1:39 691). Częstość nosicielstwa mutacji patogennych w genie ACADM w populacjach północnoeuropejskich wynosi od 1:40 do 1:100, co uzasadnia zalecenia dotyczące badań genetycznych u partnerów reprodukcyjnych pacjentów z MCADD.
aktywność resztkowa enzymu, badanie przesiewowe noworodków, dziedziczenie autosomalne recesywne, efekt założyciela, gen ACADM, homozygota, kryzys metaboliczny, limfocyt, metabolomika, Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób, mutacja c.985A>G, niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej, oksydacja kwasów tłuszczowych, oktanoilokarnityna, spektrometria mas, tandemowa spektrometria mas, wartość predykcyjna dodatnia, wrodzony błąd metabolizmu
Leksykon chorób i schorzeń
Niedobór dehydrogenazy acylo-coa średniołańcuchowej – Zapobieganie i profilaktyka

Niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej (MCADD) to autosomalnie recesywne zaburzenie metaboliczne wynikające z mutacji w genie ACADM, prowadzące do upośledzenia β-oksydacji średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Choroba występuje z częstością 1:4000 do 1:17 000 w populacjach północnoeuropejskich i jest jednym z najczęstszych wrodzonych błędów metabolizmu w USA. Diagnostyka opiera się głównie na badaniach przesiewowych noworodków metodą tandemowej spektrometrii mas (MS/MS), co umożliwia wczesne wykrycie i zapobiega kryzysom metabolicznym. Bez badań przesiewowych ryzyko śmierci lub ciężkiej niepełnosprawności rozwojowej u dzieci z MCADD wynosi od 20% do 25%. Kluczowe jest unikanie długotrwałego głodzenia, z maksymalnymi okresami głodzenia zależnymi od wieku: niemowlęta <6 miesięcy – 3-4 godziny, 6-12 miesięcy – 8 godzin, 12-24 miesiące – 10 godzin, >24 miesiące – 12 godzin. Leczenie obejmuje dietę niskotłuszczową (tłuszcze 25-30%), bogatą w węglowodany złożone, unikanie MCT oraz suplementację L-karnityną. W trakcie choroby zaleca się stosowanie wysokoenergetycznych napojów glukozowych i ścisłe monitorowanie stanu metabolicznego, w tym glikemii (norma >60 mg/dl).
badania przesiewowe noworodków, dekompensacja metaboliczna, dieta niskotłuszczowa, dziedziczenie autosomalne recesywne, fenylomaślan sodu, gen ACADM, hipoglikemia, kryzys metaboliczny, L-karnityna, niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej, niepełnosprawność rozwojowa, normoglikemia, opaska medyczna, polimer glukozy, propofol, równowaga kwasowo-zasadowa, skrobia kukurydziana, średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe, tandemowa spektrometria mas, triheptanoina, utlenianie kwasów tłuszczowych, wrodzony błąd metabolizmu, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie metaboliczne, zaburzenie mitochondrialne