Niedobór dehydrogenazy acylo-coa średniołańcuchowej
Epidemiologia
Niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej (MCADD) jest najczęstszym zaburzeniem oksydacji kwasów tłuszczowych, o częstości występowania globalnej około 1:14 600 żywych urodzeń, z wyraźnym zróżnicowaniem geograficznym i etnicznym. Najwyższa częstość obserwowana jest w Europie Północnej (np. 1:4 900 w północnych Niemczech, 1:8 500 w Holandii), natomiast w populacjach azjatyckich MCADD jest znacznie rzadszy (np. 1:51 000 w Japonii, 1:263 500 na Tajwanie). Wprowadzenie badań przesiewowych noworodków z wykorzystaniem tandemowej spektrometrii mas (MS/MS) znacząco zwiększyło wykrywalność MCADD, częstość wykrywania wzrosła nawet czterokrotnie w porównaniu do diagnoz klinicznych (np. w Danii 1:8 954 vs. 1:39 691). Częstość nosicielstwa mutacji patogennych w genie ACADM w populacjach północnoeuropejskich wynosi od 1:40 do 1:100, co uzasadnia zalecenia dotyczące badań genetycznych u partnerów reprodukcyjnych pacjentów z MCADD.
- Epidemiologia niedoboru dehydrogenazy acylo-coa średniołańcuchowej (MCADD)
- Rozpowszechnienie światowe MCADD
- Rozpowszechnienie MCADD według regionów geograficznych
- Wpływ badań przesiewowych na epidemiologię MCADD
- Nosicielstwo genetyczne MCADD
- Zróżnicowanie etniczne w epidemiologii MCADD
- Genetyczne podłoże epidemiologii MCADD
- Nadzór i monitorowanie MCADD
Epidemiologia niedoboru dehydrogenazy acylo-coa średniołańcuchowej (MCADD)
Niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej (MCADD) jest najczęstszym zaburzeniem oksydacji kwasów tłuszczowych oraz jednym z najczęściej diagnozowanych wrodzonych błędów metabolizmu. Dokładne dane epidemiologiczne dotyczące częstości występowania MCADD różnią się w zależności od regionu geograficznego i populacji.12
Rozpowszechnienie światowe MCADD
Ogólnoświatowa częstość występowania MCADD szacowana jest na około 1:14 600 żywych urodzeń, z zauważalnymi różnicami między grupami etnicznymi.12 Metaanaliza obejmująca badania przesiewowe przeprowadzone u ponad 8,2 miliona noworodków, głównie pochodzenia europejskiego, potwierdziła tę częstość występowania.3 W badaniach wykorzystujących tandemową spektrometrię mas (MS/MS) w przesiewowych badaniach noworodków, częstość MCADD wahała się od 1:13 500 do 1:15 900.4
Rozpowszechnienie MCADD według regionów geograficznych
Częstość występowania MCADD wykazuje znaczące zróżnicowanie geograficzne:
- Ameryka Północna: W Stanach Zjednoczonych częstość występowania MCADD szacuje się na 1:15 000 do 1:20 000 urodzeń, przy czym poszczególne stany raportują różne częstości – od 1:10 000 do 1:30 000.12 W Kanadzie badania przeprowadzone przy użyciu programu Canadian Paediatric Surveillance Program wykazały częstość około 1:23 400.3
- Europa: Najwyższą częstość występowania MCADD obserwuje się w Europie Północnej. W Holandii częstość ta wynosi około 1:8 500.1 W północnych Niemczech zgłaszana jest częstość 1:4 900, natomiast w Austrii około 1:24 900.2 W Anglii badania prospektywne wykazały częstość 1:30 900 przypadków klinicznie zdiagnozowanych, natomiast w badaniach przesiewowych wykryto znacznie więcej przypadków.3
- Azja: W populacjach azjatyckich MCADD występuje znacznie rzadziej. W Japonii częstość szacuje się na 1:51 000, a na Tajwanie 1:263 500.12 W Korei w badaniu przesiewowym obejmującym 79 179 noworodków nie wykryto żadnego przypadku MCADD.3
- Bliski Wschód: W Arabii Saudyjskiej częstość MCADD wynosi około 1:18 000.12
- Australia: W Nowej Południowej Walii w Australii częstość występowania MCADD określono na 1:19 000.1
Wpływ badań przesiewowych na epidemiologię MCADD
Wprowadzenie badań przesiewowych noworodków z wykorzystaniem tandemowej spektrometrii mas (MS/MS) miało istotny wpływ na wykrywalność MCADD.1 Badania wykazały, że w krajach, gdzie wdrożono powszechne badania przesiewowe, liczba wykrytych przypadków MCADD jest ponad dwukrotnie wyższa niż liczba diagnozowanych na podstawie objawów klinicznych.1
Przykładowo, w Danii badania przesiewowe noworodków obejmujące 519 350 noworodków wykazały częstość MCADD wynoszącą 1:8 954, co jest czterokrotnie wyższą wartością niż 1:39 691 przypadków zdiagnozowanych klinicznie w okresie 10 lat przed wprowadzeniem badań przesiewowych.1
W Stanach Zjednoczonych, do czerwca 2005 roku, badania przesiewowe w kierunku MCADD zostały wdrożone w 32 stanach, a w kolejnych 5 planowano ich wprowadzenie.1 Podobnie, w wielu krajach europejskich, takich jak Wielka Brytania, Niemcy, Holandia, Portugalia i Hiszpania, MCADD został włączony do programów badań przesiewowych noworodków.1
Nosicielstwo genetyczne MCADD
Częstość nosicielstwa mutacji patogennych związanych z MCADD różni się znacząco w zależności od populacji. W populacjach północnoeuropejskich częstość nosicielstwa wynosi od 1:40 do 1:100.1 Ta wysoka częstość nosicielstwa uzasadnia zalecenie wykonywania badań genetycznych u partnerów reprodukcyjnych pacjentów z MCADD.2
Zróżnicowanie etniczne w epidemiologii MCADD
MCADD występuje znacznie częściej w populacjach pochodzenia północnoeuropejskiego.12 Szacowana częstość w populacjach kaukaskich wynosi od 1:4 900 do 1:27 000.3 W populacjach pochodzenia nieeuropejskiego MCADD występuje rzadziej.1
Interesujące dane epidemiologiczne pochodzą z Półwyspu Iberyjskiego, gdzie Portugalia ma jedną z najwyższych częstości występowania MCADD (1:8 380). Jest to spowodowane faktem, że ponad 90% portugalskich pacjentów z MCADD pochodzi z populacji romskiej, charakteryzującej się wysokim stopniem spokrewnienia.1
Genetyczne podłoże epidemiologii MCADD
Niedobór MCADD jest dziedziczony jako cecha autosomalna recesywna.12 Wysoką częstość MCADD wśród osób pochodzenia północnoeuropejskiego przypisuje się efektowi założyciela.3
Przed wprowadzeniem badań przesiewowych noworodków, około 80% pacjentów z MCADD było homozygotami pod względem mutacji c.985A>G w genie ACADM.1 Wraz z wprowadzeniem powszechnych badań przesiewowych zidentyfikowano drugą częstą mutację c.199T>C (częstość alleli około 6%).1
Metaanaliza obejmująca 43 badania, raportujące częstość mutacji c.985A>G u ponad 10 milionów osób, wykazała znaczące różnice w częstości tej mutacji w różnych regionach. Proporcja osób homozygotycznych pod względem tej mutacji była najwyższa w Europie Zachodniej (4,1 na 100 000), następnie w Nowym Świecie, obejmującym Stany Zjednoczone, Kanadę i Australię (3,2), Europie Południowej (1,2) i Europie Wschodniej (0,9). Nie zidentyfikowano przypadków z tą mutacją w Azji ani na Bliskim Wschodzie.1
W populacjach wschodnioazjatyckich najczęstszą mutacją związaną z MCADD jest c.449_452delCTGA, z częstością alleli wynoszącą 46,2% (12/26 alleli).1
Nadzór i monitorowanie MCADD
Programy badań przesiewowych
Nadzór nad MCADD opiera się głównie na programach badań przesiewowych noworodków, które są obecnie powszechnie stosowane w wielu krajach.1 Badania przesiewowe wykorzystujące tandemową spektrometrię mas (MS/MS) pozwalają na wczesne wykrycie MCADD, przed wystąpieniem objawów klinicznych.1
Powszechny przesiew noworodków w kierunku MCADD został wprowadzony w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Niemczech, Holandii, Portugalii, Hiszpanii i wielu innych krajach.12 Wartość predykcyjna dodatnia testu przesiewowego dla MCADD wynosi około 46%.12
Systemy nadzoru
Poza badaniami przesiewowymi, w niektórych krajach istnieją specjalne systemy nadzoru nad MCADD. Przykładem jest Canadian Paediatric Surveillance Program (CPSP), który przeprowadził trzyletnie badanie monitorujące częstość występowania MCADD w Kanadzie.12
W Wielkiej Brytanii przeprowadzono prospektywne badanie nadzoru nad MCADD, które wykazało częstość 4,5 przypadków na 100 000 urodzeń w Anglii.1 Badanie to pomogło uzasadnić wprowadzenie powszechnych badań przesiewowych noworodków w Anglii i Szkocji.2
Skuteczność badań przesiewowych i interwencji
Badania wykazały, że w przypadku braku badań przesiewowych noworodków w kierunku MCADD, przedwczesna śmierć lub poważna niepełnosprawność występuje u 20-25% dzieci z tym zaburzeniem.12 Częstość zgonów wśród nieleczonych pacjentów z MCADD jest różnie raportowana – od wartości tak wysokich jak 50% do tak niskich jak 2%.1
Badania przesiewowe noworodków w kierunku MCADD wyraźnie zapobiegają śmierci i niepełnosprawności u wielu dzieci z tym zaburzeniem.1 Bez wczesnego wykrycia bezobjawowego, co najmniej połowa dzieci z MCADD doświadczy kryzysu metabolicznego, a do 1 na 10 osób, które przeżyją, rozwinie poważną niepełnosprawność rozwojową.1
Wyzwania w monitorowaniu MCADD
Pomimo zwiększonej świadomości klinicznej, śmiertelność i zachorowalność z powodu MCADD pozostają wysokie.1 Nadal istnieje potrzeba systematycznego gromadzenia i analizy danych dotyczących wyników w kohortach poddanych badaniom przesiewowym.1
Jednym z wyzwań w monitorowaniu MCADD jest fakt, że nie jest to rozpoznanie ujęte w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-10), co utrudnia śledzenie kosztów hospitalizacji i obciążeń związanych z zachorowalnością i śmiertelnością.1
Ponadto, penetracja genotypów MCAD jest nieznana – istnieje znaczna liczba bezobjawowych osób z MCADD i pewna niepewność co do tego, którzy pacjenci będą manifestować objawy, a którzy pozostaną bezobjawowi.23
Badania obserwacyjne i monitorowanie wyników leczenia
Przeprowadzono różne badania obserwacyjne w celu oceny wpływu MCADD na system opieki zdrowotnej i wyniki leczenia pacjentów. Badania te wykazały, że dzieci z MCADD korzystają z usług zdrowotnych znacznie częściej niż populacja ogólna, szczególnie w pierwszych latach życia.1
W badaniu przeprowadzonym w Ontario w Kanadzie stwierdzono, że dzieci z MCADD (n=40) doświadczały istotnie wyższych wskaźników wszystkich rodzajów usług zdrowotnych, niezależnie od wieku w momencie wizyty. Wskaźniki korzystania z usług w tej populacji stopniowo zmniejszały się po 24 miesiącach życia.2
Istnieje również potrzeba standaryzacji wyników raportowanych w badaniach dotyczących MCADD. Analiza literatury wykazała znaczną heterogeniczność raportowanych wyników i instrumentów pomiaru wyników, co podkreśla potrzebę opracowania podstawowych zestawów wyników dla tych chorób.12
Monitorowanie przy wykorzystaniu biomarkerów
Monitorowanie pacjentów z MCADD opiera się głównie na pomiarze biomarkerów, takich jak oktanoilokarnityna (C8) i stosunek C8/C10.1 Badania wykazały, że są to najlepsze markery do badań przesiewowych w kierunku MCADD.2
Jednakże, stężenie oktanoilokarnityny mierzone w badaniach przesiewowych noworodków nie koreluje z genotypem ani z aktywnością resztkową enzymu.1 Badania wykazały, że obecnie najskuteczniejszym i najbardziej wiarygodnym narzędziem oceny ryzyka różnych genotypów ACADM jest pomiar utleniania oktanoilo-CoA w limfocytach.1
Prowadzone są badania nad identyfikacją nowych biomarkerów i ścieżek metabolicznych specyficznych dla MCADD, wykorzystując zaawansowane techniki metabolomiczne.1 Podejście to może pozwolić na dokładniejszą diagnostykę i monitorowanie pacjentów z MCADD.2
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.