zaburzenie cyklu mocznikowego

Zaburzenia cyklu mocznikowego (UCDs – Urea Cycle Disorders) to grupa wrodzonych błędów metabolizmu spowodowanych niedoborem enzymów uczestniczących w cyklu mocznikowym. Proces ten odpowiada za przekształcanie amoniaku w mocznik, dzięki czemu możliwe jest usuwanie nadmiaru azotu z organizmu.

Wyróżnia się sześć głównych typów zaburzeń cyklu mocznikowego, w zależności od tego, który enzym jest niedoborowy: niedobór syntetazy karbamoilofosforanu I (CPS1), niedobór transkarbamylazy ornitynowej (OTC), niedobór syntetazy argininobursztynianu (ASS), niedobór liazy argininobursztynianu (ASL), niedobór arginazy (ARG) oraz niedobór N-acetyloglutaminianowej syntetazy (NAGS).

Klinicznie UCDs manifestują się hiperamonemią o różnym nasileniu, od łagodnych postaci ujawniających się w życiu dorosłym do ciężkich, zagrażających życiu stanów u noworodków. Objawy obejmują nudności, wymioty, odmowę przyjmowania pokarmów, letarg, drgawki, obrzęk mózgu, śpiączkę i w ciężkich przypadkach zgon. Długotrwała, nawet subkliniczna hiperamonemia, może prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń mózgu i upośledzenia funkcji poznawczych.

Diagnostyka obejmuje oznaczanie stężenia amoniaku we krwi, profilu aminokwasów w osoczu oraz kwasów organicznych w moczu. Potwierdzenie rozpoznania wymaga badań enzymatycznych lub molekularnych. Leczenie obejmuje dietę niskobiałkową, suplementację aminokwasów egzogennych, stosowanie leków usuwających azot (benzoesanu sodu, fenylomaślanu sodu) oraz w ciężkich przypadkach dializę. W wybranych przypadkach rozważa się przeszczepienie wątroby.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Wrodzone błędy metabolizmu – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Wrodzone błędy metabolizmu (WBM) to grupa ponad 1400 rzadkich chorób genetycznych, wynikających z defektów enzymatycznych zaburzających metabolizm aminokwasów, węglowodanów, lipidów, kofaktorów oraz funkcji endokrynnych. Zaburzenia te prowadzą do nieprawidłowych reakcji biochemicznych, które mogą skutkować uszkodzeniem wielu narządów, encefalopatią, niewydolnością wielonarządową, a nawet śmiercią. Diagnostyka obejmuje badania przesiewowe noworodków, testy genetyczne oraz ocenę biochemiczną, a wczesne rozpoznanie i wdrożenie terapii, w tym dietoterapii (np. dieta niskobiałkowa), enzymatycznej terapii zastępczej (ERT) oraz suplementacji witamin i kofaktorów, są kluczowe dla poprawy rokowania. Opieka nad pacjentami wymaga multidyscyplinarnego zespołu specjalistów, w tym neurologów, genetyków, dietetyków i pielęgniarek, z naciskiem na koordynację leczenia i wsparcie psychospołeczne pacjentów i rodzin.
adrenoleukodystrofia, badanie kliniczne, badanie przesiewowe noworodka, choroba Fabry’ego, choroba Gauchera, choroba spichrzeniowa glikogenu, dieta ketogenna, encefalopatia, enzymatyczna terapia zastępcza, fenyloketonuria, galaktozemia, homocystynuria, kwasica izowalerianowa, kwasica metylomalonowa, kwasica organiczna, lizosomalna choroba spichrzeniowa, metabolizm aminokwasów, metabolizm lipidów, metabolizm węglowodanów, niedobór enzymu, niedobór enzymu lizosomalnego, niedobór MCAD, opieka paliatywna, opóźnienie rozwoju, przeszczepienie komórek macierzystych hematopoetycznych, szpik kostny, terapia genowa, tyrozynemia, wrodzony błąd metabolizmu, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie mitochondrialne, zespół multidyscyplinarny, zespół Zellwegera
Leksykon substancji czynnych
Sód walproinian – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Terapia sodem walproinianem wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko ciężkiego uszkodzenia wątroby, szczególnie u niemowląt i dzieci poniżej 3 lat, pacjentów z politerapią przeciwpadaczkową, uszkodzeniem mózgu, opóźnionym rozwojem psychomotorycznym oraz wrodzonymi zaburzeniami metabolicznymi (np. mutacje POLG, zaburzenia mitochondrialne, cyklu mocznikowego). Uszkodzenia wątroby najczęściej pojawiają się w pierwszych 6 miesiącach leczenia, zwłaszcza między 2 a 12 tygodniem, i mogą manifestować się jako wzrost częstości napadów padaczkowych, encefalopatia, czy objawy kliniczne takie jak osłabienie, brak apetytu, senność, wymioty i bóle brzucha. Wczesne rozpoznanie opiera się na obserwacji objawów klinicznych oraz badaniach laboratoryjnych, szczególnie u pacjentów z grup ryzyka.
aminotransferaza, bilirubina, ból brzucha, choroba wątroby, ciężkie uszkodzenie wątroby, czas protrombinowy, czynnik krzepnięcia, dysfagia, dysfunkcja wątroby, encefalopatia, fibrynogen, interakcja farmakokinetyczna, kanabidiol, lek przeciwpadaczkowy, mutacja POLG, napad padaczkowy, niedobór karnityny, opóźniony rozwój psychomotoryczny, padaczka, politerapia przeciwpadaczkowa, salicylan, sód walproinianu, wymioty, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie mitochondrialne, żółtaczka
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Depakine Chronosphere 1000

Walproinian, obejmujący sód walproinian i kwas walproinowy, wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko paradoksalnego zwiększenia częstości napadów padaczkowych, zwłaszcza podczas zmiany innych leków przeciwpadaczkowych, interakcji farmakokinetycznych oraz w stanach toksyczności lub przedawkowania. Najpoważniejszym działaniem niepożądanym jest ciężkie uszkodzenie wątroby, które może prowadzić do zgonu. Ryzyko to jest szczególnie wysokie u dzieci poniżej 3 roku życia (zwłaszcza przy leczeniu skojarzonym), pacjentów z ciężką padaczką i organicznym uszkodzeniem mózgu, osób z upośledzeniem umysłowym oraz pacjentów z wrodzonymi chorobami metabolicznymi, takimi jak zaburzenia mitochondrialne, cyklu mocznikowego, mutacje POLG czy choroby degeneracyjne. Częstość hepatotoksyczności maleje wraz z wiekiem, a uszkodzenie wątroby najczęściej rozwija się w ciągu pierwszych 6 miesięcy terapii.
choroba degeneracyjna, ciężkie uszkodzenie wątroby, encefalopatia, hepatotoksyczność, interakcja farmakokinetyczna, jadłowstręt, kanabidiol, kwas walproinowy, lek przeciwpadaczkowy, mutacja POLG, napad padaczkowy, niedobór karnityny, organiczne uszkodzenie mózgu, padaczka, padaczka o ciężkim przebiegu, salicylan, uszkodzenie wątroby, walproinian, walproinian sodu, wrodzona choroba metaboliczna, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie mitochondrialne, żółtaczka
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Depakine Chronosphere 100 (66,66 mg + 29,03 mg)/sasz.

Walproinian sodu w postaci granulatu o przedłużonym uwalnianiu (Depakine Chronosphere) jest stosowany w terapii padaczki oraz choroby afektywnej dwubiegunowej, jednak jego użycie wiąże się z licznymi przeciwwskazaniami. Bezwzględnie przeciwwskazane jest stosowanie u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, chorobami wątroby (w tym ostrym i przewlekłym zapaleniem, zwłaszcza polekowym), porfirią, zaburzeniami mitochondrialnymi związanymi z mutacjami genu POLG (np. zespół Alpersa-Huttenlochera), zaburzeniami cyklu mocznikowego oraz niewyrównanym pierwotnym niedoborem karnityny. Szczególną uwagę należy zwrócić na przeciwwskazania u kobiet w wieku rozrodczym i w ciąży, gdzie ryzyko teratogenności i zaburzeń neurorozwojowych płodu wymaga ścisłego przestrzegania programów zapobiegania ciąży oraz rozważenia stosunku korzyści do ryzyka, zwłaszcza w leczeniu padaczki. W terapii choroby afektywnej dwubiegunowej walproinian jest całkowicie przeciwwskazany w ciąży ze względu na dostępność bezpieczniejszych alternatyw.
antykoncepcja, choroba afektywna dwubiegunowa, Depakine Chronosphere, dieta niskosodowa, działanie teratogenne, granulat o przedłużonym uwalnianiu, nadwrażliwość, niedobór karnityny, niewydolność nerek, ostra niewydolność wątroby, padaczka, porfiria, wada wrodzona, walproinian sodu, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie mitochondrialne, zaburzenie neurorozwojowe, zapalenie wątroby, zespół Alpersa-Huttenlochera
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół wymiotów cyklicznych – Diagnostyka i diagnoza

Zespół wymiotów cyklicznych (ZWC) to przewlekłe zaburzenie czynnościowe charakteryzujące się nawracającymi epizodami intensywnych wymiotów, oddzielonymi okresami całkowitego zdrowia. Diagnoza opiera się na kryteriach Rome IV, które dla dzieci wymagają co najmniej dwóch epizodów trwających od godzin do dni w ciągu 6 miesięcy, a dla dorosłych co najmniej trzech epizodów w ciągu roku, z których dwa wystąpiły w ostatnich 6 miesiącach, trwających krócej niż tydzień. NASPGHAN zaleca bardziej rygorystyczne kryteria u dzieci, m.in. minimum 5 epizodów lub 3 w ciągu 6 miesięcy, z wymiotami co najmniej 4 razy na godzinę przez minimum 1 godzinę. Diagnostyka ZWC jest diagnozą wykluczającą i wymaga szczegółowego wywiadu, badań laboratoryjnych (m.in. morfologia, elektrolity, enzymy wątrobowe i trzustkowe, badania metaboliczne i hormonalne) oraz badań obrazowych (gastroskopia, USG, CT, MRI głowy) i czynnościowych przewodu pokarmowego (scyntygrafia opróżniania żołądka, manometria). Kluczowe jest wykluczenie innych przyczyn wymiotów, takich jak choroby przewodu pokarmowego, neurologiczne, metaboliczne, endokrynologiczne, a także zespół wymiotów wywołany kannabinoidami (CHS).
badanie laboratoryjne, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, diagnoza wykluczająca, dysfunkcja mitochondrialna, enzym trzustkowy, enzym wątrobowy, gastropareza, gastroskopia, guz mózgu, kamica nerkowa, kamica żółciowa, ketonuria, kolka nerkowa, kryteria ROME IV, kwasica metaboliczna, manometria antroduodenalna, migrena brzuszna, morfologia krwi, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, refluks żołądkowo-przełykowy, rezonans magnetyczny, scyntygrafia, skręt jelit, tomografia komputerowa, wodogłowie, wymioty żółciowe, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie czynnościowe, zaburzenie utleniania kwasów tłuszczowych, zapalenie trzustki, zapalenie żołądka, zespół wymiotów cyklicznych
Leksykon substancji czynnych
Chlorek cynku – Przeciwwskazania stosowania

Chlorek cynku (ZnCl₂) jest istotnym mikroelementem stosowanym w preparatach do żywienia pozajelitowego, takich jak Aminomix 1 Novum, który zawiera 0,00545 g chlorku cynku odpowiadającego stężeniu jonów cynku 0,04 mmol/l w gotowym roztworze. Jego podawanie jest bezwzględnie przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną, wrodzonymi wadami metabolizmu aminokwasów, niestabilnym metabolizmem (w tym nasilonym katabolizmem, niestabilną cukrzycą), ciężką hiperglikemią oporną na insulinę, ciężką niewydolnością wątroby i nerek (bez możliwości zastosowania technik nerkozastępczych), a także u osób z zaburzeniami elektrolitowymi takimi jak hiperkaliemia, hipernatremia oraz nieleczona hiponatremia. Preparat zawiera także elektrolity (sód 50 mmol/l, potas 30 mmol/l, wapń 2 mmol/l, magnez 3 mmol/l, chlorki 64 mmol/l) oraz glukozę (220 g/1000 ml, co odpowiada 800 kcal pozabiałkowej energii), co wymaga ostrożności u pacjentów z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej, w tym insulinoopornością i cukrzycą typu 2 z niewystarczającą kontrolą glikemii.
chlorek cynku, choroba niedokrwienna serca, cukrzyca typu 2, hemodiafiltracja, hemodializa, hemofiltracja, hiperglikemia, hiperkaliemia, hipernatremia, hipoksja, hiponatremia, insulinooporność, katabolizm, kwasica ketonowa, kwasica metaboliczna, nadwrażliwość na substancję czynną, niestabilna cukrzyca, niewydolność mięśnia sercowego, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, obrzęk płuc, proces metaboliczny, technika nerkozastępcza, wrodzona wada metabolizmu aminokwasów, wstrząs, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie utleniania kwasów tłuszczowych, zastoinowa niewydolność serca, zespół metaboliczny, żywienie pozajelitowe
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Depakine Chronosphere 100

Podczas terapii preparatem Depakine Chronosphere (walproinian) istnieje ryzyko zwiększenia częstości napadów padaczkowych lub pojawienia się nowych typów napadów, zwłaszcza przy zmianie innych leków przeciwpadaczkowych, interakcjach farmakokinetycznych, toksyczności wątroby lub przedawkowaniu. Szczególnie istotne jest monitorowanie hepatotoksyczności, która może prowadzić do ciężkiego uszkodzenia wątroby, a nawet zgonu. Najbardziej narażone są dzieci poniżej 3 lat, pacjenci z ciężką padaczką, organicznym uszkodzeniem mózgu, upośledzeniem umysłowym oraz osoby z wrodzonymi chorobami metabolicznymi, w tym zaburzeniami mitochondrialnymi, cyklu mocznikowego, mutacjami genu POLG i chorobami degeneracyjnymi. Hepatotoksyczność najczęściej rozwija się w ciągu pierwszych 6 miesięcy leczenia, co wymaga intensywnego nadzoru klinicznego i laboratoryjnego.
ból brzucha, choroba degeneracyjna, choroba wątroby, ciężkie uszkodzenie wątroby, encefalopatia, hepatotoksyczność, interakcja farmakokinetyczna, jadłowstręt, lek przeciwpadaczkowy, napad padaczkowy, niedobór karnityny, niewydolność wątroby, organiczne uszkodzenie mózgu, padaczka o ciężkim przebiegu, próba czynnościowa wątroby, salicylan, upośledzenie umysłowe, walproinian, wrodzona choroba metaboliczna, wymioty nawracające, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie mitochondrialne, żółtaczka
Leksykon chorób i schorzeń
Wrodzone błędy metabolizmu – Objawy

Wrodzone błędy metabolizmu (WBM) to grupa ponad 1400 rzadkich chorób genetycznych, które manifestują się w różnym wieku, najczęściej w okresie noworodkowym, i charakteryzują się znaczną heterogennością kliniczną. Objawy neurologiczne, takie jak encefalopatia (85%), hipotonia (60%), drgawki (40%) i hipoglikemia (40%), są powszechne i mogą prowadzić do postępującej niepełnosprawności intelektualnej. WBM często przebiegają z objawami ze strony przewodu pokarmowego (trudności z karmieniem 37%, wymioty 22%), zaburzeniami wzrostu (mikrocefalia, kacheksja) oraz nieprawidłowościami biochemicznymi, takimi jak hipoglikemia, hiperamonemia, kwasica metaboliczna z podwyższoną luką anionową i ketonuria. Wiele z tych chorób prowadzi do uszkodzeń wielonarządowych, w tym hepatomegalii, niewydolności wątroby, kardiomiopatii, a także zaburzeń układu oddechowego i narządów zmysłów (np. zaniki nerwu wzrokowego, utrata słuchu). Charakterystyczne objawy, takie jak słodki zapach moczu w chorobie syropu klonowego czy specyficzne preferencje żywieniowe w cytrulinemii typu II, mogą wspomagać diagnostykę.
ataksja, choroba syropu klonowego, dekompensacja metaboliczna, drgawka, encefalopatia, hepatomegalia, hepatosplenomegalia, heterogenność, hiperamonemia, hiperbilirubinemia, hipoglikemia, hipotonia, hipotonia mięśniowa, kardiomiopatia, ketonuria, kwasica izowalerianowa, kwasica metaboliczna, kwasica mleczanowa, kwasica organiczna, lek przeciwpadaczkowy, leukodystrofia metachromatyczna, mikrocefalia, niepełnosprawność intelektualna, niewydolność nerek, obniżone napięcie mięśniowe, osłabienie mięśni oddechowych, przeszczep komórek macierzystych, rzadka choroba genetyczna, sekwencjonowanie całego eksonu, śpiączka, stres metaboliczny, wrodzony błąd metabolizmu, zaburzenie cyklu mocznikowego, zapalenie trzustki
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Depakine Chronosphere 250

Stosowanie walproinianu w postaci Depakine Chronosphere wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, w tym paradoksalnego zwiększenia częstości napadów padaczkowych lub pojawienia się nowych typów napadów, zwłaszcza przy zmianie innych leków przeciwpadaczkowych, interakcjach farmakokinetycznych, toksyczności wątrobowej, encefalopatii lub przedawkowaniu. Najpoważniejszym powikłaniem jest ciężkie uszkodzenie wątroby, które może prowadzić do zgonu. Szczególnie narażone są dzieci poniżej 3 roku życia, pacjenci stosujący leczenie skojarzone, osoby z ciężką padaczką, organicznym uszkodzeniem mózgu, upośledzeniem umysłowym, wrodzonymi chorobami metabolicznymi (w tym zaburzeniami mitochondrialnymi, cyklu mocznikowego oraz mutacjami POLG) oraz chorobami degeneracyjnymi. Ryzyko hepatotoksyczności jest najwyższe w pierwszych 6 miesiącach terapii, co wymaga ścisłego monitorowania klinicznego i laboratoryjnego.
ból brzucha, choroba degeneracyjna, choroba metaboliczna, encefalopatia, hepatotoksyczność, interakcja farmakokinetyczna, jadłowstręt, kanabidiol, leczenie skojarzone, lek przeciwpadaczkowy, mutacja POLG, napad padaczkowy, niedobór karnityny, niewydolność wątroby, padaczka, parametry wątrobowe, salicylan, toksyczność wątrobowa, uszkodzenie mózgu, uszkodzenie wątroby, walproinian, wymioty, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie mitochondrialne, żółtaczka
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół reye’a – Etiologia i przyczyny

Zespół Reye’a to rzadkie, ale potencjalnie śmiertelne schorzenie, charakteryzujące się encefalopatią obrzękową i stłuszczeniem wątroby, występujące głównie u dzieci w wieku 4-12 lat po infekcji wirusowej, najczęściej grypy (73%) lub ospy wietrznej (21%). Najsilniejszym czynnikiem ryzyka jest stosowanie aspiryny (kwasu acetylosalicylowego) lub innych salicylanów w trakcie lub do 3 tygodni po infekcji wirusowej – ponad 80% pacjentów z zespołem Reye’a miało ekspozycję na aspirynę. Patogeneza obejmuje uszkodzenie mitochondriów i hamowanie β-oksydacji kwasów tłuszczowych w wątrobie, prowadzące do hiperamonemii i obrzęku mózgu. Wrodzone zaburzenia metaboliczne, zwłaszcza deficyt dehydrogenazy średniołańcuchowych acylo-CoA (MCAD) i inne defekty utleniania kwasów tłuszczowych, znacząco zwiększają ryzyko rozwoju zespołu, nawet bez ekspozycji na aspirynę. Śmiertelność spadła z około 50% do poniżej 20% dzięki wcześniejszemu rozpoznaniu i agresywnej terapii.
aflatoksyna, aspiryna, czynnik martwicy nowotworów, fosforylacja oksydacyjna, grypa, hiperamonemia, infekcja górnych dróg oddechowych, infekcja wirusowa, infekcja żołądkowo-jelitowa, kwas acetylosalicylowy, kwas walproinowy, kwasica organiczna, metabolizm kwasów tłuszczowych, obrzęk mózgu, olejek wintergreen, ospa wietrzna, paracetamol, pestycyd, rozpuszczalnik, salicylan, stłuszczenie wątroby, subsalicylan bizmutu, tetracyklina, TNF, toksyna środowiskowa, układ siateczkowo-śródbłonkowy, wirus varicella zoster, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie metaboliczne, zespół Reye’a, β-oksydacja
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Depakine Chronosphere 500

Stosowanie walproinianu w postaci Depakine Chronosphere wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, w tym zwiększenia częstości napadów padaczkowych lub pojawienia się nowych typów napadów, szczególnie w kontekście zmian w schemacie leczenia lub interakcji farmakokinetycznych. Najistotniejszym zagrożeniem jest hepatotoksyczność, która może prowadzić do ciężkiego uszkodzenia wątroby, a nawet śmierci. Szczególnie narażone są dzieci poniżej 3 roku życia, pacjenci poddawani leczeniu skojarzonemu, osoby z ciężką padaczką, organicznym uszkodzeniem mózgu, upośledzeniem umysłowym oraz z wrodzonymi chorobami metabolicznymi, w tym zaburzeniami mitochondrialnymi, cyklu mocznikowego, mutacjami POLG i chorobami degeneracyjnymi. Ryzyko to maleje wraz z wiekiem, a najczęstszy okres wystąpienia hepatotoksyczności to pierwsze 6 miesięcy terapii, co wymaga intensywnego monitorowania funkcji wątroby.
ból brzucha, choroba degeneracyjna, choroba wątroby, ciężkie uszkodzenie wątroby, działanie niepożądane, encefalopatia, hepatotoksyczność, interakcja farmakokinetyczna, jadłowstręt, kanabidiol, leczenie skojarzone padaczki, lek przeciwpadaczkowy, mutacja POLG, napad padaczkowy, niedobór karnityny, niewydolność wątroby, organiczne uszkodzenie mózgu, padaczka o ciężkim przebiegu, próba czynnościowa wątroby, przedawkowanie, salicylan, senność, upośledzenie umysłowe, walproinian, wrodzona choroba metaboliczna, wymioty nawracające, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie mitochondrialne, zmęczenie, żółtaczka
Leksykon chorób i schorzeń
Wrodzone błędy metabolizmu – Etiologia i przyczyny

Wrodzone błędy metabolizmu (WBM) to heterogeniczna grupa rzadkich chorób genetycznych, wynikających z mutacji w genach kodujących enzymy, białka transportowe lub inne cząsteczki metaboliczne. Obecnie zidentyfikowano ponad 1400 WBM, klasyfikowanych w około 130 grup biochemicznych. Patofizjologia opiera się na defektach enzymatycznych prowadzących do akumulacji toksycznych substratów, niedoboru produktów metabolicznych lub aktywacji alternatywnych szlaków. Dziedziczenie jest najczęściej autosomalne recesywne, choć występują też formy dominujące, sprzężone z chromosomem X oraz mitochondrialne. Klinicznie WBM manifestują się objawami neurologicznymi (np. encefalopatia, padaczka), żołądkowo-jelitowymi (np. wymioty, biegunka, hepatomegalia) oraz uszkodzeniem narządów (np. wątroby, serca). Przykłady to fenyloketonuria, choroba syropu klonowego, niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych (MCADD) czy choroby spichrzeniowe glikogenu (GSD). Infekcje i stres metaboliczny często wywołują dekompensację metaboliczną. Występowanie WBM szacuje się na 1:800-2500 noworodków, z wyższą częstością w niektórych populacjach etnicznych.
badanie przesiewowe noworodka, błona komórkowa, choroba Gauchera, choroba mitochondrialna, choroba spichrzeniowa glikogenu, choroba spichrzeniowa lizosomów, choroba syropu klonowego, choroba Wilsona, dekompensacja metaboliczna, dziedziczenie autosomalne recesywne, dziedziczenie mitochondrialne, dziedziczenie sprzężone z chromosomem X, encefalopatia, fenyloketonuria, galaktozemia, hemochromatoza, heterozygota, hydroksylaza fenyloalaninowa, kwasica organiczna, mutacja genetyczna, mutacja punktowa, niedobór biotynidazy, niedobór dehydrogenazy acylo-CoA, padaczka, sekwencjonowanie nowej generacji, tyrozynemia, wrodzony błąd metabolizmu, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie mitochondrialne, zaburzenie oksydacji kwasów tłuszczowych, zaburzenie peroksysomalne
Leksykon chorób i schorzeń
Niedobór dehydrogenazy acylo-coa średniołańcuchowej – Leczenie

Niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej (MCADD) to dziedziczne zaburzenie metaboliczne, które wymaga wczesnego rozpoznania, najlepiej w badaniach przesiewowych noworodków, celem zapobiegania dekompensacji metabolicznej. Terapia opiera się na unikaniu długotrwałego głodzenia, szczególnie u niemowląt i małych dzieci, z maksymalnym czasem głodzenia odpowiednio: 4-5 godzin dla niemowląt <6 miesięcy, 8 godzin dla 6-12 miesięcy, 10 godzin dla 12-24 miesięcy oraz 12 godzin dla pacjentów >2 lat. Dieta powinna zawierać 30-55% energii z węglowodanów złożonych i ograniczenie tłuszczów do około 30%, z wykluczeniem trójglicerydów średniołańcuchowych (MCT). W okresach choroby z gorączką, wymiotami lub biegunką konieczne jest stosowanie wysokoenergetycznych napojów glukozowych, częstsze karmienie oraz monitorowanie glikemii. W przypadku objawów dekompensacji metabolicznej wskazana jest hospitalizacja i dożylne podawanie glukozy (10% roztwór dekstrozy, 10-12 mg/kg/min), utrzymanie glikemii powyżej 5 mmol/l oraz korekta zaburzeń elektrolitowych i leczenie przyczyny.
aktywność enzymu, badanie przesiewowe noworodka, dekompensacja metaboliczna, dekstroza, dietetyk, enzym MCAD, ester acylokarnityny, fenylmaślan sodu, gen ACADM, lekarz metaboliczny, niedobór dehydrogenazy acylo-CoA, niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej, niedobór karnityny, poziom glukozy, protokół awaryjny, równowaga kwasowo-zasadowa, skrobia kukurydziana, stan odżywienia, suplementacja karnityny, terapia genowa, zabieg chirurgiczny, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie rytmu serca, zespół leczący
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Depakine 288,2 mg/5 ml

Walproinian sodu, składnik aktywny leku Depakine, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub pomocnicze, takie jak metylu i propylu p-hydroksybenzoesan, sacharoza, sorbitol (105 mg/ml), glicerol oraz etanol (0,00027 mg/ml). Lek nie powinien być stosowany u osób z ostrym lub przewlekłym zapaleniem wątroby, w tym z historią ciężkiego zapalenia wątroby o charakterze polekowym lub z rodzinnym wywiadem wskazującym na predyspozycje genetyczne. Przeciwwskazania obejmują także zaburzenia metaboliczne: porfirię, mutacje genu POLG (np. zespół Alpersa-Huttenlochera, szczególnie u dzieci poniżej 2. roku życia), zaburzenia cyklu mocznikowego oraz niewyrównany pierwotny układowy niedobór karnityny, ze względu na ryzyko zaostrzenia przebiegu chorób i hepatotoksyczności. Ponadto, jednoczesne stosowanie walproinianu z meflochiną jest przeciwwskazane z powodu zwiększonego ryzyka napadów padaczkowych.
biosynteza hemu, ciężkie zapalenie wątroby, Depakine, dieta niskosodowa, działanie teratogenne, encefalopatia hiperamonemiczna, hepatotoksyczność, hiperamonemia, hipokarnitynemia, meflochina, mutacja genu jądrowego, nadwrażliwość na leki, napad padaczkowy, niedobór karnityny, nietolerancja fruktozy, padaczka, polimeraza γ, porfiria, próg drgawkowy, substancja pomocnicza, wada wrodzona, walproinian sodu, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie metabolizmu kwasów tłuszczowych, zaburzenie mitochondrialne, zaburzenie neurorozwojowe, zapalenie wątroby, zespół Alpersa-Huttenlochera
Leksykon chorób i schorzeń
Wrodzone błędy metabolizmu – Diagnostyka i diagnoza

Wrodzone błędy metabolizmu (IEM) to grupa rzadkich chorób genetycznych, które dotyczą około 1-3% populacji światowej. Diagnostyka tych schorzeń wymaga wieloetapowego podejścia, obejmującego badania przesiewowe noworodków (test suchej kropli krwi z wykorzystaniem tandemowej spektrometrii mas MS/MS), podstawowe badania laboratoryjne (gazometria, poziom amoniaku, mleczanów, glukozy, ketonów) oraz specjalistyczne analizy biochemiczne (kwasy organiczne, aminokwasy, profil acylokarnityn, bardzo długołańcuchowe kwasy tłuszczowe). Diagnostyka genetyczna, w tym sekwencjonowanie pojedynczych genów, panele genowe, sekwencjonowanie eksomowe (WES) i genomowe (WGS), stanowi kluczowy element potwierdzający rozpoznanie, zwłaszcza w przypadkach z niejednoznacznymi wynikami biochemicznymi. Warto podkreślić, że badania przesiewowe noworodków wykonywane w ciągu 48 godzin po urodzeniu umożliwiają wczesne wykrycie wielu IEM, choć zakres badań różni się regionalnie, a wyniki fałszywie ujemne mogą wystąpić u pacjentów z łagodniejszym fenotypem.
aminokwas w osoczu, analiza kwasów organicznych, badanie przesiewowe noworodka, diagnostyka enzymatyczna, diagnostyka prenatalna, długołańcuchowy kwas tłuszczowy, fenyloketonuria, galaktozoemia, hiperamonemia, hiperlaktatemia, hipoglikemia, kwasica metaboliczna, lizosomalna choroba spichrzeniowa, płyn mózgowo-rdzeniowy, profil acylokarnityn, sekwencjonowanie eksomowe, sekwencjonowanie genomowe, sekwencjonowanie nowej generacji, spektrometria mas, tandemowa spektrometria mas, wrodzony błąd metabolizmu, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie mitochondrialne, zaburzenie peroksysomalne
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Absenor 500 mg

Lek Absenor (sodu walproinian) w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu (300 mg i 500 mg) posiada liczne przeciwwskazania, które należy bezwzględnie uwzględnić w praktyce klinicznej. Przede wszystkim jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub lecytynę sojową (E 322) – 2,1 mg w tabletce 300 mg i 2,9 mg w tabletce 500 mg, co wyklucza osoby uczulone na orzeszki ziemne lub soję. Nie należy go stosować u pacjentów z chorobami wątroby w wywiadzie własnym lub rodzinnym, ciężką niewydolnością wątroby i trzustki, a także u osób z zaburzeniami mitochondrialnymi związanymi z mutacjami genu POLG (np. zespół Alpersa-Huttenlochera) oraz u dzieci poniżej 2 roku życia z podejrzeniem tych zaburzeń. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko hepatotoksyczności, zwłaszcza gdy w rodzinie wystąpiły zgony podczas leczenia walproinianem. Ponadto lek jest przeciwwskazany u pacjentów z porfirią wątrobową, zaburzeniami cyklu mocznikowego oraz zaburzeniami krzepliwości krwi, ze względu na potencjalne pogorszenie funkcji hemostazy.
Absenor, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba wątroby, ciężka niewydolność wątroby, hemostaza, hepatotoksyczność, kwas walproinowy, lecytyna sojowa, metabolizm amoniaku, metabolizm hemu, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na substancję czynną, niewydolność serca, padaczka, polimeraza γ, porfiria wątrobowa, Program Zapobiegania Ciąży, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, teratogenność, walproinian sodu, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie krzepliwości krwi, zaburzenie mitochondrialne, zespół Alpersa-Huttenlochera
Leksykon chorób i schorzeń
Wrodzone błędy metabolizmu – Patofizjologia i mechanizm

Wrodzone błędy metabolizmu (IMD) to heterogenna grupa rzadkich chorób genetycznych, wynikających z mutacji w genach kodujących enzymy, białka transportowe lub inne białka kluczowe dla szlaków metabolicznych. Obecnie opisano ponad 1400 jednostek chorobowych, które łącznie dotyczą około 1 na 1000-2500 noworodków. Patogeneza IMD opiera się na defektach enzymatycznych lub transportowych prowadzących do akumulacji toksycznych substratów (np. fenyloketonuria, choroba syropu klonowego), niedoboru produktów końcowych (np. choroby spichrzania glikogenu) oraz zaburzeń produkcji energii, szczególnie w chorobach mitochondrialnych. Charakterystyczne mechanizmy wtórne obejmują stres oksydacyjny, dysfunkcję mitochondriów, stres retikulum endoplazmatycznego oraz zaburzenia sygnalizacji komórkowej i epigenetyczne modyfikacje, które wpływają na przebieg i nasilenie chorób. Przykładowo, niedobór dehydrogenazy acylo-CoA o średnim łańcuchu (MCAD) skutkuje hipoglikemią i encefalopatią, a defekt enzymów cyklu mocznikowego prowadzi do hyperammonemii z toksycznym wpływem na OUN.
choroba Fabry’ego, choroba lizosomalna, choroba mitochondrialna, choroba spichrzania glikogenu, choroba spichrzeniowa lizosomów, choroba syropu klonowego, defekt enzymatyczny, DNA mitochondrialne, dysfunkcja mitochondriów, fenyloketonuria, fosforylacja oksydacyjna, hemochromatoza dziedziczna, hiperamonemia, hydroksylaza fenyloalaniny, inaktywacja chromosomu X, kardiomiopatia, kwasica organiczna, kwasica propionowa, metabolizm aminokwasów, metabolizm lipidów, metabolizm węglowodanów, metylomalonylo-CoA, niedobór alfa-1-antytrypsyny, niedobór alfa-galaktozydazy A, niedobór dehydrogenazy acylo-CoA, opóźnienie rozwojowe, peroksydacja lipidów, rabdomioliza, reaktywna forma tlenu, stres oksydacyjny, stres retikulum endoplazmatycznego, szlak metaboliczny, wrodzony błąd metabolizmu, zaburzenie cyklu mocznikowego
Leksykon substancji czynnych
Walproinian sodu – Przeciwwskazania stosowania

Walproinian sodu jest skutecznym lekiem stosowanym w terapii padaczki oraz choroby afektywnej dwubiegunowej, jednak jego stosowanie obarczone jest licznymi przeciwwskazaniami. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki pomocnicze (w tym lecytynę sojową u pacjentów uczulonych na orzeszki ziemne lub soję), ciężkie choroby wątroby (ostre i przewlekłe zapalenie, niewydolność, obciążający wywiad rodzinny), porfirię wątrobową, zaburzenia cyklu mocznikowego, niewyrównany pierwotny niedobór karnityny oraz zaburzenia mitochondrialne związane z mutacjami genu POLG (zwłaszcza u dzieci poniżej 2 lat i pacjentów z zespołem Alpersa-Huttenlochera). Ponadto, walproinian jest przeciwwskazany u pacjentów z zaburzeniami krzepliwości krwi i skazą krwotoczną ze względu na ryzyko nasilenia krwawień, a także w przypadku jednoczesnego stosowania z meflochiną z powodu interakcji lekowych. Szczególną uwagę należy zwrócić na kobiety w ciąży i w wieku rozrodczym, gdzie stosowanie walproinianu jest ograniczone ze względu na wysokie ryzyko teratogenności i zaburzeń neurorozwojowych płodu; w leczeniu padaczki dopuszcza się stosowanie tylko przy braku alternatyw, a w chorobie afektywnej dwubiegunowej jest całkowicie przeciwwskazany.
atak porfirii, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba wątroby, czynniki krzepnięcia, encefalopatia hiperamonemiczna, hemostaza, hepatopatia, hiperamonemia, lecytyna sojowa, leczenie przeciwpadaczkowe, leukopenia, małopłytkowość, meflochina, nadwrażliwość na walproinian sodu, niedobór karnityny, niewydolność wątroby, obrzęk naczynioruchowy, padaczka, pancytopenia, płytki krwi, polimeraza γ, porfiria wątrobowa, skaza krwotoczna, splątanie, teratogenność, wada wrodzona, walproinian sodu, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie krwiotworzenia, zaburzenie krzepliwości krwi, zaburzenie mitochondrialne, zaburzenie neurorozwojowe, zapalenie wątroby, zespół Alpersa-Huttenlochera, żółtaczka
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Primene 10% –

Primene 10% to roztwór do infuzji zawierający mieszaninę 18 aminokwasów (m.in. L-leucyna 1,000 g, L-lizyna 1,100 g, L-arginina 0,840 g na 100 ml) oraz chlorki (19 mmol/l), stosowany w żywieniu pozajelitowym. Preparat jest przeciwwskazany u pacjentów z wrodzonymi zaburzeniami metabolizmu aminokwasów, takimi jak fenyloketonuria, choroba syropu klonowego (MSUD), tyrozynemia, homocystynuria, acydurie organiczne oraz zaburzenia cyklu mocznikowego (np. cytrulinemia). Podanie Primene 10% w tych przypadkach może prowadzić do nagromadzenia toksycznych metabolitów, zaostrzenia objawów klinicznych, uszkodzeń narządowych, dekompensacji metabolicznej, a nawet stanu zagrożenia życia. Preparat ma osmolarność 780 mOsm/l, co należy uwzględnić przy kwalifikacji pacjenta i wyborze drogi podania.
acyduria organiczna, aminokwas rozgałęziony, choroba syropu klonowego, choroby metaboliczne, dekompensacja metaboliczna, dietetyk kliniczny, fenyloketonuria, homocystynuria, nadwrażliwość na składniki, osmolarność, reakcja anafilaktyczna, substancja pomocnicza, tyrozynemia, wrodzone zaburzenie metabolizmu aminokwasów, zaburzenie cyklu mocznikowego, żywienie pozajelitowe
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Depakine Chronosphere 750

Depakine Chronosphere 750, zawierający 500,06 mg sodu walproinianu i 217,75 mg kwasu walproinowego w formie granulatu o przedłużonym uwalnianiu, wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko zwiększenia częstości napadów padaczkowych lub pojawienia się nowych typów napadów, zwłaszcza podczas zmiany innych leków przeciwpadaczkowych, interakcji farmakokinetycznych, toksyczności wątroby lub przedawkowania. Największe ryzyko ciężkiego uszkodzenia wątroby, które może prowadzić do zgonu, dotyczy dzieci poniżej 3 roku życia (zwłaszcza z ciężką padaczką lekooporną), pacjentów z organicznym uszkodzeniem mózgu, upośledzeniem umysłowym oraz osób z wrodzonymi chorobami metabolicznymi, w tym zaburzeniami mitochondrialnymi, cyklu mocznikowego, mutacjami POLG i chorobami degeneracyjnymi. Uszkodzenie wątroby najczęściej rozwija się w ciągu pierwszych 6 miesięcy terapii.
choroba degeneracyjna, choroba wątroby, encefalopatia, interakcja farmakokinetyczna, jadłowstręt, kanabidiol, kwas walproinowy, leczenie skojarzone, lek przeciwpadaczkowy, mutacja POLG, napad padaczkowy, nawrót napadów, niedobór karnityny, niewydolność wątroby, padaczka o ciężkim przebiegu, przedłużone uwalnianie, salicylan, toksyczność, upośledzenie umysłowe, uszkodzenie mózgu, uszkodzenie wątroby, walproinian, wrodzona choroba metaboliczna, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie mitochondrialne, żółtaczka
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Depakine

Walproinian sodu (Depakine) wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko ciężkiego uszkodzenia wątroby, szczególnie u niemowląt i dzieci poniżej 3 lat, pacjentów przyjmujących wielolekową terapię przeciwpadaczkową oraz osób z zaburzeniami mitochondrialnymi (np. mutacje POLG). Uszkodzenia wątroby najczęściej pojawiają się w pierwszych 6 miesiącach leczenia, zwłaszcza między 2 a 12 tygodniem terapii. Monitorowanie obejmuje badania czynności wątroby, ze szczególnym uwzględnieniem czasu protrombinowego (PT), stężenia fibrynogenu, czynników krzepnięcia, bilirubiny oraz aminotransferaz. W przypadku nieprawidłowości należy przerwać leczenie i odstawić jednocześnie stosowane salicylany. Ponadto, istnieje ryzyko ciężkiego zapalenia trzustki, szczególnie u małych dzieci, oraz zwiększone ryzyko myśli i zachowań samobójczych, co wymaga uważnej obserwacji pacjentów. Walproinian jest przeciwwskazany u pacjentów z niedoborem enzymów cyklu mocznikowego i wymaga ostrożności u osób z zaburzeniami metabolicznymi, w tym hipokarnitynemią, gdzie wskazana jest suplementacja karnityny. Syrop zawiera 105 mg sorbitolu/ml oraz inne substancje pomocnicze, które mogą powodować reakcje alergiczne lub być przeciwwskazane u pacjentów z nietolerancjami metabolicznymi.
aminotransferazy, amoniak we krwi, badanie metaboliczne, choroba mitochondrialna, czas protrombinowy, encefalopatia hiperamonemiczna, hiperamonemia, hipokarnitynemia, karbapenemy, lek przeciwpadaczkowy, morfologia krwi, mutacja POLG, myśli samobójcze, napad padaczkowy, niewydolność nerek, objawy niespecyficzne, padaczka, parahydroksybenzoesany, rabdomioliza, test krzepnięcia, toczeń rumieniowaty układowy, uszkodzenie wątroby, walproinian, walproinian sodu, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie metaboliczne, zaburzenie mitochondrialne, zaburzenie neurorozwojowe, zapalenie trzustki, zespół Alpersa-Huttenlochera, zespół Fanconiego
Leksykon substancji czynnych
Sód walproinian – Przeciwwskazania stosowania

Sód walproinian, obecny w preparatach Depakine Chrono 300 (200 mg sodu walproinianu + 87 mg kwasu walproinowego = 300 mg sodu walproinianu) oraz Depakine Chrono 500 (333 mg sodu walproinianu + 145 mg kwasu walproinowego = 500 mg sodu walproinianu), posiada liczne przeciwwskazania, które należy uwzględnić w praktyce klinicznej. Bezwzględnie przeciwwskazany jest u pacjentów z nadwrażliwością na składniki leku, ostrym i przewlekłym zapaleniem wątroby, wywiadem ciężkiego zapalenia wątroby, porfirią, a także u osób z zaburzeniami mitochondrialnymi związanymi z mutacjami genu POLG (np. zespół Alpersa-Huttenlochera), zaburzeniami cyklu mocznikowego oraz niewyrównanym niedoborem karnityny. Ponadto, stosowanie walproinianu w ciąży jest przeciwwskazane ze względu na wysokie ryzyko teratogenności i zaburzeń neurorozwojowych, a u kobiet w wieku rozrodczym wymaga udziału w programie zapobiegania ciąży. Interakcje lekowe, zwłaszcza z meflochiną, stanowią kolejne istotne ograniczenie ze względu na ryzyko obniżenia progu drgawkowego i poważnych powikłań neurologicznych.
choroba afektywna dwubiegunowa, choroba metaboliczna, ciężkie zapalenie wątroby, Depakine Chrono, enzym wątrobowy, hiperamonemia, hipokarnitynemii, interakcja lekowa, karbapenemy, kwas walproinowy, lek przeciwpadaczkowy, meflochina, metabolizm leku, mutacja POLG, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na walproinian sodu, niedobór karnityny, niewydolność serca, ostre zapalenie wątroby, padaczka, porfiria, próg drgawkowy, Program Zapobiegania Ciąży, przewlekła choroba nerek, przewlekłe zapalenie wątroby, schorzenie wątroby, sód walproinianu, teratogenność, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie mitochondrialne, zaburzenie neurorozwojowe, zespół Alpersa-Huttenlochera
Leksykon chorób i schorzeń
Niedobór dehydrogenazy acylo-coa średniołańcuchowej – Zapobieganie i profilaktyka

Niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej (MCADD) to autosomalnie recesywne zaburzenie metaboliczne wynikające z mutacji w genie ACADM, prowadzące do upośledzenia β-oksydacji średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Choroba występuje z częstością 1:4000 do 1:17 000 w populacjach północnoeuropejskich i jest jednym z najczęstszych wrodzonych błędów metabolizmu w USA. Diagnostyka opiera się głównie na badaniach przesiewowych noworodków metodą tandemowej spektrometrii mas (MS/MS), co umożliwia wczesne wykrycie i zapobiega kryzysom metabolicznym. Bez badań przesiewowych ryzyko śmierci lub ciężkiej niepełnosprawności rozwojowej u dzieci z MCADD wynosi od 20% do 25%. Kluczowe jest unikanie długotrwałego głodzenia, z maksymalnymi okresami głodzenia zależnymi od wieku: niemowlęta <6 miesięcy – 3-4 godziny, 6-12 miesięcy – 8 godzin, 12-24 miesiące – 10 godzin, >24 miesiące – 12 godzin. Leczenie obejmuje dietę niskotłuszczową (tłuszcze 25-30%), bogatą w węglowodany złożone, unikanie MCT oraz suplementację L-karnityną. W trakcie choroby zaleca się stosowanie wysokoenergetycznych napojów glukozowych i ścisłe monitorowanie stanu metabolicznego, w tym glikemii (norma >60 mg/dl).
badania przesiewowe noworodków, dekompensacja metaboliczna, dieta niskotłuszczowa, dziedziczenie autosomalne recesywne, fenylomaślan sodu, gen ACADM, hipoglikemia, kryzys metaboliczny, L-karnityna, niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej, niepełnosprawność rozwojowa, normoglikemia, opaska medyczna, polimer glukozy, propofol, równowaga kwasowo-zasadowa, skrobia kukurydziana, średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe, tandemowa spektrometria mas, triheptanoina, utlenianie kwasów tłuszczowych, wrodzony błąd metabolizmu, zaburzenie cyklu mocznikowego, zaburzenie metaboliczne, zaburzenie mitochondrialne