Przeciwwskazania stosowania
Sód walproinian

Przeciwwskazania stosowania sodu walproinianu

Sód walproinian, jako substancja czynna zawarta w produktach leczniczych takich jak Depakine Chrono 300 (zawierający 200 mg sodu walproinianu i 87 mg kwasu walproinowego, co odpowiada łącznie 300 mg sodu walproinianu) oraz Depakine Chrono 500 (zawierający 333 mg sodu walproinianu i 145 mg kwasu walproinowego, co odpowiada łącznie 500 mg sodu walproinianu), podlega ścisłym ograniczeniom stosowania ze względu na szereg przeciwwskazań. Znajomość tych przeciwwskazań jest niezbędna do zapewnienia bezpiecznej farmakoterapii pacjentom.¹²

Nadwrażliwość i zaburzenia wątroby

Stosowanie sodu walproinianu jest bezwzględnie przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na walproinian sodu lub którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów ze schorzeniami wątroby. Preparaty zawierające sód walproinianu (Depakine Chrono) nie mogą być stosowane w przypadkach:³⁴

• Ostrego zapalenia wątroby
• Przewlekłego zapalenia wątroby
• Przebytego ciężkiego zapalenia wątroby, szczególnie polekowego
• Wywiadu rodzinnego wskazującego na ciężkie zapalenie wątroby

⁵⁶

Porfiria i interakcje lekowe

Porfiria stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania sodu walproinianu. U pacjentów z tą chorobą metaboliczną podanie walproinianu może prowadzić do zaostrzenia objawów i stanowić bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta.⁷⁸

Jednoczesne stosowanie meflochiny i sodu walproinianu jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko potencjalnie niebezpiecznych interakcji lekowych. Meflochina może obniżać próg drgawkowy, co w połączeniu z walproinianem może prowadzić do poważnych konsekwencji klinicznych, szczególnie u pacjentów z padaczką.⁹¹⁰

Zaburzenia metaboliczne i genetyczne

Stosowanie sodu walproinianu jest przeciwwskazane u następujących grup pacjentów z zaburzeniami metabolicznymi:¹¹¹²

• Pacjenci z zaburzeniami mitochondrialnymi wywołanymi mutacjami genu jądrowego kodującego enzym mitochondrialny – polimerazę γ (POLG), np. osoby z zespołem Alpersa-Huttenlochera
• Dzieci poniżej 2 lat z podejrzeniem zaburzeń związanych z POLG
• Pacjenci z zaburzeniami cyklu mocznikowego, u których podanie walproinianu może prowadzić do hiperamonemii
• Pacjenci z niewyrównanym pierwotnym układowym niedoborem karnityny, co zwiększa ryzyko wystąpienia hipokarnitynemii

¹³¹⁴

Przeciwwskazania związane z ciążą i kobietami w wieku rozrodczym

Ze względu na wysokie ryzyko teratogenności oraz negatywnego wpływu na rozwój płodu, stosowanie sodu walproinianu podlega szczególnym ograniczeniom u kobiet w wieku rozrodczym oraz w ciąży. Przeciwwskazania różnią się w zależności od wskazania do stosowania leku:¹⁵¹⁶

Leczenie padaczki:

• Ciąża – stosowanie walproinianu jest przeciwwskazane, chyba że nie ma odpowiedniego alternatywnego leczenia
• Kobiety w wieku rozrodczym – stosowanie jest przeciwwskazane, chyba że spełnione są warunki programu zapobiegania ciąży

¹⁷¹⁸

Leczenie choroby afektywnej dwubiegunowej:

• Ciąża – stosowanie walproinianu jest bezwzględnie przeciwwskazane
• Kobiety w wieku rozrodczym – stosowanie jest przeciwwskazane, chyba że spełnione są warunki programu zapobiegania ciąży

¹⁹²⁰

Znaczenie programu zapobiegania ciąży

Program zapobiegania ciąży dla pacjentek przyjmujących sód walproinianu obejmuje kompleks działań mających na celu minimalizację ryzyka ekspozycji płodu na walproinian. Jest to szczególnie istotne, ponieważ ekspozycja na walproinian w życiu płodowym wiąże się z wysokim ryzykiem wad wrodzonych oraz zaburzeń neurorozwojowych. Lekarze przepisujący walproinian kobietom w wieku rozrodczym muszą upewnić się, że pacjentka uczestniczy w programie zapobiegania ciąży i rozumie ryzyko związane z terapią.²¹²²

Inne istotne przeciwwskazania

Należy zwrócić uwagę na zawartość sodu w preparatach Depakine Chrono. W jednej tabletce Depakine Chrono 300 znajduje się 27,65 mg sodu, natomiast w Depakine Chrono 500 – 46,08 mg sodu. Może to mieć znaczenie kliniczne u pacjentów ze schorzeniami, w których wskazane jest ograniczenie spożycia sodu, takimi jak niewydolność serca czy nadciśnienie tętnicze.²³²⁴

Kiedy odradzić pacjentowi stosowanie sodu walproinianu

Oprócz bezwzględnych przeciwwskazań, istnieje szereg sytuacji klinicznych, w których należy rozważyć odradzenie pacjentowi stosowania sodu walproinianu, nawet jeśli formalnie nie stanowią one przeciwwskazania. Decyzja powinna być podjęta po wnikliwej analizie stosunku korzyści do ryzyka oraz indywidualnej sytuacji pacjenta.²⁵²⁶

Nierozpoznane schorzenia wątroby

U pacjentów z podwyższoną aktywnością enzymów wątrobowych, nietypowymi objawami klinicznymi sugerującymi dysfunkcję wątroby lub obciążonym wywiadem rodzinnym w kierunku chorób wątroby należy rozważyć odradzenie stosowania sodu walproinianu. W tych przypadkach przed rozpoczęciem leczenia należy wykonać szczegółową diagnostykę funkcji wątroby i rozważyć wybór innego leku przeciwpadaczkowego.²⁷²⁸

Pacjenci z czynnikami ryzyka zaburzeń genetycznych

U pacjentów z obciążonym wywiadem rodzinnym w kierunku zaburzeń mitochondrialnych, szczególnie związanych z mutacjami POLG, należy odradzić stosowanie walproinianu i skierować na badania genetyczne przed rozważeniem tej terapii. Dotyczy to zwłaszcza dzieci z niespecyficznymi objawami neurologicznymi, które mogą sugerować zespół Alpersa-Huttenlochera czy inne zaburzenia mitochondrialne.²⁹³⁰

Planowanie ciąży

Kobietom planującym ciążę należy stanowczo odradzić stosowanie sodu walproinianu i rozważyć alternatywne metody leczenia. Dotyczy to szczególnie pacjentek z chorobą afektywną dwubiegunową, gdzie walproinian jest bezwzględnie przeciwwskazany w ciąży. W przypadku padaczki zamiana leku może być możliwa przed zajściem w ciążę, chyba że jest to absolutnie niemożliwe ze względów medycznych.³¹³²

Stosowanie leków potencjalnie wchodzących w interakcje

Pacjentom przyjmującym leki, które mogą wchodzić w istotne interakcje z walproinianem, należy odradzić jego stosowanie. Dotyczy to szczególnie meflochiny, która jest bezwzględnie przeciwwskazana w połączeniu z walproinianem. Należy również zachować ostrożność przy stosowaniu innych leków przeciwpadaczkowych, antybiotyków z grupy karbapenemów oraz innych preparatów, które mogą wpływać na metabolizm walproinianu lub podlegać jego wpływowi.³³³⁴

Zaburzenia metaboliczne i niedobory składników odżywczych

U pacjentów z podejrzeniem zaburzeń cyklu mocznikowego lub niedoborem karnityny należy odradzić stosowanie walproinianu do czasu przeprowadzenia odpowiedniej diagnostyki. Walproinian może nasilać te zaburzenia i prowadzić do poważnych powikłań metabolicznych, w tym hiperamonemii. Pacjenci z niedoborem karnityny powinni być zidentyfikowani przed rozpoczęciem leczenia, gdyż walproinian może pogłębiać hipokarnitynemię.³⁵³⁶

Dieta z ograniczeniem sodu

Pacjentom ze schorzeniami wymagającymi ścisłego ograniczenia podaży sodu należy odradzić stosowanie preparatów Depakine Chrono lub dokładnie monitorować ich stan. Każda tabletka Depakine Chrono 300 zawiera 27,65 mg sodu, a Depakine Chrono 500 zawiera 46,08 mg sodu, co może mieć znaczenie kliniczne w przypadku pacjentów z nadciśnieniem, niewydolnością serca czy przewlekłą chorobą nerek.³⁷³⁸