szczepionka przeciwkrztuścowa bezkomórkowa
Szczepionka przeciwkrztuścowa bezkomórkowa (acellular pertussis vaccine) to nowoczesna forma immunizacji przeciwko krztuścowi, zawierająca oczyszczone antygeny bakterii Bordetella pertussis zamiast całych komórek bakteryjnych. W przeciwieństwie do starszych szczepionek pełnokomórkowych, preparaty bezkomórkowe zawierają tylko wybrane komponenty bakterii, co znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych.
Główne składniki antygenowe szczepionek bezkomórkowych to toksyna krztuścowa (PT), hemaglutynina włókienkowa (FHA), pertaktyna (PRN) oraz aglutynogeny rzęskowe (FIM). Liczba antygenów może się różnić w zależności od producenta – dostępne są preparaty jedno-, dwu-, trzy-, cztero- i pięcioskładnikowe. Szczepionki bezkomórkowe są zwykle podawane w formie skojarzonej z komponentami przeciw błonicy i tężcowi (DTaP/Tdap) oraz ewentualnie innym chorobom.
Skuteczność szczepionek bezkomórkowych w zapobieganiu ciężkim postaciom krztuśca wynosi 80-85%, choć ochrona maleje z czasem. Badania wskazują, że immunizacja bezkomórkowa może zapewniać krótszą ochronę niż szczepionki pełnokomórkowe, co uzasadnia potrzebę dawek przypominających. Szczepionki bezkomórkowe są obecnie standardem w wielu krajach rozwiniętych ze względu na korzystny profil bezpieczeństwa, choć w niektórych regionach świata wciąż stosuje się szczepionki pełnokomórkowe.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Hemaglutynina włókienkowa – Przeciwwskazania stosowania
Hemaglutynina włókienkowa, kluczowy antygen w bezkomórkowych szczepionkach przeciw krztuścowi, jest stosowana w preparatach skojarzonych przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi i poliomyelitis. Główne przeciwwskazania do jej stosowania obejmują nadwrażliwość na składniki szczepionek, w tym na formaldehyd, glutaraldehyd, neomycynę, streptomycynę, polimyksynę B oraz albuminę surowicy bydlęcej, obecne w różnych preparatach (np. Adacel, Boostrix, Infanrix-IPV, Pentaxim, Tetraxim). Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest encefalopatia o nieznanej etiologii występująca w ciągu 7 dni po poprzednim szczepieniu zawierającym antygeny krztuśca, a także postępująca encefalopatia i zagrażające życiu reakcje alergiczne po wcześniejszych dawkach. Szczepionek tych nie należy podawać także pacjentom z przejściową trombocytopenią lub powikłaniami neurologicznymi po wcześniejszych szczepieniach przeciw błonicy i/lub tężcowi.
albumina surowicy bydlęcej, błonica tężec krztusiec, drgawki, encefalopatia o nieznanej etiologii, epizod hipotoniczno-hiporeaktywny, formaldehyd, glutaraldehyd, hemaglutynina włókienkowa, hemofilia, leczenie immunosupresyjne, nadwrażliwość na składniki szczepionki, neomycyna, nieżyt górnych dróg oddechowych, odpowiedź immunologiczna, padaczka, polimyksyna B, poliomyelitis, postępująca encefalopatia, powikłanie neurologiczne, profilaktyka przeciwgorączkowa, przejściowa trombocytopenia, streptomycyna, szczepionka przeciwkrztuścowa bezkomórkowa, szczepionka skojarzona, trombocytopenia, zaburzenie krzepnięcia krwi, zaburzenie odporności - Leksykon substancji czynnych
Toksoid krztuścowy – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Toksoid krztuścowy, będący kluczowym składnikiem bezkomórkowych szczepionek przeciwkrztuścowych, wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa potwierdzony w licznych badaniach przedklinicznych. Badania toksyczności po podaniu wielokrotnym, przeprowadzone na modelach zwierzęcych (szczury, króliki), nie wykazały istotnych działań niepożądanych poza umiarkowanymi reakcjami miejscowymi. Dawkowanie toksoidu w badanych szczepionkach waha się od 2,5 µg (Adacel) do 25 µg (Infanrix-IPV), a niezależnie od dawki nie stwierdzono szczególnego ryzyka toksycznego. Szczególnie istotne są dane dotyczące wpływu na reprodukcję i rozwój zarodkowo-płodowy, które nie wskazują na negatywny wpływ na płodność, przebieg ciąży ani rozwój postnatalny, co potwierdzają badania dla preparatów takich jak Boostrix, Adacel czy Boostrix Polio.
badanie bezpieczeństwa, badanie farmakologiczne, badanie toksykologiczne, Bordetella pertussis, charakterystyka produktu leczniczego, detoksykacja toksyny, działanie niepożądane, profil bezpieczeństwa, reakcja miejscowa, rozwój postnatalny, rozwój zarodkowo-płodowy, szczepionka Boostrix, szczepionka przeciwkrztuścowa bezkomórkowa, szczepionka Tdap, szczepionka wieloskładnikowa, toksoid krztuścowy, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczny wpływ na reprodukcję, toksyczny wpływ na rozród, wpływ na płodność - Leksykon substancji czynnych
Pertaktyna – Działania niepożądane
Pertaktyna, jako składnik szczepionek bezkomórkowych przeciw krztuścowi (acelularnych), jest obecna w dawkach od 2,5 do 8 µg na szczepionkę DTaP, często łączoną z innymi antygenami, np. IPV. Profil bezpieczeństwa tych preparatów jest dobrze udokumentowany i obejmuje głównie łagodne do umiarkowanych reakcje miejscowe, takie jak ból (23,7-80,6%), zaczerwienienie, obrzęk i stwardnienie w miejscu wstrzyknięcia, które ustępują samoistnie w ciągu kilku dni. Częstość występowania ogólnoustrojowych działań niepożądanych, takich jak ból głowy, zmęczenie (16-44%), gorączka ≥37,5°C (często, zwłaszcza u dzieci >10%), drażliwość, senność, nudności i biegunka jest również dobrze opisana. Rzadziej obserwuje się poważniejsze reakcje, w tym reakcje alergiczne (w tym anafilaksję), epizody hipotensyjno-hiporeaktywne, drgawki, uogólnione powiększenie węzłów chłonnych, obrzęk naczynioruchowy oraz bezdech u wcześniaków.
antygen krztuśca, bezdech, ból w miejscu wstrzyknięcia, brak apetytu, dawka przypominająca, drażliwość, drgawka, epizod hipotensyjno-hiporeaktywny, IPV, nadwrażliwość na składniki szczepionki, nadzór porejestracyjny, nudność, objaw ogólnoustrojowy, obrzęk kończyny, obrzęk naczynioruchowy, pertaktyna, powiększenie węzłów chłonnych, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, reakcja miejscowa, rumień, stwardnienie miejsca podania, szczepionka acelularna, szczepionka DTaP, szczepionka przeciwkrztuścowa bezkomórkowa, wymioty i biegunka, złe samopoczucie