nadwrażliwość na składniki szczepionki
Nadwrażliwość na składniki szczepionki to istotny problem kliniczny, mogący ograniczać możliwość przeprowadzenia szczepień u niektórych pacjentów. Reakcje nadwrażliwości mogą dotyczyć zarówno substancji czynnych (antygenów), jak i składników pomocniczych takich jak adiuwanty, stabilizatory, konserwanty czy pozostałości z procesu produkcji (białka jaja kurzego, antybiotyki, białka drożdży).
Najczęstsze reakcje nadwrażliwości obejmują odpowiedzi IgE-zależne (typ I), manifestujące się pokrzywką, obrzękiem naczynioruchowym, a w najcięższych przypadkach anafilaksją. Częstość występowania ciężkich reakcji alergicznych po szczepieniach szacuje się na 1-10 przypadków na milion podanych dawek. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z historią reakcji alergicznych na wcześniejsze dawki szczepionek lub znane uczulenie na składniki preparatu.
Przed szczepieniem kluczowe jest przeprowadzenie dokładnego wywiadu alergologicznego. U pacjentów z podejrzeniem nadwrażliwości wskazana może być konsultacja alergologiczna i wykonanie testów diagnostycznych. W przypadku potwierdzenia alergii na składnik szczepionki należy rozważyć alternatywne preparaty pozbawione alergenu lub zastosować odpowiednie protokoły desensytyzacji pod nadzorem specjalisty.
W sytuacjach klinicznych, gdy korzyść ze szczepienia przewyższa ryzyko reakcji nadwrażliwości, szczepienie może być przeprowadzone w warunkach zapewniających możliwość natychmiastowej interwencji w przypadku wystąpienia reakcji anafilaktycznej, z wydłużonym okresem obserwacji pacjenta po szczepieniu.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Hemaglutynina włókienkowa – Przeciwwskazania stosowania
Hemaglutynina włókienkowa, kluczowy antygen w bezkomórkowych szczepionkach przeciw krztuścowi, jest stosowana w preparatach skojarzonych przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi i poliomyelitis. Główne przeciwwskazania do jej stosowania obejmują nadwrażliwość na składniki szczepionek, w tym na formaldehyd, glutaraldehyd, neomycynę, streptomycynę, polimyksynę B oraz albuminę surowicy bydlęcej, obecne w różnych preparatach (np. Adacel, Boostrix, Infanrix-IPV, Pentaxim, Tetraxim). Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest encefalopatia o nieznanej etiologii występująca w ciągu 7 dni po poprzednim szczepieniu zawierającym antygeny krztuśca, a także postępująca encefalopatia i zagrażające życiu reakcje alergiczne po wcześniejszych dawkach. Szczepionek tych nie należy podawać także pacjentom z przejściową trombocytopenią lub powikłaniami neurologicznymi po wcześniejszych szczepieniach przeciw błonicy i/lub tężcowi.
albumina surowicy bydlęcej, błonica tężec krztusiec, drgawki, encefalopatia o nieznanej etiologii, epizod hipotoniczno-hiporeaktywny, formaldehyd, glutaraldehyd, hemaglutynina włókienkowa, hemofilia, leczenie immunosupresyjne, nadwrażliwość na składniki szczepionki, neomycyna, nieżyt górnych dróg oddechowych, odpowiedź immunologiczna, padaczka, polimyksyna B, poliomyelitis, postępująca encefalopatia, powikłanie neurologiczne, profilaktyka przeciwgorączkowa, przejściowa trombocytopenia, streptomycyna, szczepionka przeciwkrztuścowa bezkomórkowa, szczepionka skojarzona, trombocytopenia, zaburzenie krzepnięcia krwi, zaburzenie odporności - Leksykon leków
Przedawkowanie – Efluelda Tetra 60 mcg HA/szczep, 1 dawka (0,7 ml)
Przedawkowanie szczepionki Efluelda Tetra, zawierającej 60 mikrogramów hemaglutyniny (HA) na każdy z czterech szczepów wirusa grypy w standardowej dawce 0,7 ml, jest rzadkie, lecz możliwe, zwłaszcza w przypadku nieumyślnego podania osobom poniżej 60 roku życia, dla których szczepionka nie jest wskazana. Dostępne dane kliniczne wskazują, że objawy po przedawkowaniu nie wykraczają poza znany profil bezpieczeństwa szczepionki i obejmują typowe działania niepożądane obserwowane po prawidłowej dawce. Nie odnotowano nieoczekiwanych ani szczególnie ciężkich reakcji, co sugeruje względne bezpieczeństwo nawet przy dawkach przekraczających zalecane.
albumina jaja kurzego, antygen szczepionkowy, bezpieczeństwo farmakoterapii, czterowalentna szczepionka przeciwgrypowa, działanie niepożądane, formaldehyd, hemaglutynina, leczenie objawowe, leczenie podtrzymujące, nadwrażliwość na składniki szczepionki, pozostałość jaja, profil bezpieczeństwa szczepionki, reakcja alergiczna, szczep wirusa grypy, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – VaxigripTetra 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka VaxigripTetra jest zalecana do corocznego podawania w dawce 0,5 ml, dostosowanej do wieku i historii szczepień pacjenta, ze względu na ograniczony czas utrzymywania się odporności oraz zmienność szczepów wirusa grypy. U dorosłych oraz dzieci powyżej 36. miesiąca życia, które były wcześniej szczepione, podaje się jedną dawkę domięśniowo w mięsień naramienny. Dzieci od 6. miesiąca do 35. miesiąca życia otrzymują jedną dawkę domięśniowo w przednio-boczną część uda lub mięsień naramienny, jeśli masa mięśniowa jest odpowiednia. Dzieci poniżej 9. roku życia, które nie były wcześniej szczepione, wymagają dwóch dawek 0,5 ml podawanych w odstępie co najmniej 4 tygodni. Szczepionka nie jest wskazana do czynnego uodpornienia niemowląt poniżej 6. miesiąca życia, jednak bierne uodpornienie tej grupy może być osiągnięte poprzez szczepienie kobiet w ciąży jedną dawką 0,5 ml.
albumina jaja kurzego, bierne uodpornienie, charakterystyka produktu leczniczego, czynne uodpornienie, formaldehyd, mięsień naramienny, nadwrażliwość na składniki szczepionki, neomycyna, octoxynol-9, opalizująca ciecz, podanie domięśniowe, przednio-boczna część uda, sezon epidemiczny, szczepienie przeciwko grypie, szczepionka VaxigripTetra, wirus grypy, wstrzyknięcie domięśniowe - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Fluarix Tetra 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka Fluarix Tetra, zawierająca inaktywowane, rozszczepione wiriony grypy z czterech szczepów (A/Victoria/4897/2022 (H1N1)pdm09, A/Thailand/8/2022 (H3N2), B/Austria/1359417/2021 oraz B/Phuket/3073/2013), każdy z 15 µg hemaglutyniny (HA) w dawce 0,5 ml, jest przeciwwskazana u pacjentów z nadwrażliwością na składniki szczepionki, w tym antygeny wirusowe oraz substancje pomocnicze takie jak pozostałości jaja kurzego (albumina, białko), formaldehyd, gentamycyna siarczan i dezoksycholan sodu. Szczególną ostrożność należy zachować u osób z ciężką alergią na białko jaja kurzego, ze względu na potencjalną obecność alergenów pochodzenia kurzego, mimo ich śladowych ilości w produkcie. Fluarix Tetra jest produktem zgodnym z zaleceniami WHO i UE na sezon 2024/2025, dostosowanym do aktualnie krążących szczepów wirusa grypy.
albumina jaja kurzego, alergia na białko jaja kurzego, antygen wirusowy, dezoksycholan sodu, działanie niepożądane szczepionki, formaldehyd, gorączka, hemaglutynina, nadwrażliwość na składniki szczepionki, odpowiedź immunologiczna, odpowiedź poszczepienna, ostra infekcja, ostry stan chorobowy, pozostałość jaja, reakcja alergiczna, reakcja poszczepienna, rozszczepiony wirion, siarczan gentamycyny, szczepionka przeciw grypie, zarodek kurzy, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon substancji czynnych
Gronkowiec skórny – Dawkowanie i sposób podawania
Staphylococcus epidermidis stanowi istotny komponent nieswoistych szczepionek bakteryjnych Polyvaccinum, dostępnych w formie zawiesin do wstrzykiwań (Polyvaccinum submite, mite, forte) oraz kropli do nosa (Polyvaccinum mite). Zawartość bakterii w preparatach różni się istotnie: od 5 mln komórek/ml w submite, przez 50 mln komórek/ml w mite, do 500 mln komórek/ml w forte. Schemat dawkowania obejmuje sekwencyjne podawanie kolejnych preparatów co 3-5 dni, z dawkami dostosowanymi do wieku pacjenta (np. 1,0 ml submite dla dorosłych w pierwszych trzech wstrzyknięciach, a następnie stopniowe zwiększanie stężenia i objętości). Pełny cykl szczepień powtarza się dwukrotnie w roku przez minimum 2 lata. Krople donosowe stosuje się codziennie przez 6 tygodni, dwa razy w roku, z indywidualnym dostosowaniem dawki w zależności od wieku i wrażliwości pacjenta.
antygen bakteryjny, charakterystyka produktu leczniczego, cykl szczepień, działanie niepożądane, gronkowiec skórny, interwencja farmakologiczna, krople do nosa, leczenie przeciwzapalne, mięsień naramienny, nadwrażliwość na składniki szczepionki, nieswoista szczepionka bakteryjna, podanie domięśniowe, podanie donosowe, podanie parenteralne, podanie podskórne, Polyvaccinum, Polyvaccinum forte, Polyvaccinum mite, Polyvaccinum submite, staphylococcus epidermidis, wstrzyknięcie, zakażenie górnych dróg oddechowych, zawiesina do wstrzykiwań, zwiększanie dawki - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Adacel Polio 0,5 ml
Szczepionka Adacel Polio (Tdap-IPV) jest adsorbowaną, bezkomórkową szczepionką łączoną przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi oraz poliomyelitis, przeznaczoną do stosowania jako dawka przypominająca u osób powyżej 3. roku życia po zakończeniu podstawowego cyklu szczepień. W jednej dawce 0,5 ml zawiera m.in. toksoid błoniczy ≥2 j.m. (2 Lf), toksoid tężcowy ≥20 j.m. (5 Lf), antygeny krztuśca (toksoid krztuścowy 2,5 µg, hemaglutynina włókienkowa 5 µg, pertaktyna 3 µg, fimbrie typ 2 i 3 5 µg) oraz inaktywowane wirusy polio typów 1 (29 jednostek antygenu D), 2 (7 jednostek) i 3 (26 jednostek). Preparat zawiera także fosforan glinu (1,5 mg, 0,33 mg Al³⁺) jako adsorbent. Szczepionka może zawierać śladowe ilości formaldehydu, glutaraldehydu, antybiotyków (streptomycyna, neomycyna, polimyksyna B) oraz albuminy surowicy bydlęcej, co jest istotne przy kwalifikacji pacjentów z alergiami.
albumina surowicy bydlęcej, ampułko-strzykawka, antygeny krztuśca, bierna ochrona przed krztuścem, błonica tężec krztusiec poliomyelitis, czynne uodpornienie, dawka przypominająca, fimbrie, formaldehyd, fosforan glinu, glutaraldehyd, hemaglutynina włókienkowa, inaktywowany wirus polio, nadwrażliwość na składniki szczepionki, neomycyna, pertaktyna, polimyksyna B, streptomycyna, szczepienie kobiet w ciąży, szczepienie podstawowe, toksoid błoniczy, toksoid krztuścowy, toksoid tężcowy, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon substancji czynnych
Wirus kleszczowego zapalenia mózgu – Przeciwwskazania stosowania
Wirus kleszczowego zapalenia mózgu (KZM) w formie inaktywowanej stanowi podstawę szczepionek takich jak Encepur Adults (1,5 mcg/0,5 ml), Encepur K (0,75 mcg/0,25 ml), FSME-IMMUN Junior (1,2 mcg/0,25 ml) oraz FSME-IMMUN dla dorosłych (2,4 mcg/0,5 ml). Bezwzględnym przeciwwskazaniem do ich podania jest nadwrażliwość na inaktywowany wirus lub inne składniki szczepionki, w tym formaldehyd, aminoglikozydy (neomycyna, gentamycyna, chlorotetracyklina), siarczan protaminy oraz białka jaja kurzego (albumina jaja kurzego w Encepur, białka kurze w FSME-IMMUN). Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z ciężką alergią anafilaktyczną na białka jaja kurzego, dla których szczepienie jest bezwzględnie przeciwwskazane. Ponadto, wystąpienie powikłań po wcześniejszej dawce wymaga wstrzymania dalszych szczepień do czasu wyjaśnienia ich etiologii i konsultacji specjalistycznej.
albumina jaja kurzego, chlorotetracyklina, fibroblasty kurze, fibroblasty zarodków kurzych, formaldehyd, kleszczowe zapalenie mózgu, nadwrażliwość na składniki szczepionki, nadwrażliwość na substancję czynną, niepożądany odczyn poszczepienny, odpowiedź immunologiczna, ostra faza choroby, przeciwwskazanie bezwzględne, przeciwwskazanie względne, reakcja anafilaktyczna, siarczan gentamycyny, siarczan neomycyny, siarczan protaminy, szczepionka przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu, uogólniona reakcja poszczepienna, wirus kleszczowego zapalenia mózgu - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Vaqta 25 25 U wirusa zapalenia wątroby typu A, szczep CR326F/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml), dla dzieci i młodzieży
Szczepionka VAQTA 25, zawierająca 25 jednostek inaktywowanego wirusa zapalenia wątroby typu A (szczep CR326F) w dawce 0,5 ml, jest przeznaczona dla dzieci i młodzieży. Bezwzględnym przeciwwskazaniem do jej podania jest nadwrażliwość na składniki szczepionki, w tym białka z hodowli MRC-5 oraz adjuwant w postaci 0,225 mg Al³⁺ amorficznego hydroksyfosforanosiarczanu glinu. Reakcje alergiczne mogą manifestować się pokrzywką, obrzękiem naczynioruchowym, dusznością lub wstrząsem anafilaktycznym. Szczepienie należy odroczyć u pacjentów z ciężką chorobą przebiegającą z gorączką, aby uniknąć nasilenia objawów choroby podstawowej i ułatwić różnicowanie działań niepożądanych szczepionki od symptomów infekcji. Decyzja o odroczeniu powinna być indywidualna, oparta na ocenie klinicznej pacjenta.
adjuwant, diploidalne komórki fibroblastów, hydroksyfosforanosiarczan glinu, inaktywowany wirus WZW typu A, nadwrażliwość na składniki szczepionki, niedobór odporności, obrzęk naczynioruchowy, reakcja alergiczna, reakcja poszczepienna, trombocytopenia, wirusowe zapalenie wątroby typu A, wstrząs anafilaktyczny, WZW typu A, zaburzenia krzepnięcia krwi, zaburzenia odporności, zawiesina opalizująca - Leksykon substancji czynnych
Glutaraldehyd – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
W szczepionce TETRAXIM, stosowanej przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi (bezkomórkowa, złożona) oraz poliomyelitis (inaktywowany), mogą występować śladowe ilości glutaraldehydu, wykorzystywanego w procesie produkcji. Pomimo braku specyficznych danych przedklinicznych dotyczących bezpieczeństwa glutaraldehydu w charakterystyce produktu leczniczego (oznaczonej jako „Nie dotyczy”), obecność tej substancji w końcowym preparacie jest minimalna i nie powinna wpływać na profil bezpieczeństwa szczepionki. Glutaraldehyd jest jednym z kilku związków pomocniczych, obok neomycyny, streptomycyny i polimyksyny B, stosowanych w procesie wytwarzania TETRAXIM.
ampułko-strzykawka, błonica, charakterystyka produktu leczniczego, glutaraldehyd, krztusiec, kwalifikacja do szczepienia, nadwrażliwość na składniki szczepionki, neomycyna, polimyksyna B, poliomyelitis, profil bezpieczeństwa, streptomycyna, szczepionka bezkomórkowa, szczepionka Tetraxim, tężec, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Adacel Polio 0,5 ml
Szczepionka ADACEL POLIO, zawierająca toksoidy błoniczy (≥2 j.m., 2 Lf), tężcowy (≥20 j.m., 5 Lf), antygeny krztuśca (toksoid krztuścowy 2,5 µg, hemaglutynina włókienkowa 5 µg, pertaktyna 3 µg, fimbrie typu 2 i 3 po 5 µg) oraz inaktywowane wirusy polio (typ 1: 29 jednostek antygenu D, typ 2: 7 jednostek, typ 3: 26 jednostek), adsorbowana na 1,5 mg fosforanu glinu (0,33 mg Al), nie powinna być podawana u pacjentów z nadwrażliwością na którykolwiek składnik szczepionki, w tym na substancje pomocnicze i śladowe pozostałości procesu produkcyjnego (formaldehyd, glutaraldehyd, antybiotyki: streptomycyna, neomycyna, polimyksyna B, albumina surowicy bydlęcej). Szczególnym przeciwwskazaniem jest wystąpienie encefalopatii o nieznanej etiologii w ciągu 7 dni po wcześniejszym szczepieniu przeciw krztuścowi. Ponadto, podanie szczepionki należy odroczyć u pacjentów z ostrą, ciężką chorobą przebiegającą z gorączką, natomiast łagodne infekcje górnych dróg oddechowych bez gorączki nie stanowią przeciwwskazania do immunizacji.
adsorbent, albumina surowicy bydlęcej, antygen krztuśca, działanie niepożądane, encefalopatia, fimbrie, formaldehyd, fosforan glinu, glutaraldehyd, hemaglutynina włókienkowa, immunizacja, inaktywowany wirus polio, infekcja górnych dróg oddechowych, nadwrażliwość na składniki szczepionki, odpowiedź immunologiczna, ostra ciężka choroba, pertaktyna, poliomyelitis, przeciwwskazanie do szczepienia, substancje pomocnicze, szczepionka ADACEL POLIO, szczepionka przeciw błonicy, tężec i krztusiec, toksoid błoniczy, toksoid tężcowy, zaburzenie neurologiczne - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Encepur Adults 1,5 mcg inaktywowanego wirusa kleszczowego zapalenia mózgu, szczep K23/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml), dawka dla dorosłych
Ocena wpływu szczepionki Encepur Adults, zawierającej 1,5 µg inaktywowanego wirusa kleszczowego zapalenia mózgu (szczep K23) w dawce 0,5 ml, na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn nie została potwierdzona w dedykowanych badaniach klinicznych. Brak jest bezpośrednich danych naukowych dotyczących wpływu preparatu na funkcje psychomotoryczne, co wymaga od lekarza szczególnej ostrożności przy przepisywaniu leku. Szczepionka zawiera również 0,3-0,4 mg Al³⁺ jako adiuwant, a jej podanie może wywołać działania niepożądane, takie jak zmęczenie, bóle głowy czy zawroty głowy, które potencjalnie mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów.
bezpieczeństwo farmakoterapii, działanie niepożądane, działanie niepożądane szczepionki, farmakoterapia, fibroblast kurzy, funkcja psychomotoryczna, inaktywowany wirus kleszczowego zapalenia mózgu, nadwrażliwość na składniki szczepionki, reakcja poszczepienna, szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu, wirus kleszczowego zapalenia mózgu, wodorotlenek glinu uwodniony, zawiesina do wstrzykiwań, zdolność psychomotoryczna - Leksykon substancji czynnych
Pertaktyna – Działania niepożądane
Pertaktyna, jako składnik szczepionek bezkomórkowych przeciw krztuścowi (acelularnych), jest obecna w dawkach od 2,5 do 8 µg na szczepionkę DTaP, często łączoną z innymi antygenami, np. IPV. Profil bezpieczeństwa tych preparatów jest dobrze udokumentowany i obejmuje głównie łagodne do umiarkowanych reakcje miejscowe, takie jak ból (23,7-80,6%), zaczerwienienie, obrzęk i stwardnienie w miejscu wstrzyknięcia, które ustępują samoistnie w ciągu kilku dni. Częstość występowania ogólnoustrojowych działań niepożądanych, takich jak ból głowy, zmęczenie (16-44%), gorączka ≥37,5°C (często, zwłaszcza u dzieci >10%), drażliwość, senność, nudności i biegunka jest również dobrze opisana. Rzadziej obserwuje się poważniejsze reakcje, w tym reakcje alergiczne (w tym anafilaksję), epizody hipotensyjno-hiporeaktywne, drgawki, uogólnione powiększenie węzłów chłonnych, obrzęk naczynioruchowy oraz bezdech u wcześniaków.
antygen krztuśca, bezdech, ból w miejscu wstrzyknięcia, brak apetytu, dawka przypominająca, drażliwość, drgawka, epizod hipotensyjno-hiporeaktywny, IPV, nadwrażliwość na składniki szczepionki, nadzór porejestracyjny, nudność, objaw ogólnoustrojowy, obrzęk kończyny, obrzęk naczynioruchowy, pertaktyna, powiększenie węzłów chłonnych, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, reakcja miejscowa, rumień, stwardnienie miejsca podania, szczepionka acelularna, szczepionka DTaP, szczepionka przeciwkrztuścowa bezkomórkowa, wymioty i biegunka, złe samopoczucie