krążące DNA nowotworu
Krążące DNA nowotworu (ctDNA – circulating tumor DNA) to fragmenty DNA uwalniane do krwioobiegu przez komórki nowotworowe w procesie apoptozy, nekrozy lub aktywnej sekrecji. Stanowi ono niewielką frakcję całkowitego krążącego DNA pozakomórkowego (cfDNA) we krwi pacjentów z chorobą nowotworową.
Badanie ctDNA zyskało znaczącą rolę w tzw. płynnej biopsji, która umożliwia nieinwazyjne monitorowanie przebiegu choroby nowotworowej. Analiza molekularna tych fragmentów DNA pozwala na identyfikację specyficznych mutacji charakterystycznych dla danego nowotworu, ocenę heterogenności guza oraz śledzenie ewolucji klonalnej nowotworu w czasie rzeczywistym.
Kliniczna użyteczność oznaczania ctDNA obejmuje wczesne wykrywanie nowotworów, monitorowanie odpowiedzi na leczenie, wykrywanie choroby resztkowej (MRD – minimal residual disease) oraz wczesne identyfikowanie oporności na stosowane leczenie. Jest to szczególnie wartościowe w przypadkach, gdy tradycyjna biopsja tkankowa jest trudna do wykonania lub wiąże się z wysokim ryzykiem powikłań.
Metody detekcji ctDNA obejmują techniki oparte na PCR (dPCR, ddPCR) oraz sekwencjonowanie nowej generacji (NGS). Czułość tych metod stale rośnie, co pozwala na wykrywanie nawet pojedynczych kopii zmutowanego DNA w próbce krwi. Obecnie badania nad ctDNA prowadzone są intensywnie w kontekście personalizacji leczenia onkologicznego i medycyny precyzyjnej.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Gefitinib Synthon
Decyzja o zastosowaniu gefitynibu w leczeniu miejscowo zaawansowanego lub rozsianego niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) powinna być poprzedzona badaniem mutacji EGFR w tkance nowotworowej lub, w przypadku braku dostępu do materiału, w krążącym DNA (ctDNA) z osocza. Badania muszą być wykonane za pomocą czułych i klinicznie zweryfikowanych testów, aby uniknąć fałszywych wyników. U około 1,3% pacjentów leczonych gefitynibem obserwowano śródmiąższową chorobę płuc (ChŚP), która może mieć gwałtowny przebieg i prowadzić do zgonu. Czynniki ryzyka ChŚP to m.in. palenie tytoniu, zły stan ogólny (PS ≥ 2), zmniejszenie prawidłowego miąższu płucnego (≤ 50%), wiek ≥ 55 lat oraz współistniejąca choroba serca. Ryzyko ChŚP jest szczególnie wysokie w pierwszych 4 tygodniach terapii (skorygowany OR 3,8; 95% CI 1,9–7,7). W przypadku nasilenia duszności, kaszlu lub gorączki należy natychmiast przerwać leczenie i wdrożyć diagnostykę oraz terapię.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginowa, antagonista receptora H2, choroba śródmiąższowa płuc, czas protrombinowy, dziedziczna nietolerancja galaktozy, glejak pnia mózgu, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor pompy protonowej, krążące DNA nowotworu, krwawienie do OUN, marskość wątroby, mutacja EGFR, neutropenia, niedrobnokomórkowy rak płuca, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność wątroby, perforacja przewodu pokarmowego, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, śródmiąższowa choroba płuc, tomografia komputerowa, wrzodziejące zapalenie rogówki, zapalenie rogówki, zapalenie wątroby, złośliwy glejak