receptor naskórkowego czynnika wzrostu
Receptor naskórkowego czynnika wzrostu (EGFR – Epidermal Growth Factor Receptor) to białko transbłonowe należące do rodziny receptorów kinaz tyrozynowych. Odgrywa kluczową rolę w regulacji wzrostu, proliferacji i różnicowania komórek poprzez aktywację wewnątrzkomórkowych szlaków sygnałowych.
EGFR składa się z zewnątrzkomórkowej domeny wiążącej ligand, hydrofobowej domeny transbłonowej oraz wewnątrzkomórkowej domeny kinazy tyrozynowej. Aktywacja receptora następuje po związaniu ligandów, takich jak naskórkowy czynnik wzrostu (EGF), transformujący czynnik wzrostu alfa (TGF-α) czy amfiregulina, co prowadzi do dimeryzacji receptora i autofosforylacji reszt tyrozynowych.
Nadekspresja lub mutacje aktywujące EGFR są często obserwowane w wielu typach nowotworów, w tym raku płuca, głowy i szyi, jelita grubego oraz glejaku wielopostaciowym. Zaburzenia te prowadzą do nieprawidłowej aktywacji szlaków sygnałowych, promując wzrost guza, angiogenezę, inwazję i tworzenie przerzutów.
Terapie celowane ukierunkowane na EGFR, takie jak inhibitory kinazy tyrozynowej (erlotynib, gefitynib, afatynib) oraz przeciwciała monoklonalne (cetuksymab, panitumumab), stanowią ważną strategię leczenia nowotworów z nadekspresją lub mutacjami EGFR. Oznaczenie statusu EGFR jest rutynowym badaniem diagnostycznym wykonywanym w celu kwalifikacji pacjentów do terapii celowanej.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry nieczerniakowy – Leczenie
Rak skóry nieczerniakowy, obejmujący głównie raka podstawnokomórkowego (BCC) i kolczystokomórkowego (SCC), stanowi najczęstszy nowotwór złośliwy skóry z odsetkiem wyleczeń przekraczającym 90% przy wczesnym wykryciu. Podstawą leczenia jest chirurgia, w tym proste wycięcie z marginesem 4-6 mm (skuteczność >95%) oraz chirurgia mikrograficzna Mohsa, która osiąga wskaźnik wyleczeń do 99% w nowotworach wysokiego ryzyka. Alternatywne metody to łyżeczkowanie z elektrodesykacją, kriochirurgia, terapia fotodynamiczna oraz radioterapia (SXRT, HDR), stosowana zwłaszcza w lokalizacjach trudnych chirurgicznie lub u pacjentów niekwalifikujących się do zabiegu. Miejscowe terapie, takie jak 5-fluorouracyl i imikwimod, wykazują skuteczność powyżej 70% w leczeniu powierzchownych zmian i rogowacenia słonecznego.
5-fluorouracyl, brachyterapia, cemiplimab, cetuximab, chemioterapia miejscowa, chemioterapia systemowa, chirurgia laserowa, chirurgia mikrograficzna Mohsa, choroba Bowena, choroba współistniejąca, cisplatyna, diklofenak, imikwimod, immunoterapia miejscowa, ingenol mebutate, inhibitor EGFR, inhibitor punktów kontrolnych, inhibitor szlaku Hedgehog, inwazja naczyniowa, inwazja okołonerwowa, karboplatyna, kriochirurgia, kwas trichlorooctowy, łyżeczkowanie i elektrodesykacja, nowotwór złośliwy skóry, paklitaksel, peeling chemiczny, pembrolizumab, pochodna platyny, przeciwciało anty-PD-1, radioterapia, radioterapia powierzchniowa, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak skóry nieczerniakowy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, rogowacenie słoneczne, SCC in situ, sonidegib, stan przedrakowy, terapia adjuwantowa, terapia fotodynamiczna, terapia neoadjuwantowa, vismodegib, wycięcie chirurgiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołów łojowych – Patofizjologia i mechanizm
Rak łojowy (sebaceous carcinoma, SC) to rzadki, agresywny nowotwór skóry wywodzący się z gruczołów łojowych, stanowiący 0,2-4,6% wszystkich złośliwych nowotworów skóry, z 5-10% śmiertelnością. Etiopatogeneza obejmuje ekspozycję na promieniowanie UV, immunosupresję (np. po przeszczepach narządów, AIDS), infekcje HPV i HIV oraz tło genetyczne, zwłaszcza zespół Muira-Torre’a (MTS) – wariant zespołu Lyncha z mutacjami w genach naprawy DNA (MLH1, MSH2, MSH6, PMS2). Molekularnie wyróżnia się trzy klasy raka łojowego: związany z uszkodzeniem UV, z niestabilnością mikrosatelitarną (MSI) oraz pauci-mutacyjny, co koreluje z lokalizacją i przebiegiem klinicznym. Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w patogenezę to Wnt/β-katenina, PI3K/AKT/mTOR, Sonic Hedgehog, TGF-β oraz CASPASE-3/YAP, a także ekspresja HER2 i VEGF, co wskazuje na potencjalne cele terapii celowanej. Histopatologicznie rak łojowy wykazuje zróżnicowane wzorce wzrostu i różnicowania, z dominacją wzorca zrazikowego i obecnością komórek bazaloidalnych oraz sebocytów, a immunohistochemicznie cechuje się ekspresją EMA, BerEp4, AR, CK7, Ki-67 (mediana 35%, zakres 5-80%) i p53 (mediana 10%, zakres 0-80%), gdzie ekspresja p53 ≥10% i Ki-67 ≥25% wspierają rozpoznanie.
choroba Bowena, czynnik transformujący wzrostu beta, ekspresja PTEN, ekspresja VEGF, gen p53, gen PTCH1, HPV, immunosupresja, inwazja naczyniowo-limfatyczna, limfangiogeneza, mismatch repair, naczyniowy czynnik wzrostu śródbłonka, naprawa niesparowanych zasad DNA, niepolipowaty rak jelita grubego, niestabilność mikrosatelitarna, nowotwór skóry, promieniowanie ultrafioletowe, przerzut odległy, przeszczep narządu, radioterapia głowy i szyi, rak łojowy, receptor androgenowy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, retinoblastoma, rogowacenie słoneczne, szlak Hedgehog, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak Sonic Hedgehog, szlak sygnałowy, szlak TGF-β, szlak Wnt/β-katenina, zakażenie HPV, zespół Lyncha, zespół Muira-Torre’a, znamię łojowe - Leksykon chorób i schorzeń
Rak wargi – Leczenie
Rak wargi, będący jednym z najczęstszych nowotworów jamy ustnej, charakteryzuje się wysokim wskaźnikiem wyleczalności sięgającym 90% w przypadku wczesnego rozpoznania (stadium I i II). Podstawową metodą leczenia jest chirurgia, obejmująca wycięcie guza z marginesem zdrowych tkanek, a w zaawansowanych stadiach (III i IV) także limfadenektomię szyjną. Technika mikrograficzna Mohsa umożliwia precyzyjne usunięcie guza z zachowaniem funkcji i estetyki wargi. Radioterapia, stosowana samodzielnie lub jako leczenie adiuwantowe, wykorzystuje teleradioterapię lub brachyterapię, osiągając 5-letnie przeżycie na poziomie 80-90% w wczesnych stadiach. Chemioterapia pełni rolę uzupełniającą lub paliatywną, a terapia celowana (np. cetuksymab) i immunoterapia (niwolumab, pembrolizumab) są stosowane głównie w zaawansowanych przypadkach, często w skojarzeniu z innymi metodami.
badanie kliniczne, brachyterapia, cetuksymab, chemioterapia paliatywna, chirurgia mikrograficzna Mohsa, dysfagia, guz nowotworowy, hiperfrakcjonowana radioterapia, hipertermia, immunoterapia, komórka nowotworowa, leczenie skojarzone, lek cytotoksyczny, limfadenektomia szyjna, niwolumab, opieka hospicyjna, pembrolizumab, przeciwciało monoklonalne, przerzut do węzła chłonnego, przeszczep skóry, radiochemioterapia, radioterapia, radioterapia paliatywna, radioterapia z modulacją intensywności wiązki, rak wargi, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, teleradioterapia, terapia celowana, terapia genowa, węzeł chłonny szyi, zabieg rekonstrukcyjny - Leksykon chorób i schorzeń
Samotny guz włóknisty – Patofizjologia i mechanizm
Samotny guz włóknisty (SFT) to rzadki nowotwór mezenchymalny, którego patogeneza opiera się na charakterystycznej fuzji genowej NAB2-STAT6, obecnej w 90-100% przypadków. Fuzja ta powstaje w wyniku inwersji chromosomu 12q13 i prowadzi do deregulacji szlaku EGR1, co skutkuje konstytutywną ekspresją genów proliferacyjnych, takich jak IGF2 i FGFR1. Warianty fuzji NAB2-STAT6 korelują z lokalizacją guza, wiekiem pacjenta oraz ryzykiem nawrotów – np. NAB2ex4-STAT6ex2/3 występuje głównie wewnątrz klatki piersiowej u starszych pacjentów i wiąże się z niższym indeksem mitotycznym, podczas gdy NAB2ex6-STAT6ex16/17 jest częstszy u młodszych pacjentów, z wyższą aktywnością mitotyczną i większym ryzykiem nawrotów. Dodatkowo, mutacje promotora TERT (28% przypadków) i TP53 (41% złośliwych SFT) oraz nadekspresja genów ALDH1, EGFR i JAK2 wpływają na agresywność i rokowanie nowotworu. Diagnostyka opiera się na immunohistochemii, gdzie nuklearna ekspresja STAT6 jest markerem o wysokiej czułości i swoistości, a także na obecności CD34 (90-95% przypadków) i CD99 (około 70%).
badanie immunohistochemiczne, dysfagia, fuzja genowa, fuzja NAB2-STAT6, indeks mitotyczny, jądro komórkowe, lek antyangiogenny, marker immunohistochemiczny, martwica guza, metylacja DNA, mutacja promotora TERT, mutacja TP53, nadekspresja genów, nowotwór mezenchymalny, proliferacja komórkowa, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, resekcja chirurgiczna, samotny guz włóknisty, stratyfikacja ryzyka, szlak AKT/mTOR, szlak MAPK/ERK, tkanka mezenchymalna, tumorogeneza, złośliwa degeneracja - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Irinotecan SUN 1,5 mg/ml
Irynotekan (Irinotecan SUN, 1,5 mg/ml) jest cytotoksycznym lekiem stosowanym głównie w terapii zaawansowanych nowotworów jelita grubego i odbytnicy. W leczeniu pierwszego rzutu u pacjentów bez wcześniejszej chemioterapii stosuje się go w skojarzeniu z 5-fluorouracylem (5-FU) i kwasem folinowym, z opcją dodania bewacyzumabu w przypadku przerzutowego raka. Alternatywnie, możliwe jest zastosowanie irynotekanu z kapecytabiną, z lub bez bewacyzumabu. W leczeniu opornym na 5-FU irynotekan może być podawany jako monoterapia. Ponadto, u pacjentów z przerzutowym rakiem jelita grubego i odbytnicy, wykazujących ekspresję EGFR i dziki typ genu RAS, irynotekan w połączeniu z cetuksymabem jest wskazany zarówno w pierwszej linii, jak i po niepowodzeniu wcześniejszego leczenia cytotoksycznego z irynotekanem.
5-fluorouracyl, bewacyzumab, cetuksymab, choroba nowotworowa, choroba przerzutowa, gen RAS typu dzikiego, irynotekan, irynotekan chlorowodorek trójwodny, kapecytabina, kwas folinowy, leczenie cytotoksyczne, leczenie onkologiczne, leczenie pierwszego rzutu, lek cytotoksyczny, nietolerancja fruktozy, przerzutowy rak jelita grubego, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, roztwór do infuzji, zaawansowany rak jelita grubego i odbytnicy - Leksykon substancji czynnych
Gefitynib – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Gefitynib wykazuje w badaniach przedklinicznych toksyczność narządową obejmującą zanik nabłonka rogówki, martwicę brodawek nerkowych oraz zmiany wątrobowe, które pojawiały się przy ekspozycji porównywalnej do klinicznej. W badaniach in vitro zaobserwowano potencjalne hamowanie repolaryzacji mięśnia sercowego (np. wydłużenie odcinka QT), jednakże dane kliniczne nie potwierdzają związku przyczynowego. W modelach zwierzęcych dawka 20 mg/kg mc./dobę powodowała zmniejszenie płodności samic szczurów oraz zmniejszenie przeżycia noworodków przy stosowaniu w okresie ciąży i porodu. Nie stwierdzono wad rozwojowych u szczurów i królików, choć u królików dawki ≥20 mg/kg mc./dobę wiązały się ze zmniejszoną masą ciała płodów. Gefitynib przenika do mleka w stężeniach 11-19-krotnie wyższych niż we krwi, co stanowi przeciwwskazanie do karmienia piersią. Brak działania genotoksycznego potwierdza korzystny profil bezpieczeństwa w tym zakresie.
badanie in vitro, działanie genotoksyczne, działanie rakotwórcze, EGFR, fototoksyczność, gefitynib, gruczolak wątroby, leczenie onkologiczne, martwica brodawek nerkowych, martwica komórek wątroby, naciek eozynofilowy makrofagów, naczyniakomięsak krwionośny, odcinek QT, organogeneza, płodność, potencjał czynnościowy serca, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, rozwój postnatalny, ścieńczenie rogówki, teratogenność, wada rozwojowa, wydłużenie odstępu QT, zanik nabłonka rogówki - Leksykon chorób i schorzeń
Rak krtani – Patofizjologia i mechanizm
Rak krtani, stanowiący około 33% nowotworów głowy i szyi, to głównie rak płaskonabłonkowy (95-98%), rozwijający się w nadgłośniowej, głośniowej lub podgłośniowej części krtani, z odmiennymi mechanizmami patogenezy i klasyfikacją. Proces onkogenezy obejmuje wieloetapową transformację błony śluzowej od dysplazji do raka inwazyjnego, z kluczową rolą niestabilności chromosomowej i zmian genetycznych, takich jak inaktywacja genów supresorowych p53 (w ~50% przypadków) i p16, amplifikacja cykliny D1 (w ~33%) oraz EGFR (w ~25%). Epigenetyczne modyfikacje, w tym dysregulacja mikroRNA (np. miR-375, miR-205), oraz immunosupresyjne mikrośrodowisko nowotworowe z niskim poziomem nacieku limfocytów T (TILs) wpływają na progresję i rokowanie. Główne czynniki ryzyka to palenie tytoniu (odpowiedzialne za >70% przypadków, zwiększające ryzyko 10-20-krotnie), spożycie alkoholu (szczególnie powyżej 1 drinka dziennie) oraz infekcja HPV (obecna w 11,6-13% przypadków, głównie typ HPV16), choć rola HPV w kancerogenezie raka krtani jest mniej jednoznaczna niż w innych lokalizacjach HNSCC. Dodatkowo, ekspozycja zawodowa na substancje rakotwórcze, zespół metaboliczny oraz czynniki genetyczne i środowiskowe również przyczyniają się do rozwoju choroby.
aldehyd octowy, atypia jądrowa, chemoprofilaktyka, cyklina D1, dyskeratoza wrodzona, gen NOTCH1, gen p53, inhibitor punktów kontrolnych immunologicznych, inwazja naczyń limfatycznych, inwazja okołonerwowa, kancerogeneza, metylacja promotorów, mikroRNA, mutacja punktowa, naciek limfocytów, niedokrwistość Fanconiego, niestabilność chromosomowa, nitrozoamina, promieniowanie jonizujące, przemiana nabłonkowo-mezenchymalna, rak in situ, rak krtani, rak nadgłośniowy, rak płaskonabłonkowy, rak płaskonabłonkowy krtani, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, refluks krtaniowo-gardłowy, refluks żołądkowo-przełykowy, wielopierścieniowy węglowodór aromatyczny, wirus brodawczaka ludzkiego, zespół Plummera-Vinsona - Leksykon substancji czynnych
Irynotekan – Wskazania do stosowania
Irynotekan jest inhibitorem topoizomerazy I stosowanym przede wszystkim w leczeniu zaawansowanego raka jelita grubego i odbytnicy. Mechanizm działania polega na blokowaniu ponownego łączenia pęknięć nici DNA, co prowadzi do apoptozy komórek nowotworowych. Lek dostępny jest w formie koncentratu lub roztworu do infuzji i może być stosowany zarówno w monoterapii, jak i w terapii skojarzonej. W monoterapii irynotekan jest wskazany u pacjentów po niepowodzeniu leczenia schematem zawierającym 5-fluorouracyl. W leczeniu pierwszej linii stosuje się go w połączeniu z 5-fluorouracylem i kwasem folinowym, z opcjonalnym dodatkiem bewacyzumabu lub kapecytabiny, w zależności od stopnia zaawansowania choroby i obecności przerzutów. Warto podkreślić, że terapia skojarzona z cetuksymabem jest zarezerwowana dla pacjentów z ekspresją EGFR i genem KRAS/RAS typu dzikiego, co wymaga wcześniejszej diagnostyki molekularnej.
5-fluorouracyl, bewacyzumab, cetuksymab, chemioterapia, EGFR, ekspresja receptora EGFR, inhibitor topoizomerazy I, kapecytabina, komórki nowotworowe, kwas folinowy, leczenie cytotoksyczne, lek przeciwnowotworowy, rak jelita grubego z przerzutami, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, rozsiana postać raka jelita grubego, terapia skojarzona, zaawansowany rak jelita grubego i odbytnicy - Leksykon chorób i schorzeń
Leukoplakia – Zapobieganie i profilaktyka
Leukoplakia to potencjalnie złośliwa zmiana błony śluzowej jamy ustnej, manifestująca się białymi lub szarawymi plamami, które nie odpowiadają innym jednostkom chorobowym. Występuje u około 4-5% populacji, z ryzykiem transformacji w raka płaskonabłonkowego na poziomie około 9,5%. Kluczowe w profilaktyce jest eliminowanie czynników ryzyka, przede wszystkim zaprzestanie palenia tytoniu (w każdej formie), ograniczenie spożycia alkoholu do maksymalnie 2 drinków dziennie u mężczyzn i 1 u kobiet, unikanie żucia betelu oraz utrzymanie prawidłowej higieny jamy ustnej (regularne szczotkowanie, nitkowanie, unikanie ściernych preparatów). Regularne kontrole stomatologiczne i samobadania jamy ustnej umożliwiają wczesne wykrycie zmian, a prawidłowe dopasowanie uzupełnień protetycznych zapobiega przewlekłemu drażnieniu błony śluzowej. Dieta bogata w antyoksydanty (np. witamina A, beta-karoten) wspiera profilaktykę.
acytretyna, antyoksydant, badanie kliniczne, beta-karoten, betel, biopsja, chirurg szczękowy, higiena jamy ustnej, karcynogeneza, komórki dendrytyczne, leczenie laserowe, leukoplakia, likopen, metformina, płukanka do jamy ustnej, program przesiewowy, rak płaskonabłonkowy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, retinoid, rosiglitazon, terapia fotodynamiczna, transformacja złośliwa, tytoń bezdymny, uzupełnienie protetyczne, włochata leukoplakia, zrównoważona dieta - Leksykon chorób i schorzeń
Rak podjęzykowy – Leczenie
Leczenie raka podjęzykowego wymaga indywidualnego, wielospecjalistycznego podejścia, uwzględniającego wielkość guza, stopień zaawansowania oraz lokalizację zmiany. Wczesne stadia (I i II) są zwykle leczone chirurgicznie (wide local excision dla guzów <0,5 cm z marginesem ≥1 cm) lub radioterapią, z 5-letnim przeżyciem swoistym dla choroby wynoszącym odpowiednio 90% i 80%. W przypadku przerzutów do węzłów chłonnych szyi zalecana jest limfadenektomia szyjna. Radioterapia, najczęściej EBRT, może być stosowana samodzielnie lub jako uzupełnienie leczenia chirurgicznego, a nowoczesne techniki takie jak IMRT z SIB czy stereotaktyczne donapromienianie hipofrakcjonowane są opcją dla pacjentów niekwalifikujących się do operacji. Chemioterapia, najczęściej cisplatyna z 5-FU, oraz terapia celowana (cetuksymab) i immunoterapia (pembrolizumab, niwolumab) są stosowane w zaawansowanych stadiach lub nawrotach choroby. Terapia fotodynamiczna może być opcją w bardzo wczesnych zmianach powierzchniowych.
brachyterapia, cetuksymab, chemoradioterapia, chirurg głowy i szyi, cisplatyna i fluorouracyl, dno jamy ustnej, drugi pierwotny nowotwór, dysfagia, implant dentystyczny, inhibitor punktów kontrolnych, limfadenektomia szyjna, margines zdrowej tkanki, niwolumab, obrzęk limfatyczny, osteoradionekroza, pembrolizumab, przeciwciało monoklonalne, przerzut do węzłów chłonnych, radioterapia z modulacją intensywności wiązki, rak podjęzykowy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, suchość w ustach, szerokie wycięcie miejscowe, terapia fotodynamiczna, terapia neoadjuwantowa, węzły chłonne szyi - Leksykon chorób i schorzeń
Rak migdałków – Leczenie
Rak migdałków podniebiennych, najczęstsza postać raka części ustnej gardła, wymaga leczenia dostosowanego do stadium choroby, lokalizacji guza, obecności przerzutów oraz statusu HPV. W terapii stosuje się chirurgię (w tym małoinwazyjne techniki takie jak TORS i TLM), radioterapię (IMRT, terapia protonowa, radioterapia adaptacyjna) oraz chemioterapię, najczęściej z użyciem cisplatyny, karboplatyny i 5-FU. Radioterapia prowadzona jest zwykle przez 5-7 tygodni, 5 dni w tygodniu, a jej działania niepożądane obejmują m.in. kserostomię, dysfagię, niedoczynność tarczycy i osteoradionekrozę. W leczeniu zaawansowanym stosuje się chemoradioterapię, a także terapie celowane (np. cetuksymab) i immunoterapię (inhibitory punktów kontrolnych: nivolumab, pembrolizumab). Rokowanie jest lepsze w przypadku raka HPV-dodatniego (5-letnie przeżycie 80-90%) niż HPV-ujemnego (50-60%).
cetuksymab, chemoradioterapia, chirurgia endoskopowa, cisplatyna, część ustna gardła, deeskalacja leczenia, dysfagia, fluorouracyl, inhibitory punktów kontrolnych, karboplatyna, krążące DNA guza, kserostomia, limfadenektomia, ludzki wirus brodawczaka, nawrót choroby, neuropatia obwodowa, niedoczynność tarczycy, niwolumab, obrzęk limfatyczny, osteoradionekroza, pembrolizumab, radioterapia z modulacją intensywności wiązki, rak migdałków, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, szczękościsk, terapia protonowa, węzły chłonne szyi - Leksykon substancji czynnych
Gefitynib – Wskazania do stosowania
Gefitynib, dostępny w formie tabletek powlekanych o dawce 250 mg (m.in. Gefitinib Genoptim, Glenmark, Krka, Stada, Zentiva), jest inhibitorem kinazy tyrozynowej EGFR stosowanym w monoterapii u dorosłych pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca (NDRP) w stadium miejscowo zaawansowanym lub z przerzutami. Warunkiem koniecznym do rozpoczęcia terapii jest potwierdzenie obecności aktywującej mutacji EGFR-TK w komórkach nowotworowych, co determinuje wrażliwość guza na lek i jest kluczowe dla skuteczności leczenia. Pacjenci bez tej mutacji nie powinni być leczeni gefitynibem ze względu na niskie prawdopodobieństwo odpowiedzi terapeutycznej.
badanie molekularne, gefitynib, inhibitor kinazy tyrozynowej EGFR, kinaza tyrozynowa, komórka nowotworowa, leczenie onkologiczne, lek przeciwnowotworowy, miejscowo zaawansowany NDRP, niedrobnokomórkowy rak płuca, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, tabletka powlekana, wewnątrzkomórkowy szlak sygnałowy - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie oskrzeli – Patofizjologia i mechanizm
Zapalenie oskrzeli obejmuje ostre i przewlekłe postaci, różniące się etiologią i mechanizmami patogenetycznymi. Ostre zapalenie oskrzeli (OZO) jest najczęściej wirusowe (>90%), wywoływane przez rhinowirusy, enterowirusy, wirusy grypy A i B, paragrypy, koronawirusy (w tym SARS-CoV-2), metapneumowirus i RSV. Bakterie, głównie atypowe (Mycoplasma pneumoniae, Chlamydophila pneumoniae, Bordetella pertussis), stanowią 1-10% przypadków. Patogeneza OZO obejmuje zapalenie błony śluzowej oskrzeli, złuszczanie nabłonka, zwiększoną produkcję śluzu, upośledzenie klirensu śluzowo-rzęskowego oraz aktywację komórek zapalnych, co prowadzi do kaszlu, świszczącego oddechu i duszności. Przewlekłe zapalenie oskrzeli (PZO) definiuje się jako produktywny kaszel trwający ≥3 miesiące w roku przez ≥2 lata, najczęściej związane z paleniem tytoniu (90% pacjentów) i ekspozycją na zanieczyszczenia środowiskowe. W PZO obserwuje się hiperplazję komórek kubkowych, nadprodukcję śluzu, przewlekły naciek neutrofilowy i limfocytów T CD8+, przebudowę i włóknienie dróg oddechowych oraz oporność makrofagów na glikokortykosteroidy. Kluczową rolę odgrywa receptor EGFR, którego aktywacja indukuje ekspresję genów mucyny i hipersekrecję śluzu.
biofilm bakteryjny, Bordetella pertussis, Chlamydophila pneumoniae, cytokiny prozapalne, etiologia wirusowa, Haemophilus influenzae, hiperplazja komórek kubkowych, interferon gamma, klirens śluzowo-rzęskowy, lek rozszerzający oskrzela, mediatory zapalne, mukolityków, mycoplasma pneumoniae, naciek neutrofilów, ostre zapalenie oskrzeli, przewlekła obturacyjna choroba płuc, przewlekłe zapalenie oskrzeli, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, rozstrzenie oskrzeli, stan zapalny dróg oddechowych, steroid wziewny, stres mechaniczny, szlak JAK-STAT, zaostrzenie przewlekłego zapalenia oskrzeli, zapalenie oskrzeli - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Gefitinib Genoptim 250 mg
Gefitinib Genoptim, w dawce 250 mg w postaci tabletek powlekanych, jest wskazany do monoterapii dorosłych pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca (NDRP) w stadium miejscowo zaawansowanym lub z przerzutami, pod warunkiem potwierdzenia obecności aktywującej mutacji w genie EGFR-TK. Diagnostyka przed leczeniem obejmuje badanie histopatologiczne, ocenę zaawansowania choroby oraz molekularne potwierdzenie mutacji EGFR w materiale tkankowym lub cytologicznym, co jest niezbędne do kwalifikacji do terapii. Brak mutacji aktywującej EGFR stanowi przeciwwskazanie do stosowania gefitynibu ze względu na obniżoną skuteczność leku w tej populacji. Tabletki zawierają również 163,5 mg laktozy jednowodnej, co należy uwzględnić u pacjentów z nietolerancją laktozy.
badanie histopatologiczne, badanie molekularne, gefitynib, laktoza jednowodna, lek przeciwnowotworowy, marker predykcyjny, miejscowo zaawansowany rak, monoterapia, mutacja EGFR, niedrobnokomórkowy rak płuca, nietolerancja laktozy, przerzuty nowotworowe, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, substancja czynna, tabletki powlekane - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Irinotecan Eugia 20 mg/ml
Irinotecan Eugia, dostępny jako koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji o stężeniu 20 mg/ml, jest lekiem przeciwnowotworowym stosowanym w leczeniu zaawansowanego raka jelita grubego. Wskazania obejmują terapię skojarzoną pierwszej linii z 5-fluorouracylem i kwasem folinowym u pacjentów wcześniej nieleczonych oraz monoterapię u chorych po niepowodzeniu leczenia 5-fluorouracylem. Preparat może być również stosowany w skojarzeniu z cetuksymabem u pacjentów z ekspresją EGFR i brakiem mutacji genu KRAS, zarówno u osób nieleczonych wcześniej z powodu przerzutów, jak i po niepowodzeniu wcześniejszej terapii irynotekanem. Ponadto, Irinotecan Eugia jest wykorzystywany w schematach wielolekowych pierwszej linii z 5-fluorouracylem, kwasem folinowym i bewacyzumabem, a także w połączeniu z kapecytabiną, z lub bez bewacyzumabu, u pacjentów z rakiem okrężnicy lub odbytnicy z przerzutami.
5-fluorouracyl i kwas folinowy, bewacyzumab, cetuksymab, irynotekan chlorowodorek, kapecytabina, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji, leczenie cytotoksyczne, mutacja genu KRAS, nietolerancja fruktozy, onkolog, profil molekularny nowotworu, rak jelita grubego z przerzutami, rak okrężnicy lub odbytnicy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, sorbitol, terapia przeciwnowotworowa, zaawansowane stadium choroby, zaawansowany rak jelita grubego - Leksykon chorób i schorzeń
Rak podjęzykowy – Patofizjologia i mechanizm
Rak podjęzykowy, stanowiący około 90% raków płaskonabłonkowych jamy ustnej, rozwija się w tkance między żuchwą a kością gnykową i charakteryzuje się akumulacją licznych zmian genetycznych i epigenetycznych, w tym aktywacją onkogenów (EGFR, K-ras, c-myc, PRAD-1) oraz inaktywacją genów supresorowych (p53, p16, Rb). Proces kancerogenezy obejmuje niestabilność genomową (LOH, MSI) oraz modyfikacje epigenetyczne, które prowadzą do nieprawidłowej aktywacji szlaków onkogennych (EGFR, Wnt/β-katenina, JAK/STAT, NOTCH, PI3K/AKT/mTOR, MET, RAS/RAF/MAPK) i zaburzeń szlaków supresorowych (TP53/RB, p16/Cyclin D1/Rb). Czynniki ryzyka to głównie ekspozycja na tytoń i alkohol (zwiększające ryzyko 15-krotnie przy jednoczesnym stosowaniu), przewlekły stan zapalny, infekcje wirusowe (szczególnie HPV, choć w raku dna jamy ustnej jego rola jest ograniczona) oraz dysbioza mikrobiomu jamy ustnej, z istotnym udziałem Fusobacterium nucleatum, którego ilość koreluje ze stopniem zaawansowania choroby. Histologicznie nowotwór przechodzi od hyperplazji, przez dysplazję i raka in situ, do inwazyjnego raka płaskonabłonkowego, często manifestując się jako wrzodziejący guz o szybkim wzroście i tendencji do przerzutów.
aberracja chromosomalna, chemioterapia, dysbioza mikrobiologiczna, Fusobacterium nucleatum, gen supresorowy nowotworu, głębokość inwazji, kancerogeneza, leukoplakia, metylacja DNA, mikrobiom jamy ustnej, modyfikacja epigenetyczna, modyfikacja histonów, niestabilność genomowa, niestabilność mikrosatelitarna, onkogen, pole kanceryzacji, przerzut do węzłów chłonnych, radioterapia, rak dna jamy ustnej, rak płaskonabłonkowy, rak podjęzykowy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, układ limfatyczny, utrata heterozygotyczności, węzeł chłonny, wirus brodawczaka ludzkiego, zmiana przedrakowa - Leksykon chorób i schorzeń
Glejak wielopostaciowy – Diagnostyka i diagnoza
Glejak wielopostaciowy (glioblastoma multiforme, GBM) to najczęstszy i najbardziej agresywny pierwotny nowotwór mózgu u dorosłych, stanowiący około 54% glejaków z roczną częstością 3,19/100 000. Klasyfikowany jako nowotwór IV stopnia WHO, charakteryzuje się szybkim wzrostem, wysoką atypią komórkową, proliferacją mikronaczyniową i martwicą. Średni czas przeżycia wynosi 14-16 miesięcy, a 5-letni wskaźnik przeżycia to 6,8-10%. Diagnostyka opiera się na MRI mózgu z kontrastem (gadolinium), które jest złotym standardem, uzupełnianym o spektroskopię MRS, perfuzję rCBV i DWI. CT jest stosowane w sytuacjach pilnych lub gdy MRI jest przeciwwskazane, natomiast PET, zwłaszcza w połączeniu z MRI, pomaga w różnicowaniu nawrotu guza od zmian po leczeniu. Ostateczne rozpoznanie wymaga badania histopatologicznego, potwierdzającego cechy glejaka IV stopnia, oraz diagnostyki molekularnej, w tym statusu IDH (dziki typ), metylacji promotora MGMT, amplifikacji EGFR i mutacji promotora TERT, które mają znaczenie prognostyczne i terapeutyczne.
badanie histopatologiczne, biopsja płynna, biopsja stereotaktyczna, dehydrogenaza izocytrynianowa, delecja 1p/19q, diagnostyka molekularna, glejak wielopostaciowy, glioblastoma multiforme, martwica popromienna, metylacja promotora MGMT, mutacja promotora TERT, napad padaczkowy, objawy neurologiczne, obrazowanie dyfuzyjne, pęcherzyki zewnątrzkomórkowe, pozytonowa tomografia emisyjna, pseudoprogresja, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, rezonans magnetyczny, spektroskopia rezonansu magnetycznego, Światowa Organizacja Zdrowia, tomografia komputerowa - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Gefitinib Synthon 250 mg
Dane przedkliniczne dotyczące gefitynibu wskazują na potencjalne działania niepożądane, które nie zostały zaobserwowane w badaniach klinicznych, ale mogą mieć znaczenie w praktyce klinicznej. W badaniach na zwierzętach przy ekspozycji porównywalnej do klinicznej stwierdzono zmiany oczne (zanik nabłonka rogówki, ścieńczenie rogówki), nerkowe (martwica brodawek nerkowych) oraz wątrobowe (martwica hepatocytów i nacieki eozynofilowe makrofagów w zatokach wątrobowych). Gefitynib wykazuje potencjał do hamowania repolaryzacji mięśnia sercowego, co mogłoby wydłużać odstęp QT, jednak doświadczenia kliniczne nie potwierdziły tego efektu. W badaniach reprodukcyjnych u szczurów dawka 20 mg/kg mc./dobę powodowała zmniejszenie płodności samic oraz obniżenie przeżywalności noworodków, natomiast u królików dawki ≥ 20 mg/kg mc./dobę skutkowały zmniejszoną masą ciała płodów bez wad rozwojowych. Gefitynib przenika do mleka w stężeniach 11-19-krotnie wyższych niż we krwi, co wskazuje na konieczność ostrożności podczas karmienia piersią.
badanie przedkliniczne, EGFR, fototoksyczność, gefitynib, genotoksyczność, gruczolak wątroby, martwica brodawki nerkowej, nabłonek rogówki, naciek eozynofilowy, naczyniakomięsak krwionośny, odstęp QT, organogeneza, potencjał czynnościowy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, repolaryzacja mięśnia sercowego, rogówka, toksyczność narządowa, wada rozwojowa, węzeł krezki, zatoka wątrobowa, znakowanie radioizotopowe - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Irinotecan Kabi 20 mg/ml
Irinotekan Kabi, chlorowodorek irynotekanu trójwodny w stężeniu 20 mg/ml, jest lekiem przeciwnowotworowym stosowanym w leczeniu zaawansowanego raka jelita grubego. Preparat dostępny jest w fiolkach o zawartości 40 mg, 100 mg, 300 mg oraz 500 mg irynotekanu, przy czym każdy ml koncentratu zawiera 20 mg chlorowodorku irynotekanu trójwodnego (odpowiadającego 17,33 mg irynotekanu) oraz 45 mg sorbitolu jako substancji pomocniczej. Lek stosowany jest zarówno w monoterapii po niepowodzeniu leczenia 5-fluorouracylem, jak i w terapii skojarzonej z 5-fluorouracylem, kwasem folinowym, kapecytabiną, bewacyzumabem lub cetuksymabem, w zależności od statusu klinicznego pacjenta, wcześniejszego leczenia oraz molekularnego profilu guza (m.in. status genu RAS i ekspresja EGFR). Podawanie leku wymaga specjalistycznej opieki onkologicznej i monitorowania ze względu na potencjalne działania niepożądane i charakter cytostatyczny preparatu.
5-fluorouracyl, bewacyzumab, cetuksymab, chemioterapia przeciwnowotworowa, chlorowodorek irynotekanu trójwodny, EGFR, gen RAS typu dzikiego, kapecytabina, koncentrat do sporządzania roztworu, kwas folinowy, leczenie cytotoksyczne, lek cytostatyczny, monoterapia, rak jelita grubego z przerzutami, rak okrężnicy lub odbytnicy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, rozsiana postać raka jelita grubego, terapia pierwszego rzutu, zaawansowana choroba nowotworowa, zaawansowany rak jelita grubego - Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwór jamy ustnej – Patofizjologia i mechanizm
Rak jamy ustnej, stanowiący około 90% złośliwych nowotworów jamy ustnej, rozwija się w wyniku wieloetapowych zmian genetycznych i epigenetycznych, które prowadzą do dysregulacji onkogenów i genów supresorowych nowotworów. Kluczowe mutacje dotyczą genów p53 i pRb, które regulują cykl komórkowy i apoptozę. Utrata heterozygotyczności (LOH) w regionach chromosomów 3p, 9p21-22 (w 72% przypadków) oraz innych obszarach zawierających geny supresorowe jest powszechna. Szlaki sygnałowe PI3K/AKT/mTOR, RAS/RAF/MAPK, Wnt/β-katenina oraz Notch1 są aberracyjnie aktywowane, co sprzyja proliferacji, hamowaniu apoptozy i przerzutom. MikroRNA, takie jak miR-21, regulują ekspresję genów supresorowych (np. PTEN), a metylacja genów p16, MGMT i DAP-K przyczynia się do wyciszenia mechanizmów naprawy DNA. Czynniki ryzyka obejmują palenie tytoniu (zawierające silne kancerogeny, np. NNN i NNK), alkohol oraz infekcję HPV (typy 16 i 18), które poprzez białka E6 i E7 dezaktywują p53 i pRb, prowadząc do niestabilności genomu i dysregulacji cyklu komórkowego.
białko pRb, białko retinoblastoma, cykl komórkowy, Fusobacterium nucleatum, kancerogeneza jamy ustnej, komórki macierzyste nowotworowe, makrofagi związane z guzem, metylacja DNA, mikrobiom jamy ustnej, mikroRNA, mutacja p53, naciekanie okołonerwowe, nowotwór złośliwy, podział komórkowy, przejście epitelialno-mezenchymalne, rak jamy ustnej, rak płaskonabłonkowy jamy ustnej, reaktywne formy tlenu, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, stres oksydacyjny, szlak Notch, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak RAS/RAF/MAPK, szlak Wnt/β-katenina, transformujący czynnik wzrostu alfa, utrata heterozygotyczności, wirus brodawczaka ludzkiego, zmiany genetyczne i epigenetyczne - Leksykon substancji czynnych
Gefitinib – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Badania przedkliniczne gefitynibu wykazały istotne działania niepożądane, które nie były obserwowane w badaniach klinicznych, ale mogą mieć znaczenie kliniczne przy porównywalnej ekspozycji. Zaobserwowano zanik i ścieńczenie nabłonka rogówki, martwicę brodawek nerkowych oraz martwicę komórek wątroby z naciekami eozynofilowymi makrofagów. In vitro wykazano potencjalne hamowanie repolaryzacji mięśnia sercowego (np. wydłużenie odcinka QT), jednak brak jest klinicznego potwierdzenia tego efektu. W dawce 20 mg/kg/dobę u samic szczurów stwierdzono zmniejszenie płodności, co jest istotne dla kobiet w wieku rozrodczym. Badania teratogenności nie wykazały wad rozwojowych u szczurów (do 30 mg/kg/dobę) ani królików (do 20 mg/kg/dobę), choć u królików zaobserwowano zmniejszoną masę ciała płodów. W okresie okołoporodowym dawka 20 mg/kg/dobę u szczurów obniżała przeżywalność noworodków. Gefitynib przenika do mleka w stężeniach 11-19 razy wyższych niż we krwi, co ma znaczenie dla kobiet karmiących piersią.
badanie rakotwórczości, badanie teratogenności, działanie fototoksyczne, EGFR, gefitynib, gruczolak wątroby, martwica brodawek nerkowych, martwica komórek wątroby, naczyniakomięsak krwionośny, organogeneza, potencjał genotoksyczny, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, repolaryzacja mięśnia sercowego, ścieńczenie rogówki, substancja czynna, wydłużenie odstępu QT, zanik nabłonka rogówki - Leksykon leków
Działania niepożądane – Fulvestrant Pharmascience 250 mg/5 ml
Fulvestrant Pharmascience w dawce 500 mg stosowany w monoterapii raka piersi wykazuje profil działań niepożądanych obejmujący bardzo często odczyny w miejscu podania, astenia, nudności oraz podwyższenie aktywności enzymów wątrobowych (AlAT, AspAT, fosfataza alkaliczna). Często obserwuje się także bóle mięśniowo-szkieletowe (31,2% pacjentek w badaniu FALCON), które pojawiają się głównie w pierwszych trzech miesiącach terapii, jednak nie przekraczają stopnia 3 wg CTCAE i nie wymagają modyfikacji leczenia. Inne działania niepożądane o częstości ≥1/100 to m.in. zakażenia dróg moczowych, zmniejszenie liczby płytek krwi, reakcje nadwrażliwości, nudności, wymioty, biegunka, wysypka, krwawienia z pochwy oraz neuropatia obwodowa. Mediana czasu leczenia fulwestrantem wynosiła 6,5 miesiąca.
anastrozol, astenia, biegunka, bilirubina, ból mięśniowo-szkieletowy, enzymy wątrobowe, fosfataza zasadowa, gamma-glutamylotranspeptydaza, jadłowstręt, kandydoza pochwy, leukopenia, małopłytkowość, nerwoból, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość, niewydolność wątroby, nudność, palbocyklib, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, receptor hormonalny, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, rwa kulszowa, uderzenie gorąca, wymioty, wysypka, zakażenie dróg moczowych, zapalenie jamy ustnej, zapalenie wątroby, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pageta sutka – Patofizjologia i mechanizm
Choroba Pageta sutka to rzadkie schorzenie nowotworowe stanowiące 1-4% wszystkich raków piersi, charakteryzujące się obecnością złośliwych komórek gruczołowych w naskórku brodawki sutkowej i/lub otoczki. W 85-97% przypadków współistnieje z rakiem przewodowym, najczęściej DCIS lub inwazyjnym. Dominująca teoria patogenezy to teoria epidermotropowa, według której komórki Pageta migrują z podścieliska raka przewodowego wzdłuż przewodów mlekowych do naskórka brodawki, co potwierdza immunohistochemiczna i genetyczna zgodność komórek oraz nadekspresja receptora HER2. Alternatywna teoria transformacji wewnątrznaskórkowej zakłada powstanie komórek Pageta bezpośrednio w naskórku brodawki, niezależnie od raka podścieliska, co tłumaczy około 5% izolowanych przypadków. Diagnostyka opiera się na badaniu histologicznym i immunohistochemicznym, w tym ocenie receptorów hormonalnych i HER2, co ma znaczenie terapeutyczne.
choroba Pageta sutka, cyklooksygenaza-2, gen supresorowy, komórka gruczołowa, komórka nowotworowa, komórka Pageta, komórka Tokera, naciek zapalny, naskórek brodawki sutkowej, rak piersi, rak przewodowy, rak przewodowy in situ, receptor androgenowy, receptor HER2, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, stan przedrakowy, teoria epidermotropowa, teoria hybrydowa, terapia fotodynamiczna, transformacja wewnątrznaskórkowa, wirus brodawczaka ludzkiego - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Gefitinib Zentiva 250 mg
Gefitynib jest selektywnym, małocząsteczkowym inhibitorem kinazy tyrozynowej receptora EGFR (HER1/ErbB1), stosowanym w leczeniu zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) z obecnością aktywujących mutacji w domenie kinazy tyrozynowej EGFR. Najczęściej występujące mutacje aktywujące, takie jak delecje w egzonie 19 oraz mutacja punktowa L858R, wykazują wysoką wrażliwość na gefitynib, co potwierdzają badania kliniczne (np. HR dla czasu wolnego od progresji choroby 0,489; 95% CI: 0,336-0,710 w badaniu WJTOG3405). Rzadsze mutacje, takie jak G719X, L861Q i S768I, również wykazują odpowiedź na leczenie, natomiast mutacja T790M i insercje w egzonie 20 są związane z opornością na lek. Mediana czasu do progresji choroby wynosi około 1 roku, a mechanizmy nabytej oporności obejmują wtórną mutację T790M (około 60% przypadków), amplifikację genów HER2 i MET, mutacje PIK3CA oraz transformację fenotypową guza na drobnokomórkowy rak płuca (5-10% przypadków).
amplifikacja HER2, amplifikacja MET, apoptoza, ctDNA, czułość diagnostyczna, czynnik angiogenezy, delecja w egzonie 19, diagnostyka molekularna, drobnokomórkowy rak płuca, inhibitor kinazy proteinowej, inhibitor kinazy tyrozynowej EGFR, insercja w egzonie 20, krążący DNA nowotworowy, leczenie onkologiczne, mutacja aktywująca, mutacja EGFR, mutacja L858R, mutacja PIK3CA, mutacja T790M, niedrobnokomórkowy rak płuca, odsetek odpowiedzi obiektywnych, rak gruczołowy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, swoistość diagnostyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Rak krtani – Leczenie
Rak krtani jest złośliwym nowotworem wymagającym zindywidualizowanego, wielodyscyplinarnego podejścia terapeutycznego, uwzględniającego stadium zaawansowania, lokalizację guza oraz stan pacjenta. W leczeniu wczesnych stadiów (I-II) stosuje się chirurgię endoskopową (TLM) lub radioterapię, z dawkami promieniowania od 60,75 Gy do 66 Gy, które zapewniają wysoką skuteczność i zachowanie funkcji krtani. W zaawansowanych stadiach (III-IV) standardem jest chemioradioterapia, najczęściej z cisplatyną w dawce 100 mg/m² podawaną w dniach 1, 22 i 43, a także leczenie chirurgiczne, w tym laryngektomia całkowita w przypadku masywnego nacieku. Terapie celowane, takie jak cetuksymab (przeciwciało monoklonalne przeciw EGFR), oraz immunoterapia (pembrolizumab, niwolumab blokujące PD-1) są stosowane w wybranych przypadkach zaawansowanych i nawrotowych, szczególnie gdy chemioterapia platynowa jest przeciwwskazana lub nieskuteczna.
5-fluorouracyl, cetuksymab, chemioradioterapia, chemioterapia adjuwantowa, chemioterapia indukcyjna, cisplatyna, dawka promieniowania, docetaksel, fałd głosowy, gastrostomia PEG, kapecytabina, karboplatyna, krioablacja, laryngektomia całkowita, metotreksat, mowa przełykowa, niwolumab, nowotwór złośliwy, paklitaksel, pembrolizumab, proteza głosowa, przetoka tchawiczo-przełykowa, radioterapia konformalna 3D, radioterapia z modulacją intensywności wiązki, rak krtani, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, terapia fotodynamiczna, tracheostomia, tyreoidektomia, węzeł chłonny szyi, zespół wielodyscyplinarny, żywienie dojelitowe - Leksykon chorób i schorzeń
Rak języka – Leczenie
Leczenie raka języka opiera się głównie na chirurgii, obejmującej glossektomię częściową lub całkowitą z ewentualną limfadenektomią szyjną, w zależności od zaawansowania guza. Wczesne stadia (I i II) mogą być skutecznie leczone samodzielnie chirurgicznie, z wskaźnikami wyleczenia sięgającymi 70-85%. W bardziej zaawansowanych przypadkach (III i IV) stosuje się leczenie skojarzone, łączące operację z radioterapią (dawka 66-72 Gy przez 6-7 tygodni) i/lub chemioterapią, najczęściej z użyciem związków platyny i 5-fluorouracylu. Nowoczesne techniki chirurgiczne, takie jak chirurgia laserowa, robotyczna (TORS) oraz technika Mohsa, pozwalają na precyzyjne usunięcie guza z zachowaniem funkcji języka. W leczeniu paliatywnym i nawrotowym stosuje się terapie celowane (np. cetuksymab) oraz immunoterapię (pembrolizumab, niwolumab), które działają na poziomie molekularnym i immunologicznym, zwiększając skuteczność terapii i poprawiając jakość życia pacjentów.
5-fluorouracyl, brachyterapia, cetuksymab, chemioradioterapia, chemioterapia, chirurgia laserowa, chirurgia robotyczna, cisplatyna, dysfagia, EGFR, glossektomia, immunoterapia, IMRT, inhibitor PD-1, karboplatyna, leczenie adjuwantowe, leczenie indukcyjne, leczenie neoadjuwantowe, limfadenektomia szyjna, niwolumab, osteoradionekroza żuchwy, PEG, pembrolizumab, przezskórna endoskopowa gastrostomia, radioterapia, radioterapia z modulacją intensywności, rak płaskonabłonkowy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, teleradioterapia, terapia celowana, terapia fotodynamiczna, terapia protonowa, węzły chłonne szyi - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Gefitinib Synthon
Decyzja o zastosowaniu gefitynibu w leczeniu miejscowo zaawansowanego lub rozsianego niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) powinna być poprzedzona badaniem mutacji EGFR w tkance nowotworowej lub, w przypadku braku dostępu do materiału, w krążącym DNA (ctDNA) z osocza. Badania muszą być wykonane za pomocą czułych i klinicznie zweryfikowanych testów, aby uniknąć fałszywych wyników. U około 1,3% pacjentów leczonych gefitynibem obserwowano śródmiąższową chorobę płuc (ChŚP), która może mieć gwałtowny przebieg i prowadzić do zgonu. Czynniki ryzyka ChŚP to m.in. palenie tytoniu, zły stan ogólny (PS ≥ 2), zmniejszenie prawidłowego miąższu płucnego (≤ 50%), wiek ≥ 55 lat oraz współistniejąca choroba serca. Ryzyko ChŚP jest szczególnie wysokie w pierwszych 4 tygodniach terapii (skorygowany OR 3,8; 95% CI 1,9–7,7). W przypadku nasilenia duszności, kaszlu lub gorączki należy natychmiast przerwać leczenie i wdrożyć diagnostykę oraz terapię.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginowa, antagonista receptora H2, choroba śródmiąższowa płuc, czas protrombinowy, dziedziczna nietolerancja galaktozy, glejak pnia mózgu, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor pompy protonowej, krążące DNA nowotworu, krwawienie do OUN, marskość wątroby, mutacja EGFR, neutropenia, niedrobnokomórkowy rak płuca, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność wątroby, perforacja przewodu pokarmowego, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, śródmiąższowa choroba płuc, tomografia komputerowa, wrzodziejące zapalenie rogówki, zapalenie rogówki, zapalenie wątroby, złośliwy glejak - Leksykon chorób i schorzeń
Rak sromu – Patofizjologia i mechanizm
Rak sromu stanowi około 5% nowotworów ginekologicznych, z dominującym typem płaskonabłonkowym (SCC) w 90% przypadków. Patogeneza obejmuje dwa główne szlaki: HPV-zależny, występujący u kobiet 20-40 lat, związany z infekcją HR-HPV (głównie typ 16, 85% przypadków HPV-zależnych), charakteryzujący się integracją genomu wirusa, inaktywacją białek supresorowych p53 i RB przez onkoproteiny E6 i E7, nadekspresją p16 oraz zaburzeniami szlaku PI3K/AKT/mTOR. Drugi szlak, HPV-niezależny, dotyczy starszych kobiet (55-85 lat), związany z przewlekłymi procesami zapalnymi, zwłaszcza liszajem twardzinowym, cechuje się mutacjami TP53 (30-88% przypadków), utratą ekspresji p16 oraz częstymi mutacjami w genach TERT, CDKN2A i CCND1. Raki HPV-zależne wykazują lepsze rokowanie i większą wrażliwość na radioterapię, podczas gdy HPV-niezależne są bardziej oporne i wymagają agresywniejszego leczenia chirurgicznego.
białko p53, białko retinoblastoma, czerniak, ekspresja PD-L1, HPV wysokiego ryzyka, immunoterapia, inhibitory punktów kontrolnych, liszaj twardzinowy, mutacja TP53, nadekspresja EGFR, neoplazja śródnabłonkowa sromu, obciążenie mutacjami nowotworowymi, onkoproteiny HPV, radioterapia, rak płaskonabłonkowy, rak przejściowokomórkowy, rak sromu, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, szczepienie przeciwko HPV, szlak PI3K/AKT/mTOR, wirus brodawczaka ludzkiego - Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (cholangiocarcinoma okolicy wątrobowo-dwunastniczej) – Etiologia i przyczyny
Cholangiocarcinoma okolicy wątrobowo-dwunastniczej (guz Klatskina) to agresywny nowotwór wywodzący się z nabłonka dróg żółciowych w obrębie wnęki wątroby, stanowiący ponad 50% przypadków cholangiocarcinoma. Patogeneza opiera się na wieloetapowej transformacji nowotworowej indukowanej przewlekłym stanem zapalnym i zastojem żółci, prowadzącym do mutacji w onkogenach (np. KRAS) i genach supresorowych (np. TP53). Kluczowym czynnikiem ryzyka jest pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC), które zwiększa ryzyko raka nawet 400-krotnie, z dożywotnią częstością występowania 6-36%. Inne istotne czynniki to wrodzone anomalie dróg żółciowych (ryzyko 6-30%), infekcje przywrami (Clonorchis sinensis, Opisthorchis viverrini), kamica żółciowa (ryzyko wzrostu 4-64-krotnie), przewlekłe choroby wątroby (marskość, wirusowe zapalenia HBV/HCV, NAFLD/NASH) oraz przewlekłe choroby zapalne jelit (ryzyko 4-krotnie wyższe). Mutacje genetyczne IDH1/2 oraz fuzje FGFR2 stanowią potencjalne cele terapeutyczne.
aberracja genetyczna, apoptoza, autoimmunologiczna choroba wątroby, cholangiocarcinoma, cholangiocarcinoma okolicy wątrobowo-dwunastniczej, choroba Caroliego, choroba Leśniowskiego-Crohna, Clonorchis sinensis, cyklooksygenaza-2, czynnik martwicy nowotworów alfa, dichlorek propylenu, dwutlenek toru, fuzja FGFR2, guz Klatskina, hemochromatoza, interleukina-6, kamica przewodowa, kamica wewnątrzwątrobowa, marskość wątroby, mediator zapalny, mikrobiom jelitowy, motylica wątrobowa, mukowiscydoza, mutacja DNA, mutacja KRAS, mutacja TP53, nabłonek dróg żółciowych, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby, Opisthorchis viverrini, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, przywra wątrobowa, rak jelita grubego niezwiązany z polipowatością, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, Thorotrast, tlenek azotu, torbiel dróg żółciowych, transformacja nowotworowa, wirusowe zapalenie wątroby, wnęka wątroby, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zastój żółci, zespół Lyncha, zwłóknienie torbielowate - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Fulvestrant Reddy 250 mg
Fulvestrant Reddy to preparat zawierający 250 mg fulwestrantu w ampułko-strzykawce (50 mg/ml), stosowany w leczeniu ER-dodatniego, miejscowo zaawansowanego lub przerzutowego raka piersi u kobiet po menopauzie. Lek jest wskazany zarówno jako monoterapia pierwszej linii u pacjentek wcześniej nieleczonych hormonalnie, jak i jako terapia drugiej linii u pacjentek z nawrotem lub progresją choroby po leczeniu antyestrogenami (np. tamoksyfenem). Ponadto, fulwestrant w skojarzeniu z palbocyklibem jest stosowany u kobiet z HR+ i HER2-ujemnym rakiem piersi, które wcześniej otrzymały terapię hormonalną. U kobiet przed i okołomenopauzalnych konieczne jest jednoczesne podawanie agonistów LHRH w celu odpowiedniej supresji funkcji jajników.
agonista LHRH, antyestrogen, ER-dodatni, ER-dodatni rak piersi, fulvestrant, HER2-ujemny, hormon luteinizujący, leczenie uzupełniające, lek hormonalny, palbocyklib, progresja choroby, przerzut, rak piersi, receptor estrogenowy, receptor HER2, receptor hormonalny, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, rozsiany rak piersi, roztwór do wstrzykiwań, status menopauzalny, status receptorowy, stopień zaawansowania choroby, supresja jajników, tamoksyfen, terapia hormonalna, terapia skojarzona - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Vastaloma 250 mg/5 ml
Vastaloma (fulwestrant 250 mg/5 ml) jest antagonistą receptorów estrogenowych stosowanym w leczeniu ER-dodatniego raka piersi u kobiet po menopauzie, zarówno w monoterapii, jak i w terapii skojarzonej z palbocyklibem. W monoterapii lek jest wskazany u pacjentek z miejscowo zaawansowanym lub przerzutowym rakiem piersi, które nie były wcześniej leczone hormonalnie, u pacjentek z nawrotem choroby po terapii antyestrogenowej oraz u tych z progresją podczas leczenia antyestrogenami. W terapii skojarzonej z palbocyklibem stosuje się go u pacjentek z HR+ i HER2- rakiem piersi, które wcześniej otrzymały leczenie hormonalne. U kobiet przed i okołomenopauzalnych konieczne jest jednoczesne stosowanie agonisty LHRH w celu supresji jajnikowej.
alkohol benzylowy, antyestrogen, benzylu benzoesan, działanie przeciwestrogenowe, ekspresja receptorów estrogenowych, fulwestrant, leczenie uzupełniające, menopauza, miejscowo zaawansowany rak piersi, okres okołomenopauzalny, okres przedmenopauzalny, palbocyklib, progresja choroby, przerzut, rak ER-dodatni, rak piersi, receptor estrogenowy, receptor hormonalny, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, status menopauzalny, status receptora estrogenowego, tamoksyfen, terapia hormonalna, terapia skojarzona - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Campto 20 mg/ml
CAMPTO (irynotekan chlorowodorek trójwodny) w stężeniu 20 mg/ml jest wskazany do leczenia zaawansowanego raka jelita grubego, zarówno w monoterapii, jak i terapii skojarzonej. Preparat stosuje się w pierwszej linii leczenia w połączeniu z 5-fluorouracylem i kwasem folinowym, a także z dodatkiem bewacyzumabu u pacjentów z rozsianą postacią choroby. W przypadku niepowodzenia wcześniejszych terapii, CAMPTO może być podawany samodzielnie lub w skojarzeniu z cetuksymabem u chorych z ekspresją EGFR i genem KRAS typu dzikiego. Lek dostępny jest w fiolkach o pojemności 2 ml (40 mg irynotekanu chlorowodorku, odpowiadające 34,66 mg irynotekanu), 5 ml (100 mg, 86,65 mg irynotekanu) oraz 15 ml (300 mg, 259,95 mg irynotekanu), zawierających sorbitol (E 420), co należy uwzględnić u pacjentów z nietolerancją fruktozy.
5-fluorouracyl i kwas folinowy, bewacyzumab, cetuksymab, gen KRAS typu dzikiego, irynotekan chlorowodorek trójwodny, kapecytabina, komórka nowotworowa, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji, monoterapia, nietolerancja fruktozy, rak jelita grubego, receptor EGFR, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, sorbitol, terapia skojarzona, terapia ukierunkowana molekularnie - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Gefitinib Genoptim 250 mg
Badania przedkliniczne gefitynibu wykazały istotne zmiany patologiczne w tkankach zwierzęcych przy dawkach porównywalnych do klinicznych, w tym zanik i ścieńczenie nabłonka rogówki, martwicę brodawek nerkowych oraz martwicę hepatocytów z naciekami eozynofilowymi. In vitro wykazano potencjalne hamowanie repolaryzacji mięśnia sercowego (wydłużenie QT), choć klinicznie nie potwierdzono związku przyczynowego. W zakresie rozrodczości, dawka 20 mg/kg/dobę u szczurów obniżała płodność samic, a u królików dawki ≥20 mg/kg powodowały zmniejszenie masy ciała płodów, bez obserwacji wad rozwojowych. Gefitynib przenikał do mleka w stężeniach 11-19-krotnie wyższych niż we krwi, a stosowanie w ciąży zmniejszało przeżywalność potomstwa. Nie wykazano działania genotoksycznego, co jest istotne dla bezpieczeństwa genetycznego leku.
badanie kancerogenności, badanie przedkliniczne, bezpieczeństwo kardiologiczne, działanie fototoksyczne, działanie genotoksyczne, EGFR, ekspozycja kliniczna, gefitynib, gruczolak wątroby, martwica brodawek nerkowych, martwica komórek wątroby, model zwierzęcy, naciek eozynofilowy makrofagów, naczyniakomięsak krwionośny, organogeneza, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, repolaryzacja mięśnia sercowego, ścieńczenie rogówki, wydłużenie odstępu QT, zanik nabłonka rogówki, zatoka wątrobowa - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Gefitinib Krka 250 mg
Badania przedkliniczne gefitynibu wykazały specyficzne działania niepożądane u zwierząt, które nie były obserwowane w badaniach klinicznych u ludzi. Wśród nich odnotowano zmiany oczne (zanik i ścieńczenie nabłonka rogówki), zmiany nerkowe (martwica brodawek nerkowych) oraz wątrobowe (martwica hepatocytów i nacieki eozynofilowe makrofagów w zatokach wątrobowych). In vitro wykazano potencjalne hamowanie repolaryzacji mięśnia sercowego, co mogłoby prowadzić do wydłużenia odstępu QT, jednak klinicznie nie potwierdzono takiego efektu. W badaniach reprodukcyjnych u szczurów dawka 20 mg/kg mc./dobę powodowała zmniejszenie płodności samic, a u królików dawki ≥ 20 mg/kg mc./dobę skutkowały zmniejszoną masą ciała płodów. Nie stwierdzono wad rozwojowych, jednak u szczurów dawka 20 mg/kg mc./dobę w okresie ciąży i porodu obniżała przeżywalność nowo narodzonych. Gefitynib przenika do mleka szczurów w stężeniach 11-19-krotnie wyższych niż we krwi.
działanie fototoksyczne, działanie genotoksyczne, ekspozycja kliniczna, gefitynib, gruczolak wątroby, martwica brodawek nerkowych, martwica komórek wątroby, naciek eozynofilowy makrofagów, naczyniakomięsak krwionośny, organogeneza, potencjał rakotwórczy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, repolaryzacja mięśnia sercowego, ścieńczenie rogówki, teratogenność, wydłużenie odstępu QT, zanik nabłonka rogówki - Leksykon chorób i schorzeń
Rogowacenie łojotokowe – Patofizjologia i mechanizm
Rogowacenie łojotokowe (keratosis seborrhoica) to najczęstszy łagodny nowotwór skóry, wynikający z klonalnej ekspansji somatycznie zmutowanych keratynocytów, a nie reaktywnej hiperplazji naskórka. Mutacje aktywujące w genach FGFR3 (39-57% przypadków), PIK3CA (16-32%), RAS, AKT1 oraz EGFR odgrywają kluczową rolę w patogenezie, przy czym ponad 80% zmian posiada co najmniej jedną mutację onkogenną. Sekwencjonowanie egzomowe ujawnia średnio trzy mutacje na megaparę zasad, z sygnaturą mutacji typową dla promieniowania UV (C→T, CC→TT). Wiek i ekspozycja na UV są głównymi czynnikami ryzyka, a mutacje FGFR3 częściej występują w zmianach na głowie i szyi. Nadekspresja białka prekursorowego amyloidu (APP) w rogowaceniu łojotokowym, szczególnie w warstwach naskórka, wskazuje na jego rolę w proliferacji keratynocytów, ochronie przed apoptozą oraz regulacji EGFR, co może sprzyjać rozwojowi zmian i stanowić marker starzenia skóry oraz uszkodzeń UV.
akantoliza, akantoza, białko p16, białko prekursorowe amyloidu, dyskeratoza, ekspansja klonalna, endotelina-1, fosfatydyloinozytolo-3-kinaza, gruczolakorak, hiperkeratoza, hiperpigmentacja, ilościowa reakcja łańcuchowa polimerazy, łagodny nowotwór skóry, łojotokowe zapalenie skóry, naciek limfocytarny, nadtlenek wodoru, naskórkowy czynnik wzrostu, promieniowanie ultrafioletowe, rak kolczystokomórkowy skóry, receptor czynnika wzrostu fibroblastów-3, receptor kinazy tyrozynowej, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, rogowacenie łojotokowe, transformujący czynnik wzrostu alfa, wirus brodawczaka ludzkiego - Leksykon chorób i schorzeń
Rak podniebienia miękkiego – Leczenie
Leczenie raka podniebienia miękkiego wymaga wielodyscyplinarnego podejścia, uwzględniającego chirurgię, radioterapię, chemioterapię oraz nowoczesne metody, takie jak terapie celowane i immunoterapia. Chirurgia, często pierwsza linia terapii we wczesnych stadiach, polega na całkowitym usunięciu guza z marginesem zdrowych tkanek, a w przypadku zajęcia węzłów chłonnych szyi wykonuje się dysekcję szyi. Radioterapia, stosowana samodzielnie lub jako leczenie uzupełniające, wymaga dawki około 70 Gy dla skutecznej kontroli ogniska pierwotnego, z wynikami kontroli miejscowej na poziomie 80-90% dla zmian T1, 60-70% dla T2 i 55-65% dla T3. Chemioterapia, zwłaszcza w schemacie indukcyjnym z cisplatyną i 5-FU, wykazuje wskaźniki odpowiedzi 60-90%, a chemioradioterapia stanowi standard opieki w miejscowo zaawansowanych przypadkach, poprawiając kontrolę miejscowo-regionalną kosztem zwiększonej toksyczności. Terapie celowane (np. cetuksymab przeciw EGFR) oraz inhibitory PD-1 (niwolumab, pembrolizumab) są stosowane w zaawansowanych i nawrotowych postaciach choroby.
cetuksymab, chemioradioterapia, chemioterapia indukcyjna, chirurgia minimalnie inwazyjna, chirurgia rekonstrukcyjna, chirurgia robotowa, cisplatyna i fluorouracyl, dysfagia, hiperfrakcjonowana radioterapia, hipofrakcjonowana radioterapia, immunoterapia, inhibitor PD-1, mikrochirurgia naczyniowa, obturator, przeciwciało monoklonalne, radioterapia neoadjuwantowa, radioterapia z modulacją intensywności wiązki, rak płaskonabłonkowy głowy i szyi, rak podniebienia miękkiego, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, terapia celowana, terapia połykania, węzły chłonne szyi, zachłystowe zapalenie płuc - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Gefitinib Krka 250 mg
Gefitynib jest selektywnym, małocząsteczkowym inhibitorem kinazy tyrozynowej EGFR, wykazującym skuteczność u pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca (NDRP) posiadających aktywujące mutacje w domenie kinazy tyrozynowej EGFR, zwłaszcza delecje w egzonie 19 oraz mutację L858R. W badaniu WJTOG3405 gefitynib znacząco wydłużył czas przeżycia wolny od progresji (PFS) z HR 0,489 (95% CI: 0,336–0,710). Mutacje takie jak G719X, L861Q i S768I również korelują z wrażliwością na lek, natomiast mutacja T790M i insercje w egzonie 20 wiążą się z opornością. Mediana czasu do progresji wynosi około 9–12 miesięcy, a oporność w 60% przypadków jest związana z mutacją T790M, co uzasadnia stosowanie inhibitorów trzeciej generacji w kolejnych liniach terapii. Diagnostyka mutacji EGFR może być prowadzona zarówno na materiale z guza, jak i na ctDNA z osocza, z czułością do 77% i swoistością bliską 100%, co potwierdzają badania IFUM i IPASS.
aktywująca mutacja EGFR, czas przeżycia wolny od progresji, czas wolny od progresji, czułość testu, delecja w egzonie 19, docetaksel, inhibitor kinazy tyrozynowej receptora, insercja w egzonie 20, jakość życia, krążące DNA komórek nowotworowych, leczenie objawowe, mutacja L858R, mutacja T790M, naskórkowy czynnik wzrostu, niedrobnokomórkowy rak płuca, odsetek odpowiedzi obiektywnych, przerzut, rak gruczołowy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, swoistość testu