krążący DNA nowotworowy
Krążący DNA nowotworowy (circulating tumor DNA, ctDNA) to fragmenty DNA uwalniane do krwiobiegu przez komórki nowotworowe w procesie apoptozy, nekrozy lub aktywnej sekrecji. Stanowi on część większej grupy markerów nazywanych krążącym DNA pozakomórkowym (cell-free DNA, cfDNA).
Analiza ctDNA zyskuje coraz większe znaczenie w onkologii jako nieinwazyjna metoda diagnostyczna, określana mianem „płynnej biopsji”. Umożliwia ona monitorowanie dynamiki molekularnej nowotworu, wykrywanie mutacji związanych z opornością na leczenie oraz wczesne wykrywanie nawrotów choroby. Czułość metod wykrywania ctDNA stale rośnie, co pozwala na identyfikację zmian genetycznych nawet przy minimalnej chorobie resztkowej.
Istotną zaletą badania ctDNA jest możliwość wielokrotnego powtarzania analizy w czasie rzeczywistym, co pozwala na śledzenie ewolucji genomu nowotworu w odpowiedzi na zastosowane leczenie. W praktyce klinicznej oznaczanie ctDNA wykorzystuje się m.in. w raku płuca, raku jelita grubego, raku piersi oraz czerniaku. Techniki analizy obejmują głównie sekwencjonowanie nowej generacji (NGS) oraz cyfrowy PCR (ddPCR).
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Gefitinib Zentiva 250 mg
Gefitynib jest selektywnym, małocząsteczkowym inhibitorem kinazy tyrozynowej receptora EGFR (HER1/ErbB1), stosowanym w leczeniu zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) z obecnością aktywujących mutacji w domenie kinazy tyrozynowej EGFR. Najczęściej występujące mutacje aktywujące, takie jak delecje w egzonie 19 oraz mutacja punktowa L858R, wykazują wysoką wrażliwość na gefitynib, co potwierdzają badania kliniczne (np. HR dla czasu wolnego od progresji choroby 0,489; 95% CI: 0,336-0,710 w badaniu WJTOG3405). Rzadsze mutacje, takie jak G719X, L861Q i S768I, również wykazują odpowiedź na leczenie, natomiast mutacja T790M i insercje w egzonie 20 są związane z opornością na lek. Mediana czasu do progresji choroby wynosi około 1 roku, a mechanizmy nabytej oporności obejmują wtórną mutację T790M (około 60% przypadków), amplifikację genów HER2 i MET, mutacje PIK3CA oraz transformację fenotypową guza na drobnokomórkowy rak płuca (5-10% przypadków).
amplifikacja HER2, amplifikacja MET, apoptoza, ctDNA, czułość diagnostyczna, czynnik angiogenezy, delecja w egzonie 19, diagnostyka molekularna, drobnokomórkowy rak płuca, inhibitor kinazy proteinowej, inhibitor kinazy tyrozynowej EGFR, insercja w egzonie 20, krążący DNA nowotworowy, leczenie onkologiczne, mutacja aktywująca, mutacja EGFR, mutacja L858R, mutacja PIK3CA, mutacja T790M, niedrobnokomórkowy rak płuca, odsetek odpowiedzi obiektywnych, rak gruczołowy, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, swoistość diagnostyczna - Leksykon substancji czynnych
Gefitinib – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
W terapii miejscowo zaawansowanego lub rozsianego niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) z zastosowaniem gefitynibu kluczowe jest potwierdzenie obecności mutacji EGFR w tkance nowotworowej lub w krążącym DNA nowotworu (ctDNA) z osocza, przy użyciu wysoce czułych i wiarygodnych testów. U około 1,3% pacjentów leczonych gefitynibem obserwowano rozwój śródmiąższowej choroby płuc (ChŚP), która może mieć nagły początek i prowadzić do zgonu. Czynniki ryzyka ChŚP obejmują m.in. palenie tytoniu, zły stan ogólny (PS ≥ 2), zmniejszenie prawidłowego miąższu płucnego (≤ 50%), wiek ≥ 55 lat oraz współistniejącą chorobę serca. Ryzyko ChŚP jest szczególnie wysokie w pierwszych 4 tygodniach terapii (OR 3,8; 95% CI 1,9–7,7). W trakcie leczenia należy monitorować czynność wątroby ze względu na ryzyko hepatotoksyczności, w tym zapalenia wątroby i niewydolności, zwłaszcza u pacjentów z marskością wątroby, co może prowadzić do zwiększenia stężenia gefitynibu w osoczu.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginowa, antagonista receptora H2, bilirubina, choroba śródmiąższowa płuc, CYP2D6, CYP3A4, glejak pnia mózgu, inhibitor pompy protonowej, krążący DNA nowotworowy, krwawienie do OUN, marskość wątroby, międzynarodowy współczynnik znormalizowany, mutacja EGFR, neutropenia, niedrobnokomórkowy rak płuca, nietolerancja galaktozy, niewydolność wątroby, perforacja przewodu pokarmowego, śródmiąższowa choroba płuc, tomografia komputerowa, warfaryna, winorelbina, wrzodziejące zapalenie rogówki, zapalenie rogówki, zapalenie wątroby