długie niekodujące RNA
Długie niekodujące RNA (lncRNA) to klasa cząsteczek RNA o długości powyżej 200 nukleotydów, które nie są tłumaczone na białka. Odgrywają one istotną rolę w regulacji ekspresji genów na poziomie transkrypcyjnym i potranskrypcyjnym, wpływając na strukturę chromatyny, modyfikacje epigenetyczne oraz interakcje DNA-białko.
Mechanizmy działania lncRNA obejmują: działanie jako rusztowania molekularne, konkurencyjne wiązanie z mikroRNA (działanie jako gąbki molekularne), regulację splicingu, modulację stabilności mRNA oraz rekrutację kompleksów modyfikujących chromatynę. Ich ekspresja jest często tkankowo-specyficzna i zależna od stanu fizjologicznego komórki.
W praktyce klinicznej, aberracje w ekspresji lncRNA powiązano z licznymi chorobami, w tym nowotworami, zaburzeniami neurologicznymi i chorobami autoimmunologicznymi. Badania wskazują na ich potencjał jako biomarkerów diagnostycznych i prognostycznych oraz możliwych celów terapeutycznych. Obecnie trwają intensywne badania nad wykorzystaniem lncRNA w medycynie personalizowanej.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Alergia na orzeszki ziemne – Patofizjologia i mechanizm
Alergia na orzeszki ziemne jest IgE-zależną reakcją nadwrażliwości typu I, dotykającą 1-2% populacji ogólnej i do 2,5% dzieci w krajach uprzemysłowionych. Patogeneza obejmuje rozpoznanie alergenów (m.in. Ara h 1, Ara h 2, Ara h 3, Ara h 6) przez komórki dendrytyczne, różnicowanie limfocytów Th2 oraz produkcję specyficznych IgE, które wiążą się z receptorami FcεRI na komórkach tucznych i bazofilach. Kolejne narażenie na alergen prowadzi do degranulacji komórek efektorowych i uwolnienia mediatorów zapalnych, takich jak histamina, co wywołuje objawy alergii. Alergeny orzeszków ziemnych są termicznie stabilne, odporne na trawienie enzymatyczne i modyfikacje (np. reakcja Maillarda), co zwiększa ich alergenność. Czynniki genetyczne (HLA-DQ, HLA-DR), epigenetyczne oraz środowiskowe (np. higiena, mikrobiom, ekspozycja przez skórę) wpływają na rozwój i utrzymanie alergii. Odpowiedzi immunologiczne obejmują także limfocyty T, komórki B pamięci IgG oraz eozynofile, które uczestniczą w przewlekłych procesach zapalnych i uszkodzeniu tkanek.
alergen orzeszka ziemnego, alergia na orzeszki ziemne, alergia pokarmowa, anafilaksja, astma, atopowe zapalenie skóry, bazofil, czynnik epigenetyczny, długie niekodujące RNA, dupilumab, eozynofil, eozynofilowe zapalenie przełyku, hipoteza higieniczna, immunoterapia, immunoterapia doustna, komórka B pamięci, komórka dendrytyczna, komórka prezentująca antygen, komórka T regulatorowa, komórka Th2, komórka tuczna, lek biologiczny, limfocyt B, limfocyt CD4+ TH2, limfocyt T, limfocyt Th2, mediator zapalny, metylacja DNA, mikrobiota jelitowa, nadwrażliwość typu I, nanocząsteczka, prozapalna cytokina, przeciwciało IgE, przeciwciało monoklonalne, przepuszczalność jelitowa, reakcja immunologiczna typu I, reakcja Maillarda, receptor o wysokim powinowactwie, remisja alergii, sygnatura genowa, tolerancja pokarmowa - Leksykon chorób i schorzeń
Chłoniak t-komórkowy skóry – Patofizjologia i mechanizm
Chłoniak T-komórkowy skóry (CTCL) to heterogenna grupa pozawęzłowych chłoniaków nieziarniczych, charakteryzujących się klonalną ekspansją złośliwych limfocytów T CD4+ z opornością na apoptozę i profilowaniem cytokin Th2 (IL-4, IL-5, IL-13, IL-10, TGF-beta), co prowadzi do supresji odpowiedzi immunologicznej typu Th1. Patogeneza CTCL obejmuje liczne mutacje somatyczne (>50 mutacji) w genach regulujących szlaki sygnałowe JAK/STAT, TCR-PLCG1-NFAT, RAS-MAPK oraz epigenetyczne zmiany, w tym hipermetylację genów supresorowych nowotworów i dysregulację ncRNA (np. miR-155, miR-21, miR-106b). Konstytutywna fosforylacja STAT3 i nadekspresja onkogennych miRNA sprzyjają proliferacji i oporności na leczenie, w tym na inhibitory HDAC. W CTCL obserwuje się także neoangiogenezę indukowaną przez VEGF, bFGF i inne czynniki, co wspiera progresję choroby. Zmiany cytogenetyczne, takie jak utrata chromatyny w chromosomach 6q, 10q, 13q oraz przyrosty w 7 i 8q, korelują z gorszym rokowaniem i nasileniem choroby. Wczesne stadia MF cechuje ograniczone zajęcie skóry i korzystne rokowanie, jednak 20-30% przypadków przechodzi w postać agresywną z erytrodermią i guzami.
acetylacja histonów, aktywacja immunologiczna, chłoniak nieziarniczy, chłoniak T-komórkowy skóry, ciężki przebieg choroby, cytokina Th2, cząsteczka adhezyjna, czynnik angiogenny, czynnik martwicy nowotworów, długie niekodujące RNA, heterogenność wewnątrzguzowa, inhibitor deacetylazy histonowej, limfocyt T CD4+, metylacja DNA, mikroRNA, mutacja somatyczna, naciek limfocytarny, niekodujące RNA, opryszczka pospolita, plazmacytoidalna komórka dendrytyczna, profil cytokinowy, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, receptor komórek T, sekwencjonowanie egzomu, sekwencjonowanie nowej generacji, szlak sygnałowy JAK/STAT, toksyna błonicza, transformujący czynnik wzrostu beta, VEGF, wirus limfotropowy komórek T, zaburzenie epigenetyczne, zespół Sézary’ego, ziarniniak grzybiasty - Leksykon chorób i schorzeń
Nadciśnienie płucne – Patofizjologia i mechanizm
Nadciśnienie płucne (PH) definiuje się jako średnie ciśnienie w tętnicy płucnej (mPAP) ≥ 25 mmHg w spoczynku, mierzone podczas cewnikowania prawego serca. Patogeneza PH jest wieloczynnikowa i obejmuje dysfunkcję śródbłonka, zaburzenia sygnalizacji TGF-β/BMPR2, stan zapalny, nieprawidłową angiogenezę oraz zmiany metaboliczne, w tym efekt Warburga. Kluczowe komórki zaangażowane w przebudowę naczyń to komórki śródbłonka, mięśni gładkich i fibroblasty tętnicy płucnej. W PAH obserwuje się zwiększoną produkcję wazokonstryktorów (endotelina-1, tromboksan, serotonina) oraz zmniejszoną syntezę wazodylatatorów (tlenek azotu, prostacyklina, peptyd naczynioaktywny jelita), co prowadzi do wzrostu oporu naczyniowego. Mutacje w genie BMPR2 odpowiadają za ponad 70% przypadków rodzinnego PAH i około 20% sporadycznych, zaburzając równowagę proliferacji i apoptozy komórek naczyniowych. Stan zapalny i autoimmunizacja odgrywają istotną rolę, z udziałem cytokin, limfocytów T, makrofagów i autoprzeciwciał, co potwierdzają nacieki okołonaczyniowe i zmiany w układzie odpornościowym.
Mechanizmy patofizjologiczne różnią się w zależności od grupy PH według klasyfikacji WHO: w PAH (grupa I) dominuje nieprawidłowa przebudowa i proliferacja naczyń, w nadciśnieniu płucnym spowodowanym chorobą lewego serca (grupa II) główną rolę odgrywa ciśnienie wsteczne i uszkodzenie bariery pęcherzykowo-włośniczkowej, a w PH związanym z chorobami płuc i hipoksją (grupa III) – hipoksyczny skurcz naczyń płucnych i przebudowa naczyń. W przewlekłym zatorowo-zakrzepowym PH (CTEPH, grupa IV) dochodzi do okluzji naczyń przez zakrzepy i wtórnej przebudowy. Przewlekłe podwyższenie ciśnienia w tętnicy płucnej prowadzi do przerostu i niewydolności prawej komory, która jest główną przyczyną zgonów. Nowoczesne badania genetyczne i epigenetyczne, w tym analiza lncRNA, wskazują na nowe cele terapeutyczne, a terapie ukierunkowane na szlaki NO, ET-1 i PGI2 poprawiają rokowanie. Ponadto, długotrwały stan zapalny po COVID-19 może predysponować do rozwoju PH i innych chorób sercowo-płucnych.
acetylacja histonów, autoprzeciwciała, cewnikowanie prawego serca, CTEPH, czynnik indukowany hipoksją, czynnik von Willebranda, długi COVID, długie niekodujące RNA, efekt Warburga, endotelina-1, inhibitor aktywatora plazminogenu-1, komórki NK, limfocyty T, makrofagi, metylacja DNA, nadciśnienie płucne, nadciśnienie płucne tętnicze, opór naczyniowy, prostacyklina, przebudowa naczyniowa, serotonina, skurcz naczyń, średnie ciśnienie w tętnicy płucnej, tkankowy aktywator plazminogenu, tlenek azotu, transformujący czynnik wzrostu β, tromboksan, trombomodulina, zakrzepica in situ - Leksykon chorób i schorzeń
Rak jelita grubego – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w raku jelita grubego jest silnie uzależnione od stadium choroby w momencie diagnozy, które stanowi najważniejszy czynnik prognostyczny. Pięcioletnie wskaźniki przeżycia wynoszą około 90% dla raka zlokalizowanego (stadium I), 85% dla stadium II, 65% dla stadium III oraz jedynie 10% dla stadium IV z przerzutami odległymi. Dodatkowo, przeżywalność po operacji chirurgicznej wynosi około 45% w ciągu 5 lat. Poza stadium, istotne czynniki wpływające na rokowanie to: marginesy chirurgiczne (dodatnie marginesy pogarszają rokowanie), inwazja naczyń limfatycznych i krwionośnych, poziom CEA przed operacją, obecność niedrożności lub perforacji jelita, stopień zróżnicowania guza oraz typ histologiczny (np. gruczolakorak śluzowy i rak z komórek sygnetowatych mają gorsze rokowanie). W ostatnich latach coraz większą rolę odgrywają markery molekularne, takie jak niestabilność mikrosatelitarna (MSI), mutacje genów KRAS i BRAF, które również wpływają na prognozę i dobór terapii.
antygen karcynoembrionalny, długie niekodujące RNA, drobnokomórkowy rak, gruczolakorak śluzowy, inwazja naczyniowa, margines chirurgiczny, marker prognostyczny, mutacja BRAF, mutacja KRAS, nawrót miejscowy, nawrót regionalny, niedrożność jelita, niestabilność mikrosatelitarna, nomogram prognostyczny, pączkowanie guza, perforacja jelita, pięcioletni wskaźnik przeżycia, przerzut do węzłów chłonnych, przerzut odległy, rak jelita grubego, resekcja guza, skala ECOG, skala Glasgow, stadium nowotworu, stan odżywienia, wskaźnik CONUT, zróżnicowanie guza - Leksykon chorób i schorzeń
Wrodzone wady serca – Patofizjologia i mechanizm
Wrodzone wady serca (CHD) stanowią około 1% żywych urodzeń (8-10/1000) i są główną przyczyną śmiertelności niemowląt z wadami wrodzonymi. Powstają w wyniku zaburzeń rozwojowych serca w pierwszych 8 tygodniach ciąży, obejmujących mutacje w około 400 genach (np. NKX2.5, GATA4, TBX5), aberracje chromosomowe (trisomie 21, 18, 13, monosomia X) oraz mikrodelecje (np. 22q11.2). Etiologia jest wieloczynnikowa, z udziałem czynników genetycznych (15-20% przypadków) i środowiskowych, takich jak cukrzyca matczyna, infekcje wirusowe (różyczka), teratogeny (walproinian, izotretynoina, lit), alkohol, nikotyna i ekspozycja na rozpuszczalniki organiczne. Wady serca klasyfikuje się na przeciekowe lewo-prawe (np. ASD, VSD, PDA), prawo-lewe (np. tetralogia Fallota, TGA) oraz obstrukcyjne (koarktacja aorty), które prowadzą do różnorodnych zaburzeń hemodynamicznych, przeciążenia objętościowego lub ciśnieniowego, nadciśnienia płucnego i niewydolności serca.
apoptoza, cukrzyca przedciążowa, czynnik transkrypcyjny serca, długie niekodujące RNA, fenyloketonuria, infekcyjne zapalenie wsierdzia, koarktacja aorty, lek przeciwpadaczkowy, metylacja DNA, mikrobiota jelitowa, modyfikacja histonów, nadciśnienie płucne, nieprawidłowe połączenie naczyniowe, nieprawidłowość strukturalna serca, niewydolność serca, przełożenie wielkich pni tętniczych, przetrwały przewód tętniczy, przewód tętniczy, przewód żylny, różyczka, schorzenie genetyczne, spektrum autyzmu, tetralogia Fallota, toczeń rumieniowaty układowy, ubytek przegrody, ubytek przegrody międzykomorowej, ubytek przegrody międzyprzedsionkowej, walproinian, wrodzona wada serca, zaburzenie hemodynamiczne, zaburzenie neurorozwojowe, zespół DiGeorge’a, zespół Downa, zespół Edwardsa, zespół Eisenmengera, zespół Patau, zespół Turnera, życie płodowe - Leksykon chorób i schorzeń
Osteosarcoma – Diagnostyka i diagnoza
Osteosarcoma jest najczęstszym pierwotnym złośliwym nowotworem kości, stanowiącym około 20% wszystkich nowotworów kości, najczęściej diagnozowanym u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych. Charakterystyczne objawy kliniczne obejmują ból kości nasilający się nocą, obrzęk, ograniczenie ruchomości stawu oraz patologiczne złamania (około 10% przypadków). Diagnostyka obrazowa rozpoczyna się od RTG, gdzie można zaobserwować typowe cechy, takie jak „promienie słoneczne” czy trójkąt Codmana. MRI jest kluczowe do oceny lokalnego zaawansowania guza, zajęcia tkanek miękkich i obecności „skip lesions”. CT klatki piersiowej służy do wykrywania przerzutów do płuc, a scyntygrafia kości i PET/CT do oceny przerzutów kostnych i monitorowania terapii. Biopsja, preferencyjnie igłowa rdzeniowa pod kontrolą obrazowania, pozostaje złotym standardem potwierdzenia rozpoznania i oceny stopnia złośliwości guza. W badaniach laboratoryjnych istotne są podwyższone poziomy ALP i LDH, które korelują z obciążeniem guzem i rokowaniem.
białaczka, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, biopsja chirurgiczna, biopsja igłowa rdzeniowa, biopsja płynna, chłoniak, choroba Pageta, chrzęstniakomięsak, dehydrogenaza mleczanowa, długie niekodujące RNA, dysplazja włóknista, enchondromatoza, fosfataza alkaliczna, guz olbrzymiokomórkowy, klasyfikacja TNM, kostniak zarodkowy, krążące DNA nowotworowe, krążące komórki nowotworowe, krążące mikroRNA, mięsak Ewinga, mięsak kościopochodny, morfologia krwi, osteosarcoma, pozytonowa tomografia emisyjna, przerzut do płuc, radioizotop, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kostna, siatkówczak obustronny, system Ennekinga, szpiczak, tomografia komputerowa, torbiel tętniakowata kości, trójkąt Codmana, włókniakomięsak, zapalenie kości i szpiku, zespół Li-Fraumeni, złamanie patologiczne, zmiana osteoblastyczna, zmiana osteolityczna - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba wieńcowa – Patofizjologia i mechanizm
Choroba wieńcowa (CAD) jest przewlekłą chorobą zapalną tętnic wieńcowych, której patogeneza opiera się na progresji miażdżycy, charakteryzującej się akumulacją lipidów, komórek zapalnych i macierzy pozakomórkowej w ścianie naczyń. Kluczowym procesem jest uszkodzenie śródbłonka, przenikanie i utlenianie LDL, a następnie tworzenie komórek piankowatych i blaszki miażdżycowej, która może ulec stabilizacji lub pęknięciu, prowadząc do ostrego zespołu wieńcowego (ACS). Stabilność blaszki zależy od rodzaju zwapnień – makrozwapnienia sprzyjają stabilności, natomiast mikrozwapnienia zwiększają ryzyko pęknięcia i zakrzepicy. Zapalenie odgrywa istotną rolę w patogenezie CAD, z udziałem markerów takich jak CRP, IL-6, IL-8 oraz reaktywnych form tlenu (ROS), które nasilają dysfunkcję śródbłonka i promują procesy prozapalne i prozakrzepowe. Dysfunkcja śródbłonka manifestuje się zmniejszoną produkcją tlenku azotu (NO) i zwiększoną ekspresją cząsteczek adhezyjnych, co zaburza homeostazę naczyniową i sprzyja progresji miażdżycy.
badanie asocjacyjne całego genomu, białko C-reaktywne, blaszka miażdżycowa, cholesterol LDL, choroba Kawasakiego, choroba wieńcowa, czapeczka włóknista, długie niekodujące RNA, dysfunkcja śródbłonka, fosfolipaza A2, homocystynuria, interleukina-6, interleukina-8, komórka piankowata, miażdżyca tętnic wieńcowych, mikrokrążenie wieńcowe, nagła śmierć sercowa, niestabilna dławica piersiowa, oksydaza NADPH, ostry zespół wieńcowy, reaktywne formy tlenu, reumatoidalne zapalenie stawów, rezerwa przepływu wieńcowego, stres oksydacyjny, tlenek azotu, toczeń rumieniowaty układowy, troponina sercowa, zawał NSTEMI, zawał STEMI