Rak wątroby
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w raku wątroby (HCC) zależy od wielu czynników klinicznych i patologicznych, w tym stadium zaawansowania według klasyfikacji BCLC, funkcji wątroby ocenianej skalą Child-Pugh, stanu sprawności wg ECOG, liczby i lokalizacji guzów oraz obecności inwazji naczyniowej. Pacjenci z wczesnym stadium BCLC 0/A mają 5-letnie przeżycie na poziomie 50-70% po leczeniu chirurgicznym, przeszczepie lub ablacji, podczas gdy w stadium BCLC B, C i D mediana przeżycia wynosi odpowiednio 16 miesięcy (do 40 miesięcy z TACE), 11-13 miesięcy i 3-4 miesiące. Modele prognostyczne, takie jak skala HAP (indeks C=0,742), Six-and-Twelve, Up to Seven oraz ALBI, wykorzystują parametry biochemiczne (AFP, albumina, bilirubina), cechy guza i obecność przerzutów, aby przewidywać całkowite przeżycie (OS) i przeżycie wolne od progresji (PFS). Niezależnymi czynnikami prognostycznymi są m.in. wynik ALBI (HR=0,624, p=0,012), obecność zakrzepu nowotworowego żyły wrotnej (PVTT, HR=0,522, p<0,001) oraz rozmiar guza (HR=0,512, p<0,001).
Prognoza raka wątroby (Rak wątroby)
Prognoza w raku wątroby to najlepsza ocena lekarza dotycząca tego, jak nowotwór wpłynie na pacjenta i jak zareaguje na leczenie. Rokowanie i przeżycie zależą od wielu czynników, a jedynie lekarz znający historię medyczną pacjenta, typ, stadium i inne cechy nowotworu, wybrane metody leczenia oraz odpowiedź na leczenie może połączyć wszystkie te informacje ze statystykami przeżycia, aby określić prognozę1.
Wskaźniki prognostyczne w raku wątroby
Istnieje szereg czynników, które mają wpływ na rokowanie pacjentów z rakiem wątroby:
Stadium zaawansowania choroby
Stadium zaawansowania jest jednym z najważniejszych czynników prognostycznych w raku wątroby. Pacjenci z rakiem wątroby w stadium BCLC 0 lub A mają korzystniejsze rokowanie niż pacjenci z rakiem wątroby w stadium BCLC B, C lub D1. System klasyfikacji BCLC (Barcelona Clinic Liver Cancer) jest szeroko stosowany w wytycznych dotyczących postępowania w raku wątrobowo-komórkowym2.
Funkcja wątroby
Osoby z upośledzoną funkcją wątroby spowodowaną guzem, bliznowaceniem wątroby (marskość) lub zapaleniem wątroby mają złe rokowanie1. Wysoki wynik w skali Child-Pugh oznacza, że operacja nie jest bezpieczna i nie powinna być wykonywana. Pacjenci, którzy nie mogą być poddani operacji, mają gorsze rokowanie niż osoby, u których można przeprowadzić zabieg chirurgiczny w celu usunięcia raka wątroby2.
Stan sprawności
Stan sprawności mierzy, jak dobrze pacjent może wykonywać codzienne czynności i opiera się na skali Eastern Cooperative Oncology Group (ECOG). Osoby z dobrym lub zadowalającym stanem sprawności mają lepsze rokowanie niż osoby ze słabym stanem sprawności3.
Charakterystyka guza
Osoby z tylko jednym guzem w wątrobie mają lepsze rokowanie niż osoby z wieloma guzami. Gdy guzy znajdują się w jednym płacie, rokowanie jest lepsze niż gdy guzy znajdują się w obu płatach wątroby4. Guz rosnący wewnątrz naczyń krwionośnych lub który wrósł w naczynia krwionośne ma złe rokowanie5.
Typ histologiczny
Rak włóknisto-blaszkowy (fibrolamellar carcinoma) ma lepsze rokowanie niż inne typy raka wątroby. Te guzy nie rosną zbyt głęboko w otaczających tkankach, więc lekarze zwykle mogą całkowicie usunąć je operacyjnie6.
Modele prognostyczne w raku wątroby
Opracowano i zwalidowano wiele modeli prognostycznych dla pacjentów z rakiem wątrobowo-komórkowym (HCC) poddawanych leczeniu systemowemu. Badania systematyczne zidentyfikowały 42 kwalifikujące się artykuły: 28 opisujących opracowanie 28 modeli prognostycznych, a 14 opisujących zewnętrzną walidację 32 istniejących modeli prognostycznych78.
Najczęstszymi wskaźnikami klinicznymi do przewidywania rokowania pacjentów z HCC po leczeniu systemowym były całkowite przeżycie (OS) i przeżycie wolne od progresji (PFS)9. Najczęściej stosowanymi predyktorami były: alfa-fetoproteina (AFP), albumina, bilirubina, klasa Child-Pugh, przerzuty pozawątrobowe, rozmiar guza i inwazja naczyń1011.
Systemy oceny prognostycznej
Szereg systemów oceny prognostycznej wykazał wartość w przewidywaniu wyników u pacjentów z rakiem wątrobowo-komórkowym:
- Skala HAP (Hepatoma Arterial-embolisation Prognostic)
- Skala Six-and-Twelve
- Skala Up to Seven
- Skala ALBI (Albumin-Bilirubin)1213
W badaniach porównujących te systemy oceny, model HAP wykazał najwyższy indeks C wynoszący 0,742, wskazując na najlepszą zdolność przewidywania przeżycia, następnie skala Six-and-Twelve (0,701), skala Up to Seven (0,698) i skala ALBI (0,601)1415.
Analiza modelu proporcjonalnego hazardu Coxa wykazała, że wynik ALBI, obecność zakrzepu nowotworowego żyły wrotnej (PVTT) i rozmiar guza są niezależnymi determinantami przeżycia prognostycznego16. Badanie wykazało, że wynik ALBI (HR=0,624, 95% CI 0,427-0,842, p=0,012) miał niezależny wpływ na całkowite przeżycie. Ponadto obecność PVTT (HR=0,522, 95% CI 0,453-0,732, p<0,001) i rozmiar guza (HR=0,512, 95% CI 0,361-0,723, p<0,001) również zostały zidentyfikowane jako niezależne czynniki ryzyka dla całkowitego przeżycia17.
Rola zubożenia mięśniowego w prognozowaniu
Zubożenie mięśniowe (MD – Muscle Depletion) jest kluczowym predyktorem przeżycia w raku wątrobowo-komórkowym, ale często jest wykluczane z obecnych narzędzi prognostycznych. Badania wykazały, że niezależnymi predyktorami OS u pacjentów z HCC są infekcja wirusem zapalenia wątroby typu B, infekcja wirusem zapalenia wątroby typu C, marskość wątroby, rozmiar guza, poziomy alfa-fetoproteiny w surowicy oraz wskaźniki związane z MD (stosunek mięśnia lędźwiowego do kręgosłupa, stosunek mięśnia lędźwiowego do kręgu i miostatoza)18.
Włączenie MD znacznie poprawiło dokładność predykcyjną istniejących modeli, przy czym model MD-BCLC wykazał najwyższą wartość AUROC (0,804, 95% CI: 0,777-0,832, p < 0,001)19. Pacjenci z zubożeniem mięśniowym mieli krótsze przeżycie niż ci bez niego [1,46 lat, 95% CI: 1,12-1,77 vs 4,29 lat, 95% CI: 3,27-5,30, p < 0,001]20.
Modele prognostyczne oparte na sztucznej inteligencji
Rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji (AI) do przewidywania wyników leczenia i przeżycia pojawiły się w ostatnich latach, z potencjałem kształtowania przyszłych wytycznych dotyczących HCC21. Z powodzeniem opracowano algorytmy AI do przewidywania odpowiedzi na chemoembolizację przeztętniczą (TACE) i przeżycia po niej22.
Niedawno opracowano model skali oceny ryzyka (RSSM) do stratyfikacji ryzyka prognostycznego po terapiach wewnątrztętniczych (IAT) w HCC. Model CatBoost osiągnął najlepszą dyskryminację przy wprowadzeniu 12 najważniejszych zmiennych, z AUC 0,851 (95% CI, 0,833-0,868) dla TD, 0,817 (95% CI, 0,759-0,857) dla ITD i 0,791 (95% CI, 0,748-0,834) dla ETD23.
Statystyki przeżycia w raku wątroby
Statystyki przeżycia dla raka wątroby są bardzo ogólnymi szacunkami i muszą być interpretowane bardzo ostrożnie. Ponieważ statystyki te opierają się na doświadczeniu grup ludzi, nie mogą być stosowane do przewidywania szans przeżycia konkretnej osoby24.
Wskaźniki przeżycia
W Kanadzie 5-letnie przeżycie netto dla raka wątroby wynosi 22%. Oznacza to, że średnio około 22% osób z rozpoznanym rakiem wątroby przeżyje co najmniej 5 lat25. W USA, relatywny wskaźnik przeżycia 5-letniego dla wczesnego stadium (stadium I lub II) raka wątroby wynosi 37%. Ten wskaźnik przeżycia spada do 13% dla raka wątroby w stadium III i 3% dla raka wątroby w stadium IV26.
Przeżycie według stadium raka wątroby jest zwykle podawane jako mediana przeżycia. Mediana przeżycia to długość czasu (zwykle miesiące lub lata) po diagnozie lub rozpoczęciu leczenia, w którym połowa osób z tym typem raka nadal żyje27:
| Stadium BCLC | Mediana przeżycia | Przeżycie 5-letnie z leczeniem |
|---|---|---|
| BCLC 0/A (bardzo wczesne/wczesne) | – | 50% do 70% (po resekcji wątroby, przeszczepie wątroby lub RFA) |
| BCLC B (pośrednie) | 16 miesięcy (do 40 miesięcy z TACE) | – |
| BCLC C (zaawansowane) | 11-13 miesięcy z leczeniem, 6-8 miesięcy bez leczenia | – |
| BCLC D (terminalne) | 3-4 miesiące | – |
Czynniki wpływające na przeżycie
Ogólnie rzecz biorąc, wskaźniki przeżycia są wyższe dla osób, które mogą być poddane operacji usunięcia nowotworu, niezależnie od stadium. Na przykład, badania wykazały, że pacjenci z małymi, resekcyjnymi (możliwymi do usunięcia) guzami, którzy nie mają marskości wątroby ani innych poważnych problemów zdrowotnych, mają dobre rokowanie, jeśli ich nowotwory zostaną usunięte. W przypadku osób z rakiem wątroby we wczesnym stadium, które przeszły przeszczep wątroby, 5-letni wskaźnik przeżycia wynosi od 60% do 70%30.
Udane przeszczepy wątroby mogą wyleczyć raka wątroby. Ale nie każdy, kto potrzebuje przeszczepu wątroby, może go otrzymać. Na przykład mogą nie być wystarczająco zdrowi, aby przejść przeszczep. Znalezienie odpowiedniej wątroby do przeszczepu może być również trudne31.
Znaczenie wczesnego wykrycia
Wczesna diagnoza jest związana z lepszym przeżyciem. Gdy rak wątroby jest diagnozowany w najwcześniejszym stadium, 78% ludzi może przeżyć rok lub dłużej, w porównaniu z 20%, gdy jest diagnozowany w najpóźniejszym stadium32. Modele przewidywania ryzyka do oszacowania przyszłego ryzyka rozwoju raka wątroby u poszczególnych pacjentów zwiększyłyby wczesne wykrywanie i diagnozowanie raka wątroby w populacji angielskiej i mogłyby wpłynąć na strategie badań przesiewowych i profilaktyki33.
Nowe biomarkery prognostyczne
Trwają badania nad nowymi biomarkerami, które mogą pomóc przewidzieć wyniki leczenia i przeżycie u pacjentów z rakiem wątroby.
MicroRNA jako biomarkery
Krążące poziomy microRNA-193a-5p okazały się być predykcyjne dla pooperacyjnego wyniku pacjentów z HCC, co zostało potwierdzone w jedno- i wieloczynnikowej analizie regresji Coxa. Pacjenci z HCC z przedoperacyjnym poziomem miR-193a-5p powyżej idealnej wartości odcięcia (3,57) mieli medianę przeżycia całkowitego (OS) wynoszącą tylko 451 dni w porównaniu do 1158 dni u pacjentów z poziomem miR-193a-5p poniżej tej wartości34. Co ważne, względne krążące poziomy miR-193a-5p okazały się niezależnym markerem prognostycznym dla OS35.
Struktury limfoidalne trzeciego rzędu
Pacjenci z HCC i wysoką gęstością okołoguzkowych struktur limfoidalnych trzeciego rzędu (pTLS) doświadczyli wydłużonej mediany przeżycia całkowitego (p≤0,05) i korzystnej odpowiedzi na immunoterapię (p=0,03)36. Grupa o wysokiej gęstości pTLS była znacząco skorelowana z poprawą całkowitego przeżycia (OS) i przeżycia wolnego od nawrotu (RFS) (oba log-rank p≤0,05) w kohortach TCGA-LIHC (n=363) i własnych (n=660)37.
Signature związana z Cuprotpozą
Opracowano nowatorski profil lncRNA związany z Cuprotozą, który może być wykorzystany do przewidywania przeżycia i odpowiedzi na immunoterapię u pacjentów z HCC. Wysoka ekspresja pięciu zidentyfikowanych genów była ściśle związana ze złym rokowaniem u pacjentów z HCC3839.
Pacjenci z niższymi wynikami ryzyka mieli lepsze wyniki przeżycia zarówno w kohorcie treningowej, testowej, jak i kohorcie TCGA. Według analizy czasowej ROC, ta sygnatura ma dużą zdolność predykcyjną, z AUC wynoszącymi 0,739, 0,725 i 0,734 w kohorcie treningowej, 0,709, 0,708 i 0,698 w kohorcie testowej oraz 0,716, 0,708, 0,719 w kohorcie TCGA odpowiednio w jednym, trzech i pięciu latach40.
Postępy w leczeniu i ich wpływ na prognozę
Badacze dokonują postępów w leczeniu raka wątroby, dzięki czemu ludzie mogą żyć dłużej. Jednak rak wątroby pozostaje chorobą zagrażającą życiu. Jak długo będziesz żyć z rakiem wątroby, zależy od takich czynników, jak stadium nowotworu, reakcja na leczenie i stan zdrowia41.
Osoby obecnie diagnozowane z rakiem wątroby mogą mieć lepsze rokowanie niż pokazują statystyki. Metody leczenia z czasem się poprawiają, a przedstawione dane są oparte na osobach, które zostały zdiagnozowane i leczone co najmniej pięć lat wcześniej42.
Obecne główne postępy wpłynęły na leczenie pacjentów z zaawansowanym HCC43. Przeprowadzono szereg przełomowych badań, w tym pierwsze badanie wykazujące korzyść przeżycia dla terapii systemowych (sorafenib) w zaawansowanym HCC w porównaniu z placebo, oraz pierwsze badanie wykazujące korzyść przeżycia w leczeniu drugiej linii dla pacjentów z zaawansowanym HCC z progresją po terapii sorafenibem44.
Wyniki trwających badań klinicznych mogą zmienić krajobraz zarządzania HCC na wszystkich etapach ewolucyjnych45.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.