toksyna błonicza

Toksyna błonicza (toksyna błonicy, toksyna dyfteryczna) jest egzotoksyną wytwarzaną przez bakterie Corynebacterium diphtheriae, będące czynnikiem etiologicznym błonicy. To silnie działająca toksyna białkowa składająca się z dwóch podjednostek: A i B. Podjednostka B odpowiada za wiązanie toksyny z receptorami na powierzchni komórki gospodarza, a podjednostka A wykazuje aktywność enzymatyczną, hamując syntezę białek poprzez inaktywację czynnika elongacyjnego EF-2.

Mechanizm działania toksyny błoniczej polega na blokowaniu syntezy białek w komórkach, co prowadzi do ich śmierci. Najbardziej wrażliwe na działanie toksyny są komórki mięśnia sercowego, układu nerwowego i nerek. Klinicznie objawia się to zapaleniem mięśnia sercowego, polineuropatią i niewydolnością nerek. Charakterystycznym objawem błonicy jest powstawanie szaro-białych, włóknikowych błon rzekomych na błonach śluzowych gardła i górnych dróg oddechowych.

W medycynie toksyna błonicza znalazła zastosowanie w postaci anatoksyny (toksoid błoniczy) jako składnik szczepionek przeciw błonicy. Anatoksyna to toksyna pozbawiona właściwości toksycznych, ale zachowująca immunogenność, co pozwala na wytworzenie odporności przeciw błonicy. Jest składnikiem szczepionek skojarzoną DTP (błonica-tężec-krztusiec) oraz szczepionek typu Td/Tdap stosowanych u młodzieży i dorosłych.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – D-Szczepionka błonicza adsorbowana nie mniej niż 30 j.m. toksoidu błoniczego/0,5 ml; szczepionka 20-dawkowa, 1 dawka (0,5 ml)

W przypadku D-szczepionki błoniczej adsorbowanej, zawierającej toksoid błoniczy w dawce nie mniejszej niż 30 j.m. na 0,5 ml oraz adsorbowanej na wodorotlenku glinu (≤0,7 mg Al³⁺), ocena właściwości farmakokinetycznych nie jest stosowana. Wynika to z charakterystyki szczepionek jako produktów immunologicznych, które nie wykazują klasycznych parametrów farmakokinetycznych takich jak wchłanianie, dystrybucja, metabolizm czy wydalanie. Ich działanie opiera się na indukcji odpowiedzi immunologicznej, a skuteczność ocenia się poprzez pomiar poziomu przeciwciał ochronnych, a nie przez standardowe parametry farmakokinetyczne.
adjuwant, adsorpcja na wodorotlenku glinu, jednorodna zawiesina, odpowiedź immunologiczna, podanie domięśniowe, przeciwciała ochronne, stymulacja układu immunologicznego, szczepionka błonicza adsorbowana, szczepionka wielodawkowa, toksoid błoniczy, toksyna błonicza, wodorotlenek glinu uwodniony, zawiesina do wstrzykiwań
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Pentaxim 32 jednostek antygenu D + 10 mcg + nie mniej niż 40 j.m. + 8 jednostek antygenu D + 40 jednostek antygenu D + nie mniej niż 30 j.m. + 25 mcg + 25 mcg

Pentaxim to skojarzona szczepionka bakteryjno-wirusowa (kod ATC: J07CA06) zawierająca toksoidy błoniczy i tężcowy (odtoksycznione formaldehydem), bezkomórkowe antygeny krztuśca (toksoid PTxd i hemaglutyninę FHA), inaktywowany wirus poliomyelitis (typy 1, 2, 3) oraz skoniugowany polisacharyd otoczkowy Haemophilus influenzae typu b (PRP-T). Szczepionka indukuje odpowiedź immunologiczną dzięki właściwościom antygenu grasiczozależnego polisacharydu PRP skoniugowanego z toksoidem tężcowym, co umożliwia wytworzenie pamięci immunologicznej u niemowląt poniżej 15. miesiąca życia. Po trzech dawkach szczepienia pierwotnego u niemowląt stwierdzono 100% seroprotekcję przeciw błonicy i tężcowi (>0,01 j.m./ml), ≥93% czterokrotny wzrost miana przeciwciał anty-PT, >88% czterokrotny wzrost miana anty-FHA, ≥99% ochronne miano przeciw poliomyelitis (≥5 w teście seroneutralizacji) oraz ≥97,2% poziom przeciwciał anty-PRP powyżej 0,15 µg/ml.
antygen grasiczozależny, antygen polisacharydowy, badanie immunogenności, Bordetella pertussis, fosforan polirybozorybitolu, Haemophilus influenzae typ b, hemaglutynina włókienkowa, immunogenność szczepionki, odpowiedź immunologiczna, odpowiedź serologiczna, pamięć immunologiczna, poliomyelitis, polisacharyd otoczkowy, przeciwciała anty-FHA, przeciwciała anty-PT, serokonwersja, szczepionka skoniugowana, test seroneutralizacji, toksyna błonicza, toksyna krztuścowa
Leksykon chorób i schorzeń
Błonica – Zapobieganie i profilaktyka

Błonica jest ostrą chorobą zakaźną wywołaną przez Corynebacterium diphtheriae, której patogeneza opiera się na produkcji toksyny uszkadzającej tkanki. Profilaktyka opiera się przede wszystkim na szczepieniach toksoidem błoniczym, które wymagają podawania dawek przypominających co 10 lat u dorosłych. Standardowy schemat szczepień dzieci obejmuje podanie szczepionki DTaP w wieku 2, 4, 6 miesięcy, 15-18 miesięcy oraz dawkę przypominającą w wieku 4-6 lat. Następnie zaleca się podanie Tdap w wieku 11-12 lat oraz dawki przypominające Td lub Tdap co 10 lat przez całe życie. Szczególną uwagę zwraca się na szczepienie kobiet w ciąży między 27. a 36. tygodniem, co chroni matkę i noworodka. Osoby z ekspozycją na błonicę wymagają monitorowania przez 7-10 dni, profilaktyki antybiotykowej (erytromycyna 7-10 dni lub pojedyncza dawka penicyliny benzatynowej) oraz podania dawki przypominającej, jeśli ostatnie szczepienie było ponad 5 lat temu.
anatoksyna, antybiotykoterapia, badanie mikrobiologiczne, błonica skórna, błonica układu oddechowego, Corynebacterium diphtheriae, erytromycyna, izolacja kropelkowa, krztusiec bezkomórkowy, kwarantanna, nadzór epidemiologiczny, odporność zbiorowiskowa, ognisko epidemiczne, penicylina benzatynowa, posiew bakteriologiczny, profilaktyka antybiotykowa, przeciwciała przeciwbłonicze, szczepionka DTaP, szczepionka Tdap, terapia antybiotykowa, tężec, toksoid błoniczy, toksyna błonicza, wyszczepialność populacji
Leksykon chorób i schorzeń
Chłoniak t-komórkowy skóry – Patofizjologia i mechanizm

Chłoniak T-komórkowy skóry (CTCL) to heterogenna grupa pozawęzłowych chłoniaków nieziarniczych, charakteryzujących się klonalną ekspansją złośliwych limfocytów T CD4+ z opornością na apoptozę i profilowaniem cytokin Th2 (IL-4, IL-5, IL-13, IL-10, TGF-beta), co prowadzi do supresji odpowiedzi immunologicznej typu Th1. Patogeneza CTCL obejmuje liczne mutacje somatyczne (>50 mutacji) w genach regulujących szlaki sygnałowe JAK/STAT, TCR-PLCG1-NFAT, RAS-MAPK oraz epigenetyczne zmiany, w tym hipermetylację genów supresorowych nowotworów i dysregulację ncRNA (np. miR-155, miR-21, miR-106b). Konstytutywna fosforylacja STAT3 i nadekspresja onkogennych miRNA sprzyjają proliferacji i oporności na leczenie, w tym na inhibitory HDAC. W CTCL obserwuje się także neoangiogenezę indukowaną przez VEGF, bFGF i inne czynniki, co wspiera progresję choroby. Zmiany cytogenetyczne, takie jak utrata chromatyny w chromosomach 6q, 10q, 13q oraz przyrosty w 7 i 8q, korelują z gorszym rokowaniem i nasileniem choroby. Wczesne stadia MF cechuje ograniczone zajęcie skóry i korzystne rokowanie, jednak 20-30% przypadków przechodzi w postać agresywną z erytrodermią i guzami.
acetylacja histonów, aktywacja immunologiczna, chłoniak nieziarniczy, chłoniak T-komórkowy skóry, ciężki przebieg choroby, cytokina Th2, cząsteczka adhezyjna, czynnik angiogenny, czynnik martwicy nowotworów, długie niekodujące RNA, heterogenność wewnątrzguzowa, inhibitor deacetylazy histonowej, limfocyt T CD4+, metylacja DNA, mikroRNA, mutacja somatyczna, naciek limfocytarny, niekodujące RNA, opryszczka pospolita, plazmacytoidalna komórka dendrytyczna, profil cytokinowy, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, receptor komórek T, sekwencjonowanie egzomu, sekwencjonowanie nowej generacji, szlak sygnałowy JAK/STAT, toksyna błonicza, transformujący czynnik wzrostu beta, VEGF, wirus limfotropowy komórek T, zaburzenie epigenetyczne, zespół Sézary’ego, ziarniniak grzybiasty
Leksykon chorób i schorzeń
Błonica – Etiologia i przyczyny

Błonica jest poważną chorobą zakaźną wywołaną przez toksynotwórcze szczepy Corynebacterium diphtheriae, które produkują silną egzotoksynę błoniczą. Toksyna ta, o dawce śmiertelnej około 0,1 μg/kg masy ciała, hamuje syntezę białek w komórkach gospodarza poprzez ADP-rybozylację czynnika EF-2, prowadząc do martwicy tkanek i powikłań systemowych, takich jak zapalenie mięśnia sercowego, neuropatie oraz ostra niewydolność nerek. Charakterystycznym objawem jest tworzenie się pseudomembrany w górnych drogach oddechowych, która może powodować niedrożność dróg oddechowych i uduszenie. Transmisja następuje głównie drogą kropelkową, a czynniki ryzyka obejmują brak lub niepełne szczepienia, wygasającą odporność, immunosupresję, złe warunki sanitarne oraz przeludnienie. Nosicielstwo bezobjawowe jest powszechne, a osoby zakażone pozostają zakaźne do 48 godzin po rozpoczęciu antybiotykoterapii lub do 4 tygodni bez leczenia.
ADP-rybozylacja, antytoksyna błonicza, bakteriofag, błona rzekoma, błonica układu oddechowego, Corynebacterium diphtheriae, Corynebacterium pseudotuberculosis, Corynebacterium ulcerans, dysfagia, immunosupresja, konwersja lizogenna, małopłytkowość, niewydolność nerek, nosicielstwo, polineuropatia, pseudomembrana, toksoid błoniczy, toksyna błonicza, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie nerwów
Leksykon substancji czynnych
Toksoid – Właściwości farmakodynamiczne

Toksoidy błoniczy i tężcowy stanowią kluczowe składniki immunogenne szczepionki Pentaxim, która jest skojarzoną szczepionką przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi (bezkomórkowa), poliomyelitis (inaktywowana) oraz Haemophilus influenzae typu b (skoniugowana). Toksoidy są otrzymywane poprzez detoksykację naturalnych toksyn bakteryjnych (błoniczej i tężcowej) za pomocą formaldehydu, zachowując ich właściwości immunogenne. Toksoid krztuścowy (PTxd) powstaje przez odtoksycznienie toksyny krztuścowej glutaraldehydem, natomiast hemaglutynina włókienkowa (FHA) pozostaje niezmieniona. Toksoid tężcowy pełni podwójną rolę – jako antygen indukujący odpowiedź przeciw tężcowi oraz jako nośnik polisacharydu otoczkowego Haemophilus influenzae typu b (PRP), co umożliwia indukcję odpowiedzi grasiczozależnej i pamięci immunologicznej u niemowląt. W dawce 0,5 ml szczepionki zawarte są: toksoid błoniczy ≥20 j.m. (30 Lf), toksoid tężcowy ≥40 j.m. (10 Lf), PTxd 25 µg, FHA 25 µg oraz 10 µg polisacharydu PRP skoniugowanego z toksoidem tężcowym, wszystkie adsorbowane na 0,3 mg Al³⁺ w postaci wodorotlenku glinu.
antygen grasiczozależny, białko nośnikowe, Bordetella pertussis, detoksykacja toksyn, formaldehyd, glutaraldehyd, Haemophilus influenzae typ b, hemaglutynina włókienkowa, immunogenność, odpowiedź grasiczoniezależna, odpowiedź immunologiczna, pamięć immunologiczna, poliomyelitis, polisacharyd otoczkowy, przeciwciała anty-PT, przeciwciała ochronne, serokonwersja, szczepienie pierwotne, szczepienie uzupełniające, szczepionka skoniugowana, toksoid, toksoid krztuścowy, toksyna błonicza, toksyna krztuścowa, toksyna tężcowa, wodorotlenek glinu
Leksykon chorób i schorzeń
Błonica – Leczenie

Błonica, wywoływana przez Corynebacterium diphtheriae, jest chorobą o wysokiej śmiertelności (do 50% bez leczenia), wymagającą natychmiastowego wdrożenia terapii. Podstawą leczenia jest podanie antytoksyny błoniczej (DAT), neutralizującej wolną toksynę, co znacząco redukuje śmiertelność o 76%. Antytoksyna pochodzi z surowicy końskiej i wymaga testu nadwrażliwości przed podaniem, a w przypadku reakcji alergicznych stosuje się desensytyzację metodą Besredki. Antybiotykoterapia, preferowana według WHO z użyciem makrolidów (erytromycyna 40 mg/kg/dobę do 2 g/dobę lub azytromycyna) lub penicyliny G (50 000 j./kg/dobę do 1,2 mln j./dobę), eliminuje bakterie i zapobiega dalszemu wytwarzaniu toksyny. Leczenie trwa 14 dni, a pacjent przestaje być zakaźny po 48 godzinach od rozpoczęcia antybiotykoterapii, jednak izolację utrzymuje się do uzyskania negatywnych posiewów. W ciężkich przypadkach konieczne jest wspomaganie drożności dróg oddechowych (intubacja, tracheotomia), tlenoterapia oraz monitorowanie kardiologiczne ze względu na ryzyko powikłań, takich jak zapalenie mięśnia sercowego.
antybiotyki beta-laktamowe, antybiotyki makrolidowe, antybiotykoterapia, antytoksyna błonicza, azytromycyna, błonica, błonica skórna, błonica układu oddechowego, Corynebacterium diphtheriae, desensytyzacja, erytromycyna, krztusiec, penicylina G, penicylina prokainowa, powikłania sercowe, przeciwciała monoklonalne, reakcja alergiczna, szczepionka przeciwko tężcowi, tlenoterapia, toksyna błonicza, tracheotomia, wstrząs anafilaktyczny, zapalenie mięśnia sercowego
Leksykon chorób i schorzeń
Błonica – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Błonica, wywoływana przez toksynotwórcze szczepy Corynebacterium diphtheriae i rzadziej C. ulcerans, pozostaje chorobą o wysokiej śmiertelności, sięgającej około 10%, a w grupach wysokiego ryzyka (dzieci <5 lat, osoby >40 lat, nieleczone) nawet do 50%. Kluczowe dla rokowania są status szczepienia oraz czas rozpoczęcia leczenia antytoksyną błoniczą (DAT), gdzie opóźnienie powyżej 4 dni znacząco zwiększa śmiertelność (z 4,2% do 24%). Zajęcie układu sercowo-naczyniowego, zwłaszcza obecność bloku przedsionkowo-komorowego, bloku lewej odnogi pęczka Hisa oraz zaburzeń rytmu komorowego, jest główną przyczyną zgonów, z ryzykiem śmiertelności około 50%. Charakterystyczne cechy kliniczne pogarszające rokowanie to rozległa błona rzekoma, obrzęk tkanek szyi („szyja bycza”), zapalenie mięśnia sercowego oraz podwyższony poziom enzymu AST.
antybiotykoterapia, antytoksyna błonicza, badanie echokardiograficzne, blok lewej odnogi pęczka Hisa, blok przedsionkowo-komorowy, błona rzekoma, błona śluzowa, błonica, Corynebacterium diphtheriae, Corynebacterium ulcerans, dysfunkcja serca, monitorowanie EKG, monitorowanie hemodynamiczne, nadzór epidemiologiczny, obrzęk tkanek, polineuropatia, powikłanie neurologiczne, przeciwciało monoklonalne, przeciwciało neutralizujące, toksyna błonicza, układ sercowo-naczyniowy, zaburzenia rytmu komorowego, zaburzenie rytmu, zapalenie mięśnia sercowego
Leksykon chorób i schorzeń
Błonica – Patofizjologia i mechanizm

Błonica jest ciężką chorobą zakaźną wywołaną przez Corynebacterium diphtheriae, której patogeneza opiera się na kolonizacji dróg oddechowych lub skóry oraz produkcji toksyny błoniczej. Toksyna ta, o masie 58-62 kDa, składa się z trzech domen: katalitycznej (fragment A), transbłonowej i wiążącej receptory (fragment B). Mechanizm działania toksyny polega na ADP-rybozylacji czynnika elongacyjnego 2 (EF-2), co prowadzi do nieodwracalnego zahamowania syntezy białek w komórkach gospodarza. Już dawka 100-150 ng/kg masy ciała jest śmiertelna dla wrażliwych gatunków, w tym ludzi. Lokalna produkcja toksyny powoduje nekrozę tkanek i tworzenie charakterystycznej pseudomembrany w drogach oddechowych, a jej dystrybucja hematogenna i limfatyczna może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak kardiomiopatia (10-25% przypadków), neuropatia, nefropatia oraz małopłytkowość. Regulacja ekspresji toksyny jest zależna od dostępności żelaza i innych czynników środowiskowych, co wpływa na intensywność produkcji egzotoksyny.
ADP-rybozylacja, antytoksyna błonicza, bakteriemia, błona rzekoma, Corynebacterium diphtheriae, kardiomiopatia, konwersja lizogenna, małopłytkowość, nefropatia, neuropatia, pseudomembrana, septyczne zapalenie stawów, toksoid błoniczy, toksyna błonicza, transporter ABC, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie wsierdzia