Właściwości farmakodynamiczne szczepionki Pentaxim

Pentaxim należy do grupy farmakoterapeutycznej obejmującej bakteryjne i wirusowe szczepionki skojarzone (kod ATC: J07CA06). Jest to szczepionka przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi (bezkomórkowa, złożona), poliomyelitis (inaktywowana) i zakażeniom wywoływanym przez Haemophilus influenzae typ b (skoniugowana).¹

Proces produkcji i pochodzenie antygenów

Szczepionka zawiera szereg antygenów przygotowanych w specyficzny sposób, aby zapewnić optymalną immunogenność przy zachowaniu bezpieczeństwa stosowania:

• Toksyna błonicza i tężcowa są poddawane procesowi odtoksycznienia formaldehydem, a następnie oczyszczane, co prowadzi do otrzymania odpowiednich toksoidów.²
• Składnik poliomyelitis otrzymywany jest przez namnażanie wirusa poliomyelitis typu 1, 2 i 3 na linii komórkowej Vero, po czym następuje proces oczyszczania i inaktywacji przy użyciu formaldehydu.³
• Składniki bezkomórkowe krztuśca (toksyna krztuścowa PT i hemaglutynina włókienkowa FHA) są pozyskiwane z hodowli Bordetella pertussis, a następnie poddawane procesom oczyszczania. Toksyna krztuścowa (PT) jest odtoksyczniana przy użyciu glutaraldehydu, co prowadzi do otrzymania toksidu krztuścowego (PTxd), natomiast hemaglutynina włókienkowa (FHA) pozostaje w formie niezmienionej. Oba te składniki odgrywają kluczową rolę w ochronie przed krztuścem.⁴
• Polisacharyd otoczkowy PRP (fosforan polirybozorybitolu) uzyskiwany jest z hodowli Haemophilus influenzae typ b i następnie skoniugowany z toksoidem tężcowym (T), tworząc szczepionkę skoniugowaną PRP-T.⁵

Mechanizm działania składnika Haemophilus influenzae typ b

Polisacharyd otoczkowy (PRP) wywołuje odpowiedź immunologiczną i produkcję przeciwciał anty-PRP u ludzi. Jednak podobnie jak wszystkie antygeny polisacharydowe, odpowiedź immunologiczna na niezmodyfikowany antygen ma charakter grasiczoniezależny, co wiąże się z niską immunogennością u niemowląt i brakiem wytworzenia pamięci immunologicznej poniżej 15. miesiąca życia.⁶

Kowalencyjne wiązanie polisacharydu otoczkowego Hib z białkiem nośnikowym (toksoidem tężcowym) nadaje skoniugowanej szczepionce właściwości antygenu grasiczozależnego. Dzięki temu szczepionka wywołuje swoistą odpowiedź serologiczną anty-PRP nawet u niemowląt oraz prowadzi do wytworzenia pamięci immunologicznej.⁷

Odpowiedź immunologiczna po szczepieniu pierwotnym

Badania immunogenności przeprowadzone u niemowląt miesiąc po zakończeniu trzydawkowego szczepienia pierwotnego wykazały wysoką skuteczność szczepionki w indukowaniu ochronnej odpowiedzi immunologicznej:⁸

• Odpowiedź przeciw błonicy i tężcowi: 100% niemowląt wytworzyło ochronny poziom przeciwciał (powyżej 0,01 j.m./ml) przeciwko obu antygenom – błoniczemu i tężcowemu.⁹
• Odpowiedź przeciw krztuścowi: miesiąc po otrzymaniu trzeciej dawki szczepienia pierwotnego, 93% niemowląt uzyskało czterokrotny wzrost miana przeciwciał anty-PT, a ponad 88% – czterokrotny wzrost miana przeciwciał anty-FHA.¹⁰
• Odpowiedź przeciw poliomyelitis: co najmniej 99% dzieci uzyskało ochronne miano przeciwciał przeciwko wirusowi poliomyelitis typu 1, 2 oraz 3 (≥ 5 w teście seroneutralizacji).¹¹
• Odpowiedź przeciw Haemophilus influenzae typ b: co najmniej 97,2% niemowląt uzyskało poziom przeciwciał anty-PRP powyżej 0,15 µg/ml miesiąc po trzeciej dawce szczepienia pierwotnego.¹²

Odpowiedź immunologiczna po szczepieniu uzupełniającym

Po podaniu dawki uzupełniającej w 16-18 miesiącu życia, obserwowano wzmocnienie odpowiedzi immunologicznej na wszystkie składniki szczepionki: ^{0,1 j.m./ml), tężcowych (> 0,1 j.m./ml) i przeciw wirusowi poliomyelitis (≥ 5 w teście seroneutralizacji).”>13}

• Odpowiedź przeciw błonicy i tężcowi: wszystkie dzieci wytworzyły ochronny poziom przeciwciał błoniczych (> 0,1 j.m./ml) i tężcowych (> 0,1 j.m./ml). ^{0,1 j.m./ml), tężcowych (> 0,1 j.m./ml) i przeciw wirusowi poliomyelitis (≥ 5 w teście seroneutralizacji).”>14}
• Odpowiedź przeciw poliomyelitis: wszystkie dzieci osiągnęły ochronne miano przeciwciał przeciwko wirusowi poliomyelitis (≥ 5 w teście seroneutralizacji). ^{0,1 j.m./ml), tężcowych (> 0,1 j.m./ml) i przeciw wirusowi poliomyelitis (≥ 5 w teście seroneutralizacji).”>15}
• Odpowiedź przeciw krztuścowi: odsetek serokonwersji dla przeciwciał krztuścowych (miana wyższe niż czterokrotny wzrost miana uzyskany po szczepieniu pierwotnym) wyniósł co najmniej 98% dla antygenu PT (w badaniu EIA – Enzyme ImmunoAssay) oraz 99% dla antygenu FHA (EIA).¹⁶
• Odpowiedź przeciw Haemophilus influenzae typ b: poziom przeciwciał anty-PRP ≥ 1,0 µg/ml został osiągnięty u wszystkich zaszczepionych dzieci.¹⁷

Długoterminowa skuteczność składnika krztuścowego

Kolejne badanie immunogenności szczepionki przeciw krztuścowi, przeprowadzone u dzieci w wieku 5-6 lat, potwierdziło długotrwałą ochronę. U dzieci zaszczepionych skojarzonymi szczepionkami ze składnikiem bezkomórkowym (zarówno w szczepieniu pierwotnym, jak i uzupełniającym) poziom przeciwciał anty-PT i anty-FHA był co najmniej tak wysoki, jak u dzieci zaszczepionych w tym samym schemacie szczepionkami ze składnikiem pełnokomórkowym.¹⁸