Leki w grupie
„szczepionki”

Szczepionki to preparaty biologiczne zawierające antygeny, które po podaniu stymulują układ odpornościowy organizmu do wytworzenia odporności przeciwko określonemu patogenowi. Działają one na zasadzie „treningu” układu immunologicznego, ucząc go rozpoznawać i zwalczać patogeny, takie jak wirusy czy bakterie, bez wywoływania objawów choroby.

W zależności od rodzaju szczepionki, mogą one zawierać żywe atenuowane (osłabione) patogeny, inaktywowane (zabite) patogeny, fragmenty patogenów (podjednostkowe), toksyny bakteryjne pozbawione właściwości chorobotwórczych (toksoidy) lub materiał genetyczny patogenu (szczepionki mRNA, wektorowe). Każdy typ szczepionki ma swoje zastosowanie w profilaktyce określonych chorób zakaźnych.

Do najważniejszych szczepionek stosowanych w Polsce należą preparaty przeciwko: COVID-19 (Comirnaty, Spikevax, Vaxzevria), grypie (Vaxigrip Tetra, Influvac Tetra), wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (Engerix B, HBVAXPRO), wirusowemu zapaleniu wątroby typu A (Havrix, Avaxim), pneumokokom (Prevenar 13, Synflorix), meningokokom (Bexsero, Nimenrix), HPV (Gardasil 9, Cervarix), oraz szczepionki skojarzone przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi (Infanrix, Boostrix), a także przeciwko odrze, śwince i różyczce (M-M-RVAXPRO, Priorix).

Główną zaletą stosowania szczepionek jest zapobieganie chorobom zakaźnym, które mogą prowadzić do poważnych powikłań, a nawet śmierci. Szczepienia przyczyniły się do eradykacji (całkowitego wyeliminowania) ospy prawdziwej oraz znacznego ograniczenia występowania polio, odry, błonicy i wielu innych chorób zakaźnych. Szczepienia chronią nie tylko osoby zaszczepione, ale także osoby, które z powodów medycznych nie mogą być zaszczepione, poprzez wytworzenie odporności zbiorowej (populacyjnej).

Najczęstsze działania niepożądane szczepionek to reakcje miejscowe (ból, zaczerwienienie, obrzęk w miejscu wstrzyknięcia) oraz łagodne objawy ogólne (gorączka, zmęczenie, ból mięśni). Poważne działania niepożądane, jak anafilaksja, są niezwykle rzadkie (około 1 przypadek na milion podanych dawek). Ryzyko wystąpienia poważnych powikłań po szczepieniu jest wielokrotnie niższe niż ryzyko powikłań związanych z zachorowaniem na chorobę, przed którą szczepionka chroni.

Szczepionki można podzielić na kilka głównych grup: szczepionki żywe atenuowane (np. przeciwko odrze, śwince, różyczce, ospie wietrznej, gruźlicy), szczepionki inaktywowane (np. przeciwko polio – IPV, wirusowemu zapaleniu wątroby typu A), szczepionki podjednostkowe (np. przeciwko grypie, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, HPV), toksoidy (np. przeciwko tężcowi, błonicy), szczepionki polisacharydowe i skoniugowane (np. przeciwko pneumokokom, meningokokom, Haemophilus influenzae typu b) oraz najnowsze – szczepionki mRNA (np. przeciwko COVID-19) i wektorowe (np. przeciwko COVID-19, Ebola).

Lista leków w tej grupie

  1. 16.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl