Leki w grupie
„szczepionki przeciw krztuścowi”

Szczepionki przeciw krztuścowi to preparaty immunologiczne zapobiegające zakażeniu bakterią Bordetella pertussis, która wywołuje krztusiec (koklusz) – ostrą, wysoce zakaźną chorobę układu oddechowego. Szczepionki te stymulują układ odpornościowy do wytworzenia przeciwciał przeciwko antygenom bakterii, zapewniając ochronę przed zakażeniem lub łagodząc przebieg choroby w przypadku infekcji.

Szczepionki przeciw krztuścowi dzielą się na dwie główne kategorie: szczepionki pełnokomórkowe (wP) zawierające inaktywowane całe komórki bakterii oraz szczepionki bezkomórkowe (aP) zawierające oczyszczone antygeny bakteryjne. Obecnie w większości krajów rozwiniętych stosuje się szczepionki bezkomórkowe ze względu na ich lepszy profil bezpieczeństwa, choć szczepionki pełnokomórkowe wciąż są wykorzystywane w wielu krajach rozwijających się.

Szczepionki przeciw krztuścowi są najczęściej podawane jako część preparatów skojarzonych. W Polsce dostępne są m.in.: Infanrix (DTPa), Infanrix IPV (DTPa-IPV), Infanrix IPV+Hib (DTPa-IPV-Hib), Infanrix Hexa (DTPa-IPV-Hib-HBV), Boostrix (dTpa), Adacel (dTpa), Tripacel (DTaP). Szczepionki te zawierają komponenty krztuścowe w postaci toksyny krztuścowej (PT), hemaglutyniny włókienkowej (FHA), pertaktyny (PRN) i fimbrii.

Największą zaletą szczepionek przeciw krztuścowi jest znaczne zmniejszenie zachorowalności i śmiertelności związanej z krztuścem, szczególnie wśród niemowląt i małych dzieci, dla których choroba ta stanowi największe zagrożenie. Szczepienia przeciw krztuścowi są również istotne w strategii tzw. kokonu ochronnego, gdy zaszczepieni są dorośli mający kontakt z noworodkami i niemowlętami, co zapobiega transmisji zakażenia.

Wśród potencjalnych działań niepożądanych szczepionek przeciw krztuścowi można wymienić odczyny miejscowe (zaczerwienienie, obrzęk, ból), gorączkę oraz drażliwość. Rzadko występują ciężkie reakcje niepożądane, takie jak długotrwały płacz, drgawki gorączkowe czy epizody hipotoniczno-hiporeaktywne. Szczepionki bezkomórkowe wywołują mniej działań niepożądanych niż pełnokomórkowe, jednak mogą zapewniać krótszą ochronę immunologiczną.

Warto zaznaczyć, że szczepienia przypominające u młodzieży i dorosłych (z użyciem szczepionek dTpa o zmniejszonej zawartości antygenów krztuścowych) są kluczowe dla utrzymania odporności populacyjnej, gdyż odporność po szczepieniu czy naturalnym przechorowaniu nie jest dożywotnia i maleje z czasem.