Leki w grupie
„szczepionki przeciwkrztuścowe”

Szczepionki przeciwkrztuścowe są kluczowym elementem w zapobieganiu krztuścowi (kokluszowi) – ostrej, wysoce zakaźnej chorobie układu oddechowego wywoływanej przez bakterię Bordetella pertussis. Ich działanie opiera się na stymulowaniu układu immunologicznego do wytworzenia odporności przeciwko bakterii wywołującej krztusiec, co znacząco zmniejsza ryzyko zachorowania lub łagodzi przebieg choroby w przypadku zakażenia.

Obecnie stosowane szczepionki przeciwkrztuścowe dzielą się na dwie główne kategorie: szczepionki pełnokomórkowe (wP) oraz szczepionki bezkomórkowe (aP). Szczepionki pełnokomórkowe zawierają inaktywowane całe komórki bakterii B. pertussis, natomiast szczepionki bezkomórkowe zawierają oczyszczone antygeny tej bakterii, takie jak toksyna krztuścowa, hemaglutynina włókienkowa, pertaktyna czy fimbrie.

Szczepionki przeciwkrztuścowe są najczęściej podawane w postaci szczepionek skojarzonych, takich jak DTP (błonica-tężec-krztusiec) lub DTPa (błonica-tężec-krztusiec acellularny). W Polsce dostępne są preparaty takie jak: Infanrix (DTPa), Infanrix IPV (DTPa-IPV), Infanrix Hexa (DTPa-IPV-HBV-Hib), Pentaxim (DTPa-IPV-Hib), Boostrix (dTpa) czy Adacel (dTpa).

Największą zaletą stosowania szczepionek przeciwkrztuścowych jest skuteczna ochrona przed potencjalnie ciężką i niebezpieczną chorobą, szczególnie dla niemowląt, u których krztusiec może prowadzić do poważnych powikłań, a nawet zgonu. Powszechne szczepienia przeciwko krztuścowi znacząco zredukowały zachorowalność i śmiertelność związaną z tą chorobą na całym świecie.

Potencjalne działania niepożądane szczepionek przeciwkrztuścowych obejmują reakcje miejscowe w miejscu wstrzyknięcia (zaczerwienienie, obrzęk, ból), a także reakcje ogólnoustrojowe (gorączka, drażliwość, senność). Szczepionki pełnokomórkowe są związane z większą częstością działań niepożądanych w porównaniu do szczepionek bezkomórkowych, dlatego te drugie są obecnie częściej stosowane w krajach rozwiniętych. Poważne reakcje niepożądane są bardzo rzadkie, ale mogą obejmować wysoką gorączkę, epizody hipotoniczno-hiporeaktywne czy reakcje alergiczne.

W zależności od wieku pacjenta i wcześniejszej historii szczepień, stosuje się różne preparaty: dla niemowląt i małych dzieci przeznaczone są szczepionki DTPa o pełnej zawartości antygenów, natomiast dla młodzieży i dorosłych – szczepionki dTpa o zmniejszonej zawartości antygenów krztuśca i błonicy. Strategia „kokonu” zakłada szczepienie osób z bliskiego otoczenia niemowląt, aby chronić je przed zakażeniem zanim będą mogły otrzymać pełną serię szczepień.