Leki w grupie
„szczepionki przeciwtężcowe”

Szczepionki przeciwtężcowe zawierają toksoid tężcowy (anatoksynę), czyli unieczynioną toksynę tężcową pozbawioną działania toksycznego, ale zachowującą właściwości antygenowe. Szczepienia te mają na celu wywołanie odporności przeciwko tężcowi – ostrej, potencjalnie śmiertelnej chorobie wywoływanej przez neurotoksynę bakterii Clostridium tetani, która blokuje uwalnianie neuroprzekaźników hamujących, powodując nadmierną aktywność mięśni szkieletowych.

Szczepionki przeciwtężcowe występują w kilku postaciach: monowalentnej (zawierającej tylko toksoid tężcowy), skojarzonej z toksoidem błoniczym (Td lub DT, w zależności od proporcji antygenów) oraz w połączeniu z innymi antygenami (np. DTP – z toksoidem błoniczym i komórkami krztuśca, lub DTaP – z toksoidem błoniczym i bezkomórkowym komponentem krztuścowym).

Do najważniejszych preparatów dostępnych w Polsce należą: Clodivac (szczepionka monowalentna), Szczepionka D, T przeciw błonicy i tężcowi, ADACEL (szczepionka Tdap przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi), Boostrix (szczepionka dTpa przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi), Hexacima i Infanrix Hexa (sześciowalentne szczepionki zawierające m.in. komponent tężcowy), a także preparaty Pentaxim i Infanrix-IPV+Hib (pięciowalentne).

Największą zaletą szczepień przeciwtężcowych jest ich wysoka skuteczność w zapobieganiu tężcowi, który nieleczony ma śmiertelność sięgającą 100%, a nawet przy nowoczesnym leczeniu może przekraczać 10%. Szczepienia te zapewniają długotrwałą ochronę, szczególnie po otrzymaniu pełnego cyklu szczepień i dawek przypominających. W przypadku zranienia u osoby szczepionej, nawet jeśli dojdzie do infekcji C. tetani, przebieg choroby jest znacznie łagodniejszy.

Niebezpieczeństwa związane ze szczepieniami przeciwtężcowymi są względnie niewielkie i obejmują głównie miejscowe reakcje poszczepienne, takie jak ból, zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wstrzyknięcia. Rzadko mogą wystąpić reakcje ogólnoustrojowe, jak gorączka, złe samopoczucie czy bóle mięśniowe. Bardzo rzadko obserwuje się ciężkie reakcje alergiczne (anafilaksja) lub zespół Guillaina-Barrégo. Przeciwwskazania obejmują głównie ciężkie reakcje alergiczne po wcześniejszej dawce szczepionki lub znane uczulenie na którykolwiek składnik preparatu.

W zależności od postaci i przeznaczenia, szczepionki przeciwtężcowe dzielą się na: szczepionki dla dzieci (z wyższą zawartością antygenu, oznaczane wielką literą T), szczepionki dla dorosłych (z obniżoną zawartością antygenu, oznaczane małą literą t), szczepionki monowalentne (tylko przeciw tężcowi) oraz szczepionki skojarzone (zawierające dodatkowo inne antygeny). Szczepienia przeciwtężcowe są elementem obowiązkowego kalendarza szczepień w Polsce, a dawki przypominające zalecane są co 10 lat.