Leki w grupie
„szczepionki przeciwbłonicze”

Szczepionki przeciwbłonicze to preparaty immunologiczne stosowane w celu zapobiegania błonicy (dyfterytowi) – chorobie zakaźnej wywoływanej przez bakterię Corynebacterium diphtheriae. Działanie szczepionek polega na indukowaniu odpowiedzi immunologicznej przeciwko toksynie błoniczej, która jest głównym czynnikiem chorobotwórczym. Po podaniu szczepionki organizm wytwarza przeciwciała neutralizujące, które chronią przed toksycznym działaniem bakterii.

Obecnie dostępne szczepionki przeciwbłonicze zawierają toksoid błoniczy, czyli inaktywowaną (pozbawioną właściwości toksycznych) toksynę błoniczą, która zachowuje swoje właściwości antygenowe. Szczepionki przeciwbłonicze rzadko występują jako monowalentne preparaty – najczęściej są składnikiem szczepionek skojarzonych.

Główne rodzaje szczepionek zawierających komponent przeciwbłoniczy dostępne w Polsce to: DTP (błonica-tężec-krztusiec), DTaP (błonica-tężec-bezkomórkowa krztusiec), Td (tężec-błonica dla dorosłych z mniejszą ilością toksoidu błoniczego), DT (błonica-tężec dla dzieci) oraz szczepionki wieloskładnikowe jak Hexacima, Infanrix Hexa, Pentaxim, Boostrix, Adacel czy Tripacel.

Największą zaletą stosowania szczepionek przeciwbłoniczych jest skuteczne zapobieganie ciężkiej, potencjalnie śmiertelnej chorobie. Dzięki powszechnemu szczepieniu, błonica została praktycznie wyeliminowana w wielu krajach rozwiniętych. Szczepienia przeciwbłonicze są również ekonomicznie efektywne – koszt szczepienia jest znacznie niższy niż koszty leczenia powikłań błonicy.

Potencjalne zagrożenia związane ze szczepieniami przeciwbłoniczymi obejmują głównie łagodne reakcje miejscowe, takie jak zaczerwienienie, obrzęk i bolesność w miejscu wstrzyknięcia. Rzadko mogą wystąpić reakcje ogólnoustrojowe, jak gorączka czy złe samopoczucie. Bardzo rzadko obserwuje się ciężkie reakcje alergiczne. Przeciwwskazania do szczepienia obejmują ciężkie reakcje alergiczne po wcześniejszym podaniu szczepionki oraz ostre choroby przebiegające z gorączką.

Szczepionki przeciwbłonicze można podzielić na preparaty pełnokomórkowe i bezkomórkowe (dotyczy to komponentu krztuścowego w szczepionkach skojarzonych), preparaty pediatryczne (z większą zawartością toksoidu błoniczego) oraz preparaty dla młodzieży i dorosłych (z mniejszą zawartością toksoidu błoniczego). W schemacie szczepień wyróżnia się szczepienia podstawowe (wykonywane w pierwszych latach życia) oraz dawki przypominające, które zapewniają długotrwałą ochronę.