reakcja alergiczna systemowa
Systemowa reakcja alergiczna to nieprawidłowa, rozległa odpowiedź immunologiczna organizmu na kontakt z alergenem, która wykracza poza miejsce kontaktu i obejmuje wiele układów i narządów. W przeciwieństwie do reakcji miejscowej, reakcja systemowa może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, a w skrajnych przypadkach do zagrażającej życiu anafilaksji.
Patofizjologia systemowej reakcji alergicznej opiera się głównie na mechanizmach IgE-zależnych (reakcja typu I według klasyfikacji Gella i Coombsa). Po wcześniejszej ekspozycji na alergen i wytworzeniu przeciwciał klasy IgE, ponowny kontakt z tym samym alergenem prowadzi do degranulacji komórek tucznych i bazofilów, uwalniających mediatory stanu zapalnego, w tym histaminę, leukotrieny i cytokiny.
Objawy kliniczne systemowej reakcji alergicznej mogą obejmować zmiany skórne (pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy), dolegliwości ze strony układu oddechowego (skurcz oskrzeli, obrzęk krtani), układu krążenia (hipotensja, tachykardia, zaburzenia rytmu serca), układu pokarmowego (nudności, wymioty, biegunka) oraz układu nerwowego (zawroty głowy, utrata przytomności). Nasilenie objawów może być zróżnicowane, od łagodnych do zagrażających życiu.
Diagnostyka systemowej reakcji alergicznej obejmuje wywiad kliniczny, testy skórne, oznaczanie swoistych IgE w surowicy oraz testy prowokacyjne. W przypadku anafilaksji konieczne jest oznaczenie stężenia tryptazy w surowicy, które potwierdza degranulację komórek tucznych. Postępowanie terapeutyczne zależy od nasilenia objawów i obejmuje podawanie adrenaliny (przy anafilaksji), leków przeciwhistaminowych, glikokortykosteroidów oraz odpowiednie postępowanie objawowe.
Profilaktyka systemowych reakcji alergicznych opiera się na identyfikacji i unikaniu alergenów wywołujących, prowadzeniu immunoterapii swoistej oraz, w uzasadnionych przypadkach, wyposażeniu pacjenta w zestaw ratunkowy zawierający adrenalinę w autostrzykawce. Edukacja pacjenta i jego otoczenia dotycząca rozpoznawania objawów i odpowiedniego reagowania stanowi kluczowy element postępowania.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Leszczyna pospolita – Działania niepożądane
Leszczyna pospolita (Corylus avellana) jest kluczowym alergenem pyłkowym w preparacie Perosall D stosowanym w immunoterapii podjęzykowej. Podawanie tego preparatu może wywoływać zarówno miejscowe, jak i ogólnoustrojowe działania niepożądane, których częstość występowania jest określona jako nieznana na podstawie danych z monitorowania spontanicznego. Miejscowe reakcje obejmują świąd w gardle, pieczenie w jamie ustnej oraz obrzęk warg, które zazwyczaj są krótkotrwałe i ustępują samoistnie. Reakcje ogólnoustrojowe mogą dotyczyć układu oka (nasilenie nieżytu spojówek), układu oddechowego (nasilenie nieżytu nosa, zaostrzenie astmy), przewodu pokarmowego (bóle brzucha, biegunka) oraz skóry (uogólniona pokrzywka, świąd). Szczególnie istotne jest monitorowanie pacjentów z astmą, ze względu na ryzyko poważnych powikłań oddechowych.
alergen pyłkowy, alergiczne zapalenie spojówek, alergiczny nieżyt nosa, Corylus avellana, immunoterapia podjęzykowa, mieszanka alergenowa, nieżyt nosa, nieżyt spojówek, obrzęk wargi, Perosall D, pieczenie jamy ustnej, pokrzywka uogólniona, preparat alergenowy, reakcja alergiczna systemowa, reakcja miejscowa, reakcja ogólnoustrojowa, świąd gardła, świąd skóry, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zaostrzenie astmy - Leksykon chorób i schorzeń
Anafilaksja – Patofizjologia i mechanizm
Anafilaksja to ostra, wielonarządowa reakcja hipersensytywności o nagłym początku, zagrażająca życiu poprzez niewydolność dróg oddechowych i układu krążenia, często z towarzyszącymi zmianami skórnymi i śluzówkowymi. Dominującym mechanizmem jest reakcja zależna od immunoglobuliny E (IgE), która po związaniu z receptorem FcεRI na komórkach tucznych i bazofilach prowadzi do ich degranulacji i uwolnienia mediatorów takich jak histamina, tryptaza, leukotrieny (LTC4, LTD4, LTE4), czynnik aktywujący płytki (PAF) oraz cytokiny (IL-4, IL-13). Te mediatory wywołują rozszerzenie naczyń, zwiększoną przepuszczalność naczyń, skurcz oskrzeli i objawy kliniczne anafilaksji. Alternatywne mechanizmy obejmują reakcje zależne od IgG, aktywację dopełniacza (C3a, C4a, C5a), bezpośrednią degranulację komórek tucznych oraz wpływ kofaktorów takich jak wysiłek fizyczny, infekcje czy NLPZ, które modulują przebieg reakcji. Nowo odkryty szlak IgE-LysRS-MITF reguluje nasilenie reakcji poprzez kontrolę syntezy mediatorów prozapalnych w komórkach tucznych.
adrenalina, błękit metylenowy, czynnik aktywujący płytki, histamina, immunoglobulina E, kofaktor anafilaksji, komórki tuczne i bazofile, leukotrieny, mediator zapalny, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, przepuszczalność jelitowa, przepuszczalność naczyń, reakcja alergiczna, reakcja alergiczna systemowa, reakcja anafilaktyczna, reakcja zależna od IgE, receptor histaminowy, rozszerzenie naczyń, rozszerzenie oskrzeli, skurcz oskrzeli, syntaza tlenku azotu, szlak sygnałowy, tryptaza - Leksykon substancji czynnych
Olejek rozmarynowy – Działania niepożądane
Olejek rozmarynowy (Rosmarini aetheroleum), stosowany jako składnik preparatów leczniczych takich jak Aromatol Hot żel i Depulol (oba zawierają 5 g olejku rozmarynowego na 100 g produktu), może wywoływać przede wszystkim miejscowe reakcje nadwrażliwości skórnej. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są rumień, świąd oraz pieczenie skóry, które mogą pojawić się zarówno po krótkotrwałym, jak i długotrwałym stosowaniu. W przypadku preparatu Depulol odnotowano również podrażnienia skóry, wysypkę oraz rzadkie, ale poważne reakcje układowe, takie jak duszności, które mogą wskazywać na systemową reakcję alergiczną wymagającą natychmiastowej interwencji medycznej. Wystąpienie objawów niepożądanych wymaga przerwania stosowania preparatu, oczyszczenia miejsca aplikacji oraz monitorowania ustępowania symptomów, a w przypadku ich utrzymywania się lub nasilenia – konsultacji lekarskiej.
duszność, monitorowanie niepożądanych działań produktów leczniczych, nadwrażliwość, obrzęk, olejek rozmarynowy, pieczenie skóry, podrażnienie skóry, reakcja alergiczna skórna, reakcja alergiczna systemowa, reakcja skórna, reakcja uczuleniowa, reakcja układowa, rumień, świąd, wysypka skórna, zmiana skórna - Leksykon chorób i schorzeń
Anafilaksja – Epidemiologia
Anafilaksja jest ostrą, potencjalnie zagrażającą życiu reakcją alergiczną o szybkim początku, której epidemiologia jest trudna do precyzyjnego określenia z powodu niedostatecznego zgłaszania i braku zharmonizowanych systemów monitorowania. Globalne wskaźniki zapadalności na anafilaksję wahają się od 1,5 do 7,9 na 100 000 osób/rok w Europie, do 49,8 na 100 000 osobolat w USA, z szacowaną częstością występowania w ciągu życia od 0,05% do 2,6%. Najczęstszymi czynnikami wywołującymi są pokarmy (33% przypadków), użądlenia owadów (18,5%) oraz leki (13,7%), przy czym około 25% przypadków pozostaje idiopatycznych. Hospitalizacje z powodu anafilaksji rosną na całym świecie, szczególnie wśród dzieci, a wskaźniki śmiertelności pozostają niskie (około 0,3% w USA), choć w Australii obserwuje się wzrost śmiertelności o 6,2% rocznie w latach 1997-2013. Wiek, astma i choroby współistniejące są istotnymi czynnikami ryzyka ciężkich reakcji, a anafilaksja może wystąpić w każdym wieku, z najwyższą zapadalnością u osób 0-19 lat (70/100 000 osobolat).
adrenalina, alergia na lateks, alergia na mięso ssaków, alergia pokarmowa, anafilaksja, anafilaksja wywołana pokarmem, anestetyk, aspiryna, astma, autostrzykawka z adrenaliną, cetuksymab, choroby współistniejące, epinefryna, reakcja alergiczna systemowa, reakcja anafilaktyczna, środek zwiotczający mięśnie, użądlenie owada, wskaźnik śmiertelności, wstrząs anafilaktyczny, zgon - Leksykon leków
Działania niepożądane – Nasiona Lnu –
Produkt leczniczy zawierający nasiona lnu (Linum usitatissimum L., semen) w stężeniu 1 g/1 g może wywoływać działania niepożądane głównie ze strony układu pokarmowego oraz reakcje nadwrażliwości. Najczęściej obserwowanym działaniem niepożądanym są wzdęcia, występujące z częstością ≥1/100 do <1/10, objawiające się nadmiernym gromadzeniem gazów, uczuciem rozpierania, bólami brzucha oraz odbijaniem. Wzdęcia te wynikają z wysokiej zawartości błonnika w nasionach lnu i mogą powodować znaczny dyskomfort, jednak zazwyczaj nie stanowią poważnego zagrożenia dla zdrowia. W przypadku nasilonych dolegliwości zaleca się rozważenie zmniejszenia dawki lub tymczasowego przerwania terapii oraz modyfikację diety pacjenta.
adrenalina, bezpieczeństwo farmakoterapii, błonnik, ból brzucha, ciśnienie tętnicze, dolegliwość układu pokarmowego, drożność dróg oddechowych, duszność, działanie niepożądane, glikokortykosteroid, lek przeciwhistaminowy, nasienie lnu, obrzęk naczynioruchowy, odbijanie, pokrzywka, przewód pokarmowy, reakcja alergiczna, reakcja alergiczna systemowa, reakcja anafilaktoidalna, reakcja nadwrażliwości, skurcz oskrzeli, świąd, wstrząs anafilaktyczny, wzdęcie, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zawrót głowy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Acarizax 12 SQ-HDM
ACARIZAX, zawierający standaryzowany wyciąg alergenowy roztoczy kurzu domowego Dermatophagoides pteronyssinus i Dermatophagoides farinae (12 SQ-HDM), jest stosowany w immunoterapii swoistej alergicznego nieżytu nosa i astmy alergicznej. Profil bezpieczeństwa leku charakteryzuje się głównie łagodnymi do umiarkowanych miejscowymi reakcjami alergicznymi, które pojawiają się najczęściej w ciągu pierwszych dni terapii i ustępują w ciągu minut do godzin. Istnieje jednak ryzyko ciężkich reakcji alergicznych, w tym anafilaksji, obrzęku naczynioruchowego oraz nagłego pogorszenia objawów astmy, co wymaga podania pierwszej dawki pod kontrolą lekarza i monitorowania pacjenta. Produkt nie jest wskazany u dzieci poniżej 12 lat ze względu na ograniczone dane dotyczące bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie wiekowej.
alergen roztoczy, alergiczne zapalenie spojówek, alergiczny nieżyt nosa, astma alergiczna, astma niekontrolowana, ciężka reakcja alergiczna, dysfagia, eozynofilowe zapalenie przełyku, immunoterapia swoista, liofilizat podjęzykowy, niedociśnienie tętnicze, niewydolność oddechowa, obrzęk gardła, obrzęk krtani, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk tchawicy, owrzodzenie jamy ustnej, parestezja jamy ustnej, postępowanie przeciwwstrząsowe, przekrwienie błony śluzowej nosa, przełom nadciśnieniowy, reakcja alergiczna miejscowa, reakcja alergiczna systemowa, reakcja anafilaktyczna, refluks żołądkowo-przełykowy, roztocze kurzu domowego, układ immunologiczny, wyciąg alergenowy roztoczy kurzu domowego, zaostrzenie astmy, zapalenie części nosowej gardła, zapalenie jamy ustnej, zapalenie krtani, zapalenie oskrzeli, zapalenie zatok - Leksykon leków
Działania niepożądane – Allergovit dawki do leczenia początkowego: stężenie A – 1000 TU/ml, stężenie B – 10 000 TU/ml; dawka do leczenia podtrzymującego: stężenie B – 10 000 TU/ml
Preparat Allergovit, zawierający alergoidy pyłków roślin, wykazuje profil bezpieczeństwa charakteryzujący się występowaniem zarówno reakcji miejscowych (rumień, świąd, obrzęk w miejscu wstrzyknięcia), jak i ogólnoustrojowych, w tym reakcji anafilaktycznych, które mogą pojawić się w ciągu kilku sekund do kilku godzin po podaniu. W badaniach klinicznych z udziałem 578 pacjentów stosujących standardowy schemat dawkowania (7 iniekcji) Allergovit Trawy 100% najczęściej obserwowano działania niepożądane takie jak ból głowy (często), rumień i świąd w miejscu iniekcji (bardzo często), a także reakcje anafilaktyczne (niezbyt często). Profil bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży jest porównywalny z dorosłymi. Przyspieszone schematy dawkowania (4 iniekcje stężenia A+B lub 3 iniekcje stężenia B) wiążą się z wyższą częstością działań niepożądanych, głównie w ciągu 30 minut po podaniu, jednak nasilenie reakcji systemowych nie przekraczało tego obserwowanego w schemacie standardowym. Wśród działań niepożądanych dominowały reakcje miejscowe, pokrzywka, spadek szczytowego przepływu wydechowego oraz objawy ze strony układu oddechowego i nerwowego.
alergen pyłku chwastów, alergen pyłku drzew, alergen pyłku traw, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, alergiczne zapalenie spojówek, alergoid pyłków roślin, atopowe zapalenie skóry, duszność, dysfagia, hipotonia ortostatyczna, krwotok w miejscu wstrzyknięcia, natężona objętość wydechowa, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka uogólniona, pokrzywka w miejscu wstrzyknięcia, reakcja alergiczna systemowa, reakcja anafilaktyczna, reakcja miejscowa, schemat dawkowania, schemat zwiększania dawki, spadek ciśnienia tętniczego, stwardnienie w miejscu wstrzyknięcia, świąd uogólniony, szczytowy przepływ wydechowy, wstrząs anafilaktyczny, zapalenie błony śluzowej nosa i gardła, zawroty głowy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Versatis 700 mg
Versatis to plaster zawierający 700 mg lidokainy (5% w/w), stosowany w terapii neuralgii popółpaścowej. Działania niepożądane obserwuje się u około 16% pacjentów, głównie o charakterze miejscowym, obejmującym uczucie pieczenia, zapalenie skóry, rumień, świąd, wysypkę, podrażnienie oraz zmiany pęcherzykowe w miejscu aplikacji. Reakcje te mają zazwyczaj łagodne lub umiarkowane nasilenie, a jedynie poniżej 5% przypadków wymagało przerwania leczenia. Układowe działania niepożądane są rzadkie ze względu na niskie stężenie systemowe lidokainy, a w przypadku ich wystąpienia przypominają reakcje charakterystyczne dla amidowych środków znieczulających miejscowo.
amidowy środek znieczulający, działanie ogólnoustrojowe, lidokaina, nadwrażliwość, neuralgia popółpaścowa, odczyn miejscowy, otwarta rana, pieczenie skóry, plaster leczniczy, podrażnienie skóry, reakcja alergiczna systemowa, reakcja anafilaktyczna, reakcja immunologiczna, rumień, stężenie lidokainy, stosunek korzyści do ryzyka, świąd, uszkodzenie skóry, Versatis, wysypka, zapalenie skóry, zmiany pęcherzykowe - Leksykon leków
Działania niepożądane – Azulan –
Preparat Azulan zawiera płynny wyciąg etanolowy z kwiatów rumianku (Matricaria recutita L.) z zawartością etanolu 65%-72% V/V, co może powodować miejscowe działania niepożądane, takie jak podrażnienie skóry i nadmierna suchość w miejscu aplikacji, wynikające z odtłuszczającego i drażniącego działania alkoholu etylowego. Należy zwrócić szczególną uwagę na ryzyko reakcji nadwrażliwości, w tym alergii kontaktowej, zwłaszcza u pacjentów z historią alergii na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae), takich jak bylica czy piołun, ze względu na możliwość reakcji krzyżowych. Bardzo rzadko odnotowano poważne reakcje alergiczne, takie jak wstrząs anafilaktyczny i astma, które wymagają natychmiastowej interwencji i stanowią przeciwwskazanie do dalszego stosowania preparatu.
alergia kontaktowa, astrowate, duszność, hipotensja, obrzęk dróg oddechowych, podrażnienie skóry, pokrzywka, reakcja alergiczna systemowa, reakcja krzyżowa, reakcja nadwrażliwości, rumianek pospolity, rumień, skurcz oskrzeli, stan zapalny, suchość skóry, świszczący oddech, wstrząs anafilaktyczny, wyciąg etanolowy - Leksykon chorób i schorzeń
Anafilaksja – Diagnostyka i diagnoza
Anafilaksja to ostra, wielonarządowa reakcja alergiczna rozwijająca się w ciągu minut do kilku godzin po ekspozycji na alergen, zagrażająca życiu poprzez ryzyko niedrożności dróg oddechowych i zapaści naczyniowej. Rozpoznanie jest przede wszystkim kliniczne, oparte na trzech kryteriach diagnostycznych: 1) ostry początek z zajęciem skóry i objawami niewydolności oddechowej lub hipotensji, 2) wystąpienie dwóch lub więcej objawów (skórnych, oddechowych, krążeniowych, żołądkowo-jelitowych) po ekspozycji na alergen, 3) szybki spadek ciśnienia krwi o ≥30% u dorosłych lub wartości niskie dla wieku u dzieci. Objawy obejmują pokrzywkę, obrzęk naczynioruchowy, duszność, stridor, hipotonię, tachykardię, bóle brzucha i wymioty. Badania laboratoryjne, takie jak pomiar tryptazy (wzrost w 1-2 godziny, utrzymujący się do 6 godzin), histaminy i jej metabolitów, mają ograniczoną czułość i służą głównie potwierdzeniu diagnozy w niejednoznacznych przypadkach.
adrenalina, anafilaksja idiopatyczna, anafilaksja wysiłkowa, autostrzykawka z adrenaliną, degranulacja komórek tucznych, diagnostyka molekularna, ekspozycja na alergen, hipotensja, histamina, identyfikator medyczny, komórka tuczna, niedrożność dróg oddechowych, obrzęk dróg oddechowych, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, próba prowokacyjna, przeciwciała IgE, reakcja alergiczna systemowa, reakcja anafilaktyczna, sinica, skurcz oskrzeli, stan zagrażający życiu, stridor, świszczący oddech, test aktywacji bazofilów, test aktywacji komórek tucznych, test skórny, tryptaza - Leksykon substancji czynnych
Cynku undecylenian – Działania niepożądane
Cynk undecylenian, stosowany jako substancja czynna w preparatach dermatologicznych takich jak Mykodermina i Unguentum undecylenicum, może wywoływać działania niepożądane głównie miejscowe, dotyczące skóry i tkanki podskórnej. Do najczęstszych należą przemijające podrażnienia skóry, pieczenie, wysypka oraz podrażnienie błon śluzowych (częstość rzadka, ≥1/10 000 do <1/1000 dla Unguentum undecylenicum). W przypadku Mykoderminy częstość występowania podrażnień nie została dokładnie określona. Szczególną uwagę należy zwrócić na reakcje nadwrażliwości, które mogą mieć charakter zarówno opóźniony (uogólnione odczyny nadwrażliwości), jak i natychmiastowy (pokrzywka, skurcz oskrzeli), zwłaszcza w przypadku Unguentum undecylenicum, zawierającego parahydroksybenzoesany (E 214, E 218). Wystąpienie takich reakcji wymaga natychmiastowego przerwania leczenia i konsultacji lekarskiej.
bąbel pokrzywkowy, cynk undecylenian, duszność, Mykodermina, odczyn nadwrażliwości, parahydroksybenzoesan etylu, parahydroksybenzoesan metylu, podrażnienie błon śluzowych, podrażnienie skóry, pokrzywka, reakcja alergiczna, reakcja alergiczna systemowa, reakcja nadwrażliwości, reakcja skórna, skurcz oskrzeli, tkanka podskórna, Unguentum undecylenicum, zakażenie grzybicze, zakażenie grzybicze skóry, zapalenie skóry, zmiana rumieniowa - Leksykon substancji czynnych
Hydrargyrum biiodatum – Działania niepożądane
Hydrargyrum biiodatum, będący jodkiem rtęci, jest stosowany w preparatach homeopatycznych w różnych potencjach, np. D5 w kremie Limfodrenaż-Pascoe Sensitiv oraz D12 w tabletkach Pascolets. Pomimo niskiego stężenia wynikającego z rozcieńczeń homeopatycznych, substancja ta wymaga szczególnej uwagi ze względu na ryzyko działań niepożądanych. Miejscowo stosowany krem może wywołać bardzo rzadko świądzącą wysypkę skórną, która ustępuje po zaprzestaniu aplikacji. Doustne preparaty mogą powodować reakcje alergiczne, takie jak zapalenie skóry, pokrzywka, a także objawy ze strony przewodu pokarmowego: biegunkę, nudności i dyskomfort w obrębie brzucha. Ponadto, istnieje ryzyko poważnych reakcji systemowych, w tym obrzęku twarzy, duszności i spadku ciśnienia tętniczego, które mogą prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego i wymagają natychmiastowego przerwania terapii oraz pilnej konsultacji lekarskiej.
bąbel pokrzywkowy, biegunka, dolegliwość przewodu pokarmowego, duszność, dyskomfort brzucha, hipersaliwacja, jodek rtęci, monitorowanie bezpieczeństwa, nadzór nad bezpieczeństwem farmakoterapii, nudności, obrzęk twarzy, pogorszenie pierwotne, pokrzywka, preparat homeopatyczny, reakcja alergiczna, reakcja alergiczna systemowa, reakcja anafilaktyczna, skurcz oskrzeli, spadek ciśnienia krwi, wstrząs anafilaktyczny, wysypka skórna, wzmożone wydzielanie śliny, zapalenie skóry, związek rtęci - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Vidisic 2 mg/g
Żel do oczu Vidisic 2 mg/g, zawierający karbomer jako substancję czynną o lepkości 40,000-60,000 mPa·s, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na karbomer lub inne składniki preparatu. Lekarz powinien zwrócić szczególną uwagę na objawy nadwrażliwości, takie jak miejscowe reakcje alergiczne (zaczerwienienie, świąd, pieczenie, obrzęk spojówek) wykraczające poza typowe, łagodne reakcje oraz reakcje ogólnoustrojowe o charakterze systemowym, które wykluczają dalsze stosowanie leku.
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Pascolets –
Podczas terapii produktem leczniczym Pascolets, zawierającym Scrophularia nodosa TM, Echinacea D3 trit. oraz Hydrargyrum biiodatum D12 trit., mogą wystąpić działania niepożądane, które wymagają uważnego monitorowania. Najczęściej obserwuje się zaburzenia ze strony układu pokarmowego, takie jak biegunka, nudności oraz dyskomfort w obrębie brzucha. Ponadto, możliwe są reakcje alergiczne skórne (zapalenie skóry, pokrzywka) oraz systemowe (obrzęk twarzy, duszności, spadek ciśnienia krwi), które wymagają natychmiastowego przerwania terapii i pilnej konsultacji lekarskiej. Ze względu na obecność śladowych ilości związków rtęci, może pojawić się wzmożone wydzielanie śliny, co wymaga różnicowania z innymi przyczynami. Rzadko dochodzi do przejściowego nasilenia istniejących objawów (pogorszenie pierwotne), co również wskazuje na konieczność odstawienia leku i konsultacji medycznej.
biegunka, choroba przewodu pokarmowego, dolegliwość żołądkowo-jelitowa, duszność, dyskomfort brzucha, Echinacea, Hydrargyrum biiodatum, nasilenie objawów, nudność, obrzęk twarzy, pogorszenie pierwotne, pokrzywka, reakcja alergiczna, reakcja alergiczna systemowa, reakcja niepożądana, Scrophularia nodosa, spadek ciśnienia krwi, wzmożone wydzielanie śliny, zaburzenie układu pokarmowego, zapalenie skóry, związek rtęci