inhibitor CYP3A4 i P-gp
Inhibitory CYP3A4 i P-gp to substancje, które hamują aktywność izoenzymów cytochromu P450 3A4 oraz glikoproteiny P. Cytochrom P450 3A4 jest kluczowym enzymem metabolizującym leki w wątrobie, odpowiedzialnym za biotransformację około 60% wszystkich stosowanych klinicznie leków. Glikoproteina P natomiast jest białkiem transportowym, które usuwa leki i inne ksenobiotyki z komórek, stanowiąc istotny element bariery krew-mózg oraz wpływając na wchłanianie leków w przewodzie pokarmowym.
Hamowanie tych systemów może prowadzić do istotnych klinicznie interakcji lekowych. Inhibitory CYP3A4 i P-gp mogą powodować zwiększenie stężenia i wydłużenie czasu działania leków będących substratami tych systemów, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych i toksyczności. Do klasycznych inhibitorów CYP3A4 i P-gp należą: ketokonazol, itrakonazol, klarytromycyna, erytromycyna, ritonawir, sok grejpfrutowy, werapamil i diltiazem.
Wiedza o lekach będących inhibitorami CYP3A4 i P-gp jest niezbędna przy planowaniu farmakoterapii, szczególnie u pacjentów przyjmujących wiele leków jednocześnie. W praktyce klinicznej wymaga to uważnego monitorowania potencjalnych interakcji, dostosowywania dawek lub wyboru alternatywnych leków metabolizowanych innymi szlakami. Szczególnej ostrożności wymagają leki o wąskim indeksie terapeutycznym, takie jak warfaryna, digoksyna, cyklosporyna czy statyny.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Baxiren
Apiksaban (Baxiren) wymaga ścisłego monitorowania pod kątem objawów krwawienia, zwłaszcza u pacjentów z podwyższonym ryzykiem krwawienia. W przypadku ciężkiego krwawienia należy natychmiast przerwać terapię. Rutynowa kontrola ekspozycji na lek nie jest konieczna, jednak w sytuacjach nagłych (np. przedawkowanie, pilny zabieg chirurgiczny) pomocny może być kalibrowany test ilościowy anty-Xa. Apiksaban jest przeciwwskazany w jednoczesnym stosowaniu z innymi lekami przeciwzakrzepowymi ze względu na zwiększone ryzyko krwawienia, a szczególną ostrożność należy zachować przy łączeniu z lekami przeciwpłytkowymi, SSRI, SNRI oraz NLPZ, w tym kwasem acetylosalicylowym (ASA). Badania wykazały, że jednoczesne stosowanie apiksabanu z ASA zwiększa ryzyko dużego krwawienia z 1,8% do 3,4% rocznie, a u pacjentów z migotaniem przedsionków i ostrym zespołem wieńcowym ryzyko krwawienia według kryteriów ISTH lub CRNM wzrasta z 16,4% do 33,1% rocznie.
ablacja cewnikowa, antagonista witaminy K, antykoagulant toczniowy, apiksaban, choroba nowotworowa, ciężkie krwawienie, czas częściowej tromboplastyny po aktywacji, czas protrombinowy, dziedziczna nietolerancja galaktozy, embolektomia płucna, enzymy wątrobowe, hemostaza, heparyna niefrakcjonowana, induktor CYP3A4 i P-gp, inhibitor agregacji płytek, inhibitor CYP3A4 i P-gp, inhibitor proteazy HIV, klirens kreatyniny, koagulopatia, kwas acetylosalicylowy, leczenie trombolityczne, lek przeciwgrzybiczny azolowy, lek przeciwzakrzepowy, migotanie przedsionków, niedobór laktazy, niezastawkowe migotanie przedsionków, NLPZ, ostry udar niedokrwienny, ostry zespół wieńcowy, produkt trombolityczny, proteza zastawki serca, przeciwciało antykardiolipinowe, przeciwciało przeciwko β2 glikoproteinie-I, przezskórna interwencja wieńcowa, SNRI, SSRI, terapia przeciwpłytkowa, test anty-Xa, zaburzenie czynności nerek, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zespół antyfosfolipidowy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Interakcje leku – Apixaban Orion 2,5 mg
Apiksaban, aktywny składnik leku Apixaban Orion, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne głównie poprzez szlaki CYP3A4 i P-glikoproteiny (P-gp). Silne inhibitory tych szlaków, takie jak ketokonazol (400 mg/dobę) czy inhibitory proteazy HIV, powodują dwukrotne zwiększenie AUC i 1,6-krotne zwiększenie Cmax apiksabanu, co stanowi przeciwwskazanie do jednoczesnego stosowania. Umiarkowane i słabe inhibitory, np. diltiazem (360 mg/dobę), klarytromycyna (500 mg 2x/dobę) czy naproksen (500 mg), zwiększają AUC i Cmax w mniejszym stopniu (1,3-1,6-krotnie) i nie wymagają modyfikacji dawki, choć zaleca się ostrożność. Silne induktory CYP3A4 i P-gp, takie jak ryfampicyna, zmniejszają ekspozycję na apiksaban o 54% (AUC) i 42% (Cmax), co może obniżać skuteczność terapii, zwłaszcza w profilaktyce i leczeniu zakrzepicy żył głębokich (ZŻG) i zatorowości płucnej (ZP), gdzie stosowanie apiksabanu z tymi induktorami jest niezalecane.
ablacja cewnikowa, antagonista receptora GPIIb/IIIa, antagonista receptorów H2, apiksaban, atenolol, AUC, Cmax, czynnik krzepnięcia Xa, dekstran, digoksyna, diltiazem, dipirydamol, działanie przeciwzakrzepowe, famotydyna, heparyna niefrakcjonowana, induktor CYP3A4 i P-gp, inhibitor CYP3A4 i P-gp, inhibitor proteazy HIV, inhibitor receptora P2Y12, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, ketokonazol, klarytromycyna, klopidogrel, kwas acetylosalicylowy, lek beta-adrenolityczny, lek przeciwgrzybiczny azolowy, lek trombolityczny, naproksen, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niezastawkowe migotanie przedsionków, prasugrel, przedawkowanie, ryfampicyna, sulfinpirazon, terapia apiksabanem, węgiel aktywowany, właściwość przeciwpłytkowa, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa