izoforma CYP

Izoforma CYP (cytochromu P450) to specyficzna odmiana enzymu z rodziny cytochromów P450, które odgrywają kluczową rolę w metabolizmie leków i innych ksenobiotyków w organizmie. Każda izoforma CYP posiada unikatową strukturę i specyficzność substratową, co wpływa na jej zdolność do przekształcania określonych związków chemicznych.

W organizmie człowieka występuje kilkadziesiąt izoform CYP, z których najważniejsze klinicznie to CYP1A2, CYP2C9, CYP2C19, CYP2D6, CYP3A4 i CYP3A5. Izoformy te odpowiadają za metabolizm około 90% wszystkich leków stosowanych w terapii. Ich aktywność może być różna u poszczególnych pacjentów ze względu na polimorfizmy genetyczne, co prowadzi do zróżnicowanej odpowiedzi na leczenie.

Znajomość specyfiki poszczególnych izoform CYP ma kluczowe znaczenie w farmakoterapii, szczególnie przy przewidywaniu interakcji lekowych. Inhibicja lub indukcja określonej izoformy CYP przez jeden lek może znacząco wpłynąć na metabolizm innych leków, prowadząc do zwiększenia ich stężenia we krwi i nasilenia działań niepożądanych lub zmniejszenia skuteczności terapeutycznej.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Interakcje leku – Memotropil 1200 mg

Piracetam wykazuje ograniczone interakcje farmakokinetyczne z innymi lekami, co wynika z jego wysokiego stopnia wydalania z moczem (około 90% dawki w postaci niezmienionej). Badania in vitro wskazują na brak istotnego hamowania izoform CYP 1A2, 2B6, 2C8, 2C9, 2C19, 2D6, 2E1 i 4A9/11, natomiast słabe hamowanie CYP 2A6 (21%) i CYP 3A4/5 (11%) obserwowano jedynie przy wysokim stężeniu piracetamu 1422 μg/ml, co w warunkach klinicznych ma niskie znaczenie. W dawce 9,6 g/dobę piracetam nie wpływa na dawkowanie acenokumarolu utrzymujące INR w zakresie 2,5-3,5, jednak zmniejsza agregację płytek, uwalnianie ß-tromboglobuliny, stężenie fibrynogenu, czynników von Willebranda oraz lepkość krwi i osocza, co wymaga monitorowania parametrów krzepnięcia. Ponadto, stosowanie piracetamu w dawce 20 g/dobę przez 4 tygodnie nie wpływa na stężenia leków przeciwpadaczkowych (karbamazepina, fenytoina, fenobarbital, kwas walproinowy).
acenokumarol, agregacja płytek krwi, cytochrom P450, czynnik von Willebranda, drażliwość, działanie niepożądane, fenobarbital, fenytoina, fibrynogen, hormon tarczycy, interakcja farmakokinetyczna, izoforma CYP, karbamazepina, kwas walproinowy, lek przeciwpadaczkowy, lepkość krwi, objawy neuropsychiatryczne, ośrodkowy układ nerwowy, padaczka, parametry krzepnięcia, piracetam, splątanie, ß-tromboglobulina, wskaźnik INR, zaburzenia snu, zakrzepica żylna
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Zyx 0,5 mg/ml

Lewocetyryzyna, substancja czynna leku ZYX (0,5 mg/ml, roztwór doustny), wykazuje farmakokinetykę liniową, niezależną od dawki i czasu, z małą zmiennością osobniczą. Po podaniu doustnym u dorosłych maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiąga około 270 ng/ml po 0,9 godziny, a stan stacjonarny ustala się po 2 dniach. U dzieci w wieku 6-11 lat Cmax jest wyższe i wynosi około 450 ng/ml, osiągane po 1,2 godziny. Lewocetyryzyna wiąże się w 90% z białkami osocza, ma ograniczoną dystrybucję (objętość dystrybucji 0,4 l/kg mc.) i jest metabolizowana w niewielkim stopniu (<14%) głównie przez CYP3A4 oraz inne izoenzymy CYP, bez istotnego wpływu na ich aktywność. Okres półtrwania u dorosłych wynosi 7,9 ± 1,9 godziny, a klirens całkowity 0,63 ml/min/kg mc. Eliminacja odbywa się głównie przez nerki (85,4% z moczem) zarówno przez filtrację kłębuszkową, jak i wydzielanie kanalikowe.
analiza farmakokinetyczna, badanie elektrokardiograficzne, bariera krew-mózg, chiralność, Cmax i AUC, dealkilacja, dystrybucja leku, enancjomer, farmakokinetyka, hemodializa, inhibitor enzymu, izoenzym CYP 3A4, izoforma CYP, klirens całkowity, klirens kreatyniny, lewocetyryzyna, marskość wątroby, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, odstęp QT, okres półtrwania, ośrodkowy układ nerwowy, parametr farmakokinetyczny, polimorfizm genetyczny, przesączanie kłębuszkowe, przewlekła choroba wątroby, schyłkowa niewydolność nerek, sprzęganie z tauryną, stan stacjonarny, stężenie maksymalne, stężenie osoczowe, utlenianie pierścienia aromatycznego, wchłanianie i eliminacja, wiązanie z białkami osocza, wydzielanie kanalikowe, zaburzenie czynności wątroby
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Lirra Gem 5 mg

Lewocetyryzyna wykazuje liniową farmakokinetykę z szybkim i znacznym wchłanianiem po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) około 270 ng/ml po dawce 5 mg, z czasem do osiągnięcia Cmax wynoszącym 0,9 godziny. Stan stacjonarny ustala się po 2 dniach stosowania. Lek wiąże się w 90% z białkami osocza, ma ograniczoną objętość dystrybucji (0,4 l/kg) i jest wydalany głównie przez nerki (85,4% dawki z moczem). Metabolizm jest minimalny (<14%), głównie przez CYP 3A4, bez istotnego wpływu na aktywność izoenzymów CYP, co ogranicza ryzyko interakcji lekowych. Okres półtrwania u dorosłych wynosi 7,9 ± 1,9 godziny, a klirens całkowity 0,63 ml/min/kg, z eliminacją nerkową zależną od przesączania kłębuszkowego i wydzielania kanalikowego.
aktywne wydzielanie kanalikowe, bariera krew-mózg, cetyryzyna racemiczna, choroba cholestatyczna, czynność nerek, dichlorowodorek lewocetyryzyny, dystrybucja tkankowa, farmakokinetyka liniowa, hemodializa, izoenzym CYP, izoforma CYP, klirens kreatyniny, marskość wątroby, ograniczony metabolizm, okres półtrwania, okres półtrwania w fazie eliminacji, ośrodkowy układ nerwowy, przesączanie kłębuszkowe, przewlekła choroba wątroby, schyłkowa niewydolność nerek, sprzęganie z tauryną, wydalanie nerkowe
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Zolafren-Swift 5 mg

Zolafren-Swift w formie tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej wykazuje pełną biorównoważność z tradycyjnymi tabletkami powlekanymi olanzapiny, co potwierdza zbliżoną szybkość i stopień wchłaniania substancji czynnej. Olanzapina charakteryzuje się dobrą absorpcją po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu w ciągu 5-8 godzin, niezależnie od obecności pokarmu. W osoczu lek wiąże się w około 93% z białkami, głównie albuminami i α1-kwaśną glikoproteiną. Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie, z udziałem izoform CYP1A2 i CYP2D6, prowadząc do powstania metabolitów o znacznie mniejszej aktywności biologicznej, a aktywność farmakologiczna zależy przede wszystkim od olanzapiny macierzystej.
10-N-glukuronid, absorpcja z przewodu pokarmowego, bariera krew-mózg, białko osocza, bilans masy, biorównoważność, biotransformacja olanzapiny, cytochrom P450, działanie niepożądane, ekspozycja na lek, farmakokinetyka olanzapiny, izoforma CYP, klasyfikacja Child-Pugh, klirens kreatyniny, klirens leku, klirens ogólnoustrojowy, klirens osoczowy, marskość wątroby, metabolit N-demetylowy, niewydolność nerek, okres półtrwania, proces sprzęgania, wpływ płci na farmakokinetykę, zaburzenie czynności wątroby, zmienność osobnicza, znakowanie radioaktywne, α1-kwaśna glikoproteina
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Olanzaran 10 mg

Olanzapina w formie tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej charakteryzuje się dobrym wchłanianiem po podaniu doustnym, z osiąganiem maksymalnego stężenia w osoczu w ciągu 5-8 godzin. Wchłanianie nie jest zależne od obecności pokarmu. Lek wiąże się w 93% z białkami osocza, głównie albuminami i α1-kwaśnymi glikoproteinami, co może wpływać na biodostępność i interakcje lekowe. Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie, z udziałem enzymów CYP1A2 i CYP2D6, prowadząc do powstania metabolitów o znacznie mniejszej aktywności biologicznej niż substancja macierzysta. Dominującym metabolitem jest 10-N-glukuronid, który nie przenika bariery krew-mózg. Eliminacja olanzapiny wykazuje zmienność zależną od wieku, płci, palenia tytoniu oraz stanu czynnościowego wątroby i nerek, przy czym okres półtrwania u osób starszych wynosi średnio 51,8 godziny, a u młodszych 33,8 godziny, a klirens odpowiednio 17,5 l/h i 18,2 l/h.
10-N-glukuronid, albumina i α1-kwaśna glikoproteina, bariera krew-mózg, biodostępność leku, cytochrom P450, faza eliminacji, indukcja enzymów wątrobowych, izoforma CYP, klirens kreatyniny, klirens leku, metabolit 2-hydroksymetylowy, metabolit N-demetylowy, okres półtrwania, olanzapina, proces metaboliczny, schizofrenia, stężenie terapeutyczne, szlak metaboliczny, tabletka ulegająca rozpadowi w jamie ustnej, właściwość farmakokinetyczna, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zmienność osobnicza, znakowanie radioaktywne
Leksykon leków
Interakcje leku – Rivaroxaban APC 10 mg

Rywaroksaban, metabolizowany głównie przez CYP3A4 i transportowany przez glikoproteinę P, wykazuje liczne interakcje farmakologiczne o istotnym znaczeniu klinicznym. Silne inhibitory CYP3A4 i P-gp, takie jak ketokonazol (400 mg/dobę) i rytonawir (600 mg 2x/dobę), powodują 2,5-2,6-krotne zwiększenie AUC oraz 1,6-1,7-krotne zwiększenie Cmax rywaroksabanu, co znacząco podnosi ryzyko krwawienia i jest przeciwwskazaniem do jednoczesnego stosowania. Umiarkowane inhibitory (klarytromycyna 500 mg 2x/dobę, erytromycyna 500 mg 3x/dobę, flukonazol 400 mg/dobę) zwiększają AUC o 1,3-1,5 razy i Cmax o 1,3-1,4 razy, co jest szczególnie istotne u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, gdzie np. erytromycyna może podwoić AUC rywaroksabanu. Silne induktory CYP3A4 (ryfampicyna, fenytoina, karbamazepina, fenobarbital, ziele dziurawca) obniżają AUC o około 50%, co może prowadzić do zmniejszenia skuteczności przeciwzakrzepowej i wymaga unikania lub ścisłego monitorowania pacjenta pod kątem objawów zakrzepicy.
agregacja płytek, atorwastatyna, cytochrom CYP3A4, czas częściowej tromboplastyny po aktywacji, czas krzepnięcia, czas protrombinowy, czynnik Xa, digoksyna, dronedaron, działanie przeciwzakrzepowe, dziurawiec zwyczajny, enoksaparyna, erytromycyna, farmakokinetyka i farmakodynamika, fenobarbital, fenytoina, flukonazol, funkcja płytek krwi, glikoproteina p, induktor CYP3A4, inhibitor agregacji płytek krwi, inhibitor HIV-proteazy, inhibitor pompy protonowej, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, izoforma CYP, karbamazepina, ketokonazol, klarytromycyna, klopidogrel, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, lek przeciwzakrzepowy, midazolam, naproksen, niesteroidowy lek przeciwzapalny, omeprazol, pochodne azolowe, ryfampicyna, rytonawir, rywaroksaban w osoczu, ryzyko krwawienia, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, tendencja do krwawień, test HepTest, układ krzepnięcia, warfaryna, zaburzenie czynności nerek, zakrzepica
Leksykon leków
Interakcje leku – Axaltra 2,5 mg

Rywaroksaban, aktywny składnik Axaltry, jest metabolizowany głównie przez CYP3A4 i jest substratem glikoproteiny P, co predysponuje do licznych interakcji farmakokinetycznych i farmakodynamicznych. Silne inhibitory CYP3A4 i glikoproteiny P, takie jak ketokonazol (400 mg/dobę) i rytonawir (600 mg 2x/dobę), powodują 2,5-2,6-krotne zwiększenie AUC oraz 1,6-1,7-krotne zwiększenie Cmax rywaroksabanu, co znacząco zwiększa ryzyko krwawień i jest przeciwwskazaniem do jednoczesnego stosowania. Umiarkowane inhibitory, np. klarytromycyna (500 mg 2x/dobę), erytromycyna (500 mg 3x/dobę) i flukonazol (400 mg/dobę), powodują wzrost AUC i Cmax w zakresie 1,3-1,8-krotnym, szczególnie nasilony u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, co wymaga ostrożności u osób z wysokim ryzykiem krwawień. Rywaroksaban wykazuje addytywne działanie przeciwzakrzepowe z enoksaparyną (40 mg) i zwiększa ryzyko krwawień przy jednoczesnym stosowaniu NLPZ, inhibitorów agregacji płytek (np. klopidogrelu) oraz SSRI/SNRI.
badanie układu krzepnięcia, cytochrom CYP3A4, czas krzepnięcia, czas protrombinowy, czynnik anty-Xa, czynnik Xa, działanie farmakodynamiczne, farmakokinetyka rywaroksabanu, glikoproteina p, induktor CYP3A4, inhibitor agregacji płytek, inhibitor CYP3A4 i glikoproteiny P, inhibitor czynnika Xa, inhibitor HIV-proteazy, inhibitor pompy protonowej, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, interakcje lekowe, izoforma CYP, lek przeciwgrzybiczny azolowy, lek przeciwzakrzepowy, niesteroidowy lek przeciwzapalny, pole pod krzywą AUC, ryfampicyna, rywaroksaban, ryzyko krwawienia, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, stężenie maksymalne Cmax, stężenie rywaroksabanu, umiarkowany inhibitor CYP3A4, warfaryna, zaburzenie czynności nerek
Leksykon leków
Interakcje leku – Rixacam 20 mg

Rywaroksaban, będący inhibitorem czynnika Xa, jest metabolizowany głównie przez CYP3A4 oraz transportowany przez glikoproteinę P (P-gp). Silne inhibitory tych szlaków, takie jak ketokonazol (400 mg/dobę) i rytonawir (600 mg 2×/dobę), powodują istotne zwiększenie ekspozycji na rywaroksaban (2,5-2,6-krotne ↑ AUC, 1,6-1,7-krotne ↑ Cmax), co znacząco podnosi ryzyko krwawienia i jest przeciwwskazaniem do jednoczesnego stosowania. Umiarkowane inhibitory, np. klarytromycyna (500 mg 2×/dobę) i erytromycyna (500 mg 3×/dobę), zwiększają stężenia rywaroksabanu w mniejszym stopniu (1,3-1,5-krotnie ↑ AUC i Cmax), jednak u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek ryzyko to rośnie (do 2-krotnego wzrostu AUC). Silne induktory CYP3A4, takie jak ryfampicyna, obniżają stężenie rywaroksabanu o około 50%, co może osłabić jego działanie przeciwzakrzepowe i wymaga unikania lub ścisłego monitorowania. W okresie zmiany terapii między warfaryną (INR 2,0-3,0) a rywaroksabanem (20 mg) obserwuje się addytywne wydłużenie INR, co wymaga monitorowania farmakodynamicznego za pomocą testów anty-Xa, PiCT lub HepTest.
aktywność czynnika anty-Xa, cytochrom P450 3A4, czas protrombinowy, działanie przeciwzakrzepowe, farmakokinetyka rywaroksabanu, funkcja płytek krwi, glikoproteina p, hamowanie czynnika Xa, indukcja metabolizmu, induktor CYP3A4, inhibitor agregacji płytek, inhibitor CYP3A4 i glikoproteiny P, inhibitor CYP3A4 i P-gp, inhibitor pompy protonowej, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, izoforma CYP, krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego, lek przeciwzakrzepowy, metabolizm wątrobowy, niesteroidowy lek przeciwzapalny, ryzyko krwawienia, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, stężenie rywaroksabanu, terapia przeciwzakrzepowa, zaburzenie czynności nerek
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Olanzapine Lekam 15 mg

Olanzapina w formie tabletki ulegającej rozpadowi w jamie ustnej jest farmakokinetycznie biorównoważna z tabletkami powlekanymi, z podobnym czasem do osiągnięcia maksymalnego stężenia w osoczu (5-8 godzin) oraz stopniem wchłaniania, niezależnie od obecności pokarmu. Lek charakteryzuje się wysokim wiązaniem z białkami osocza (~93%) i jest metabolizowany głównie w wątrobie przez sprzęganie i utlenianie, z udziałem cytochromów CYP1A2 i CYP2D6. Dominującym metabolitem jest 10-N-glukuronid, nieprzenikający do OUN, a metabolity wykazują znacznie mniejszą aktywność biologiczną niż substancja macierzysta. Okres półtrwania olanzapiny u osób zdrowych wynosi średnio 33,8 godziny, z istotnymi różnicami zależnymi od wieku, płci i palenia tytoniu, które wpływają na klirens i eliminację leku.
bariera krew-mózg, bilans masy, biodostępność leku, biotransformacja olanzapiny, cytochrom P450, ekspozycja na lek, faza eliminacji, izoforma CYP, klasyfikacja Child-Pugh, klirens kreatyniny, klirens leku, klirens ogólnoustrojowy, marskość wątroby, metabolit N-demetylowy, N-glukuronid, niewydolność nerek, okres półtrwania, sprzęganie i utlenianie, stężenie w osoczu, tabletka ulegająca rozpadowi w jamie ustnej, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności wątroby, α1-kwaśna glikoproteina