Leki w grupie
„szczepionki żywe”

Szczepionki żywe zawierają osłabione (atenuowane) formy drobnoustrojów, które zachowują zdolność namnażania się w organizmie, ale nie wywołują pełnoobjawowej choroby. Dzięki temu stymulują układ odpornościowy do wytworzenia silnej i długotrwałej odpowiedzi immunologicznej, zbliżonej do tej, jaka powstaje podczas naturalnego zakażenia. Zazwyczaj wystarczy podanie jednej lub dwóch dawek szczepionki, aby uzyskać wieloletnią, a nawet dożywotnią ochronę.

Do najważniejszych szczepionek żywych stosowanych w Polsce należą: szczepionka przeciwko gruźlicy (BCG), szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR: M-M-RVAXPRO, Priorix), szczepionka przeciwko ospie wietrznej (Varilrix, Varivax), szczepionka przeciwko rotawirusom (Rotarix, RotaTeq), szczepionka przeciwko żółtej gorączce (Stamaril) oraz doustna szczepionka przeciwko polio (OPV).

Największą zaletą szczepionek żywych jest indukcja pełnej odpowiedzi immunologicznej, obejmującej zarówno odporność humoralną, jak i komórkową. Zapewniają one najsilniejszą i najdłuższą ochronę, często po podaniu tylko jednej dawki. Doustne i donosowe szczepionki żywe dodatkowo stymulują miejscową odporność błon śluzowych, stanowiących pierwszą linię obrony przed patogenami.

Stosowanie szczepionek żywych wiąże się jednak z pewnymi ograniczeniami i ryzykiem. Są one przeciwwskazane u osób z ciężkimi niedoborami odporności, u kobiet w ciąży oraz u pacjentów otrzymujących leczenie immunosupresyjne, ze względu na teoretyczne ryzyko wywołania choroby. Istnieje również niewielkie ryzyko rewersji do formy chorobotwórczej (np. w przypadku szczepionki OPV przeciwko polio) lub przeniesienia szczepionkowego szczepu wirusa na osoby z kontaktu. Szczepionki żywe wymagają także ścisłego przestrzegania łańcucha chłodniczego podczas transportu i przechowywania.

W zależności od rodzaju drobnoustroju, szczepionki żywe można podzielić na bakteryjne (np. BCG przeciwko gruźlicy) oraz wirusowe (np. MMR, przeciwko ospie wietrznej, rotawirusom). Ze względu na drogę podania wyróżniamy szczepionki parenteralne (podawane domięśniowo lub podskórnie), doustne (np. przeciwko rotawirusom) oraz donosowe (np. żywa atenuowana szczepionka przeciwko grypie, niedostępna obecnie w Polsce).