zapalenie okrężnicy neutropeniczne
Zapalenie okrężnicy neutropeniczne, znane również jako zapalenie kątnicy neutropeniczne lub typhlitis, jest ciężkim stanem zapalnym jelita grubego występującym głównie u pacjentów z głęboką neutropenią. Schorzenie to charakteryzuje się zapaleniem i obrzękiem błony śluzowej jelita, najczęściej w okolicy kątnicy i okrężnicy wstępującej.
Etiologia schorzenia jest wieloczynnikowa i obejmuje uszkodzenie błony śluzowej jelita przez chemioterapię, translokację bakteryjną oraz upośledzoną odpowiedź immunologiczną związaną z neutropenią. Najczęściej występuje u pacjentów poddawanych intensywnej chemioterapii z powodu nowotworów hematologicznych, szczególnie ostrych białaczek, oraz po przeszczepieniu szpiku kostnego.
Objawy kliniczne obejmują gorączkę, bóle brzucha (zwłaszcza w prawym dolnym kwadrancie), biegunkę, czasem z domieszką krwi, nudności i wymioty. Powikłania mogą obejmować perforację jelita, krwotok, wstrząs septyczny i zgon. Diagnostyka opiera się na badaniach obrazowych (USG, TK jamy brzusznej), które uwidaczniają pogrubienie ściany jelita grubego.
Leczenie obejmuje intensywną antybiotykoterapię szerokospektralną, korekcję neutropenii (czynniki wzrostu granulocytów), całkowite żywienie pozajelitowe i monitorowanie w warunkach szpitalnych. Interwencja chirurgiczna jest zarezerwowana dla przypadków powikłanych perforacją lub niereagujących na leczenie zachowawcze. Śmiertelność w zapaleniu okrężnicy neutropenicznym waha się od 30% do 50%, szczególnie w przypadkach z opóźnionym rozpoznaniem.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Klofarabina – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Klofarabina jest silnym lekiem przeciwnowotworowym, którego stosowanie wiąże się z ryzykiem ciężkiej supresji szpiku kostnego, manifestującej się neutropenią, niedokrwistością i małopłytkowością, co może prowadzić do poważnych krwotoków, w tym śmiertelnych. Konieczne jest regularne monitorowanie pełnej morfologii krwi, czynności nerek i wątroby oraz parametrów układu oddechowego i ciśnienia krwi podczas i po 5-dniowym cyklu leczenia. W przypadku istotnego wzrostu stężenia kreatyniny, enzymów wątrobowych lub bilirubiny klofarabinę należy niezwłocznie odstawić. Pacjenci są narażeni na ryzyko ciężkich zakażeń oportunistycznych, zespołu rozpadu guza, zapalenia jelit (w tym neutropenicznego i wywołanego przez C. difficile), a także zespołu Stevensa-Johnsona i toksycznego martwiczego oddzielania się naskórka (TEN), co wymaga ścisłej obserwacji i szybkiego wdrożenia odpowiedniego leczenia wspomagającego. Profilaktyka obejmuje podawanie allopurynolu i kortykosteroidów (np. hydrokortyzon 100 mg/m² od 1. do 3. dnia) oraz intensywne nawodnienie dożylne przez cały okres leczenia.
choroba żylno-okluzyjna, choroba żylno-okluzyjna wątroby, Clostridium difficile, cytopenia, czynność nerek, czynność wątroby, hepatotoksyczność, hiperurykemia, krwotok mózgowy, krwotok z przewodu pokarmowego, lek przeciwnowotworowy, macierzysta komórka krwiotwórcza, małopłytkowość, morfologia krwi, napromienianie całego ciała, nefrotoksyczność, neutropenia, niedokrwistość, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność wątroby, odwodnienie, ostra białaczka, posocznica, reakcja niepożądana, supresja szpiku kostnego, terapia nerkozastępcza, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, uogólniona odpowiedź zapalna, uwalnianie cytokin, zapalenie jelit, zapalenie kątnicy, zapalenie okrężnicy neutropeniczne, zapalenie wątroby, zespół przesiąkania włośniczek, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Topotecanum Accord
Topotekan w postaci chlorowodorku (lek Topotecanum Accord) charakteryzuje się istotną hematologiczną toksycznością, w tym ryzykiem ciężkiego zahamowania czynności szpiku kostnego, co wymaga regularnego monitorowania pełnej morfologii krwi, w tym liczby płytek. Neutropenia indukowana topotekanem może prowadzić do zapalenia okrężnicy, objawiającego się triradą: gorączka, neutropenia i charakterystyczny ból brzucha, co w badaniach klinicznych wiązało się z przypadkami zgonów. Ponadto, stosowanie topotekanu wiąże się z ryzykiem rozwoju śródmiąższowej choroby płuc (ILD), objawiającej się kaszlem, gorączką, dusznością i niedotlenieniem, a w przypadku potwierdzenia ILD konieczne jest natychmiastowe przerwanie terapii. Czynniki ryzyka ILD obejmują wcześniejsze choroby płuc, ekspozycję na promieniowanie klatki piersiowej oraz stosowanie substancji pneumotoksycznych i czynników wzrostu kolonii.
bilirubina, cytostatyk, czynnik wzrostu kolonii, duszność, hipoksemia, klirens kreatyniny, małopłytkowość, marskość wątroby, morfologia krwi, neutropenia, posocznica, promieniowanie jonizujące, rak płuca, śródmiąższowa choroba płuc, substancja pneumotoksyczna, toksyczność hematologiczna, topotekan, włóknienie płuc, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zapalenie okrężnicy neutropeniczne, zły stan ogólny - Leksykon leków
Działania niepożądane – Aprepitant Accord 80 mg; 125 mg
Bezpieczeństwo stosowania aprepitantu zostało ocenione w licznych badaniach klinicznych obejmujących około 6500 dorosłych oraz 184 pacjentów pediatrycznych. U dorosłych poddanych chemioterapii o wysokim ryzyku wymiotów (HEC) najczęściej obserwowano działania niepożądane takie jak czkawka (4,6% vs 2,9%), wzrost aktywności aminotransferazy alaninowej (AlAT) (2,8% vs 1,1%), niestrawność (2,6% vs 2,0%), zaparcia (2,4% vs 2,0%), ból głowy (2,0% vs 1,8%) oraz zmniejszenie łaknienia (2,0% vs 0,5%). W populacji pediatrycznej najczęstsze działania niepożądane to czkawka (3,3% vs 0,0%) i zaczerwienienie twarzy (1,1% vs 0,0%). Profil bezpieczeństwa pozostaje stabilny podczas wielokrotnego stosowania do 6 cykli chemioterapii. W leczeniu nudności i wymiotów pooperacyjnych (PONV) dawka 40 mg aprepitantu wiązała się z wyższą częstością działań niepożądanych takich jak ból w nadbrzuszu, zaparcia, duszność czy zaburzenia widzenia w porównaniu do ondansetronu.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, chemioterapia o umiarkowanym ryzyku wymiotów, chemioterapia o wysokim ryzyku wymiotów, dysuria, fosfataza zasadowa, fotowrażliwość, glikozuria, gorączka neutropeniczna, hiponatremia, infekcja gronkowcowa, kołatanie serca, neutropenia, niedokrwistość, nudności i wymioty pooperacyjne, poliuria, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, refluks żołądkowo-przełykowy, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, wrzód dwunastnicy, zaburzenie funkcji poznawczej, zaburzenie sercowo-naczyniowe, zakażenie drożdżakowe, zapalenie jamy ustnej, zapalenie okrężnicy neutropeniczne, zapalenie spojówek, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Clofarabine Norameda
Klofarabina Norameda jest silnym lekiem przeciwnowotworowym, którego stosowanie wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, zarówno hematologicznych (np. ciężka supresja szpiku, neutropenia, małopłytkowość) jak i niehematologicznych (zapalenie jelit, zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka). Konieczne jest ścisłe monitorowanie morfologii krwi, czynności nerek i wątroby (w tym stężenia kreatyniny, enzymów wątrobowych i bilirubiny), parametrów układu oddechowego, ciśnienia krwi oraz równowagi płynów i masy ciała. W trakcie 5-dniowego cyklu leczenia zaleca się podawanie płynów dożylnie oraz rozważenie profilaktyki kortykosteroidowej (np. hydrokortyzon 100 mg/m² od 1. do 3. dnia) w celu zapobiegania zespołowi uogólnionej odpowiedzi zapalnej (SIRS) i zespołowi przesiąkania włośniczek. W przypadku wystąpienia wczesnych objawów SIRS, ciężkich zaburzeń czynności narządów lub niedociśnienia tętniczego należy natychmiast przerwać leczenie. U pacjentów z niewydolnością nerek (stężenie kreatyniny ≥ 2 × GGN) oraz zaburzeniami czynności wątroby (bilirubina > 1,5 × GGN, AspAT i AlAT > 5 × GGN) stosowanie klofarabiny wymaga szczególnej ostrożności, a w przypadku ciężkich zaburzeń czynności nerek brak jest danych bezpieczeństwa. Zaleca się unikanie leków nefrotoksycznych podczas terapii.
acyklowir, allopurynol, amfoterycyna B, aminoglikozydy, busulfan, choroba żylno-okluzyjna wątroby, Clostridium difficile, cyklofosfamid, cyklosporyna, czynność nerek i wątroby, duszność, etopozyd, foskarnet, hepatotoksyczność, hiperurykemia, hydrokortyzon, kortykosteroidy, krwotok mózgowy, lek przeciwnowotworowy, leki nefrotoksyczne, macierzyste komórki krwiotwórcze, melfalan, metotreksat, monitorowanie pacjenta, morfologia krwi, napromienianie całego ciała, neutropenia, niesteroidowe leki przeciwzapalne, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, ostra białaczka, pentamidyna, pochodne platyny, posocznica, supresja szpiku kostnego, takrolimus, terapia nerkozastępcza, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, uwalnianie cytokin, zakażenie oportunistyczne, zapalenie okrężnicy neutropeniczne, zapalenie wątroby, zespół przesiąkania włośniczek, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Clofarabine Vivanta
Klofarabina Vivanta jest silnym lekiem przeciwnowotworowym, którego stosowanie wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, zarówno hematologicznych (supresja szpiku, neutropenia, małopłytkowość, niedokrwistość), jak i niehematologicznych (zapalenie jelit, ciężkie reakcje skórne typu SJS/TEN, zespół rozpadu guza, SIRS, nefrotoksyczność, hepatotoksyczność). Monitorowanie pacjentów obejmuje regularne badania morfologii krwi, parametrów nerkowych (kreatynina) i wątrobowych (bilirubina, AspAT, AlAT), a także ocenę układu oddechowego, ciśnienia tętniczego, równowagi płynów i masy ciała. Supresja szpiku jest zazwyczaj odwracalna i zależna od dawki, jednak może prowadzić do ciężkich zakażeń oportunistycznych i krwawień, w tym śmiertelnych. W przypadku wystąpienia ciężkich działań niepożądanych, takich jak SIRS, zespół przesiąkania włośniczek, czy toksyczność 3. i 4. stopnia według NCI CTC, konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia i wdrożenie leczenia wspomagającego.
acyklowir, allopurynol, amfoterycyna B, aminoglikozyd, busulfan, choroba zarostowa żył wątrobowych, Clostridium difficile, cyklosporyna, foskarnet, hiperurykemia, hydrokortyzon, klirens kreatyniny, krwotok do mózgu, lek przeciwnowotworowy, melfalan, metotreksat, morfologia krwi, napromienianie całego ciała, neutropenia, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, ostra niewydolność nerek, parametry nerkowe i wątrobowe, pentamidyna, pochodna platyny, posocznica, supresja szpiku kostnego, takrolimus, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, toksyczność hematologiczna, uogólniona odpowiedź zapalna, uwalnianie cytokin, walgancyklowir, zaburzenie hematologiczne, zaburzenie serca, zapalenie jelit, zapalenie okrężnicy neutropeniczne, zapalenie wątroby, zespół przesiąkania włośniczek, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Clofarabine Accord
Clofarabine Accord jest silnym lekiem przeciwnowotworowym, którego stosowanie wiąże się z ryzykiem istotnych hematologicznych i niehematologicznych działań niepożądanych, w tym ciężkiej supresji szpiku kostnego prowadzącej do neutropenii, niedokrwistości i małopłytkowości. Konieczne jest regularne monitorowanie pełnej morfologii krwi, czynności nerek i wątroby (w tym stężenia kreatyniny, enzymów wątrobowych i bilirubiny), parametrów układu oddechowego, ciśnienia krwi, równowagi płynów oraz masy ciała. W przypadku istotnego pogorszenia parametrów nerkowych lub wątrobowych należy natychmiast przerwać terapię. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko ciężkich zakażeń oportunistycznych, zapalenia jelit, reakcji skórnych (w tym SJS i TEN) oraz zespołu rozpadu guza, które mogą prowadzić do zgonu. Profilaktycznie zaleca się stosowanie allopurynolu, nawodnienia dożylnego oraz kortykosteroidów (np. hydrokortyzon 100 mg/m² od 1. do 3. dnia) w celu zmniejszenia ryzyka powikłań.
allopurynol, biegunka, cyklofosfamid, cytopenia, hepatotoksyczność, kortykosteroidy, krwotok, krwotok śródmózgowy, lek przeciwnowotworowy, mielosupresja, morfologia krwi, napromienianie całego ciała, nawodnienie dożylne, neutropenia, niedociśnienie tętnicze, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, niewydolność wielonarządowa, ostra białaczka, ostra niewydolność nerek, posocznica, supresja szpiku kostnego, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, toksyczność hematologiczna, uwalnianie cytokin, wydalanie nerkowe, zakażenie Clostridium difficile, zakażenie oportunistyczne, zapalenie jelit, zapalenie kątnicy, zapalenie okrężnicy neutropeniczne, zapalenie wątroby, zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, zespół przesiąkania włośniczek, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon substancji czynnych
Topotekan – Działania niepożądane
Topotekan jest stosowany w leczeniu nawrotowego drobnokomórkowego raka płuca, raka jajnika oraz raka szyjki macicy, zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z cisplatyną. Najistotniejszym ograniczeniem terapeutycznym jest toksyczność hematologiczna, głównie ciężka neutropenia (liczba granulocytów obojętnochłonnych < 0,5 x 10^9/l), występująca u 77% pacjentów (39% kursów), z medianą czasu do wystąpienia 9 dni i medianą trwania 7 dni. Gorączka neutropeniczna i infekcje towarzyszące pojawiały się odpowiednio u 16% i 23% pacjentów, a posocznica u 5%. Małopłytkowość ciężka (< 25 x 10^9/l) dotyczyła 25% pacjentów, a umiarkowana (25-50 x 10^9/l) kolejnych 25%, z medianą czasu do wystąpienia 15 dni. Niedokrwistość umiarkowana do ciężkiej (Hb ≤ 8,0 g/dl) występowała u 37% pacjentów, często wymagając transfuzji. Profil bezpieczeństwa w terapii skojarzonej z cisplatyną jest zbliżony do monoterapii, z nieco mniejszą toksycznością hematologiczną niż w monoterapii topotekanem, ale większą niż przy stosowaniu samej cisplatyny.
alopecja, anoreksja, chemioterapia nowotworowa, ciężka małopłytkowość, ciężka neutropenia, drobnokomórkowy rak płuca, gorączka neutropeniczna, hiperbilirubinemia, jadłowstręt, krwawienie, leukopenia, łysienie, małopłytkowość, neutropenia, niedokrwistość, obrzęk naczynioruchowy, pancytopenia, perforacja przewodu pokarmowego, pokrzywka, posocznica, rak jajnika, rak szyjki macicy, reakcja anafilaktyczna, śródmiąższowa choroba płuc, toksyczność hematologiczna, toksyczność niehematologiczna, wynaczynienie, zapalenie błony śluzowej, zapalenie okrężnicy neutropeniczne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Aprepitant Teva 125 mg; 80 mg
Profil bezpieczeństwa aprepitantu został oceniony na podstawie danych z około 6500 dorosłych i 184 pacjentów pediatrycznych, wykazując specyficzne działania niepożądane związane z jego stosowaniem w profilaktyce nudności i wymiotów po chemioterapii o wysokim (HEC) i umiarkowanym (MEC) ryzyku. U dorosłych z HEC najczęściej obserwowano czkawkę (4,6% vs 2,9%), wzrost aktywności aminotransferazy alaninowej (AlAT) (2,8% vs 1,1%), niestrawność (2,6% vs 2,0%), zaparcia (2,4% vs 2,0%), ból głowy (2,0% vs 1,8%) oraz zmniejszenie łaknienia (2,0% vs 0,5%). W populacji pediatrycznej najczęstsze działania to czkawka (3,3% vs 0,0%) i zaczerwienienie twarzy (1,1% vs 0,0%). Profil działań niepożądanych pozostaje stabilny przy wielokrotnym stosowaniu do 6 cykli chemioterapii. W leczeniu nudności i wymiotów pooperacyjnych (PONV) aprepitant wiązał się z wyższą częstością bólu w nadbrzuszu, zaparć i innych objawów ze strony układu pokarmowego oraz neurologicznego w porównaniu do ondansetronu.
aminotransferaza alaninowa, aprepitant, bezsenność, ból głowy, ból nadbrzusza, chemioterapia o umiarkowanym ryzyku wymiotów, chemioterapia o wysokim ryzyku wymiotów, czkawka, duszność, gorączka neutropeniczna, infekcja gronkowcowa, niedoczulica, niedokrwistość, niedrożność przepuszczająca, niestrawność, nudności, nudności i wymioty pooperacyjne, ondansetron, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, refluks żołądkowo-przełykowy, świąd, toksyczne martwicze oddzielanie naskórka, upośledzenie wymowy, wrzód dwunastnicy, wymioty, zaczerwienienie twarzy, zakażenie drożdżakowe, zapalenie jamy ustnej, zapalenie okrężnicy neutropeniczne, zapalenie spojówek, zaparcie, zespół Stevensa-Johnsona, zmniejszenie łaknienia, zwężenie źrenicy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Aprepitant Aurovitas 125 mg/80 mg
Profil bezpieczeństwa aprepitantu został oceniony u około 6500 dorosłych oraz 184 pacjentów pediatrycznych, głównie w kontekście profilaktyki nudności i wymiotów związanych z chemioterapią o wysokim (HEC) i umiarkowanym (MEC) ryzyku. U dorosłych z HEC najczęściej obserwowano działania niepożądane takie jak czkawka (4,6% vs 2,9%), podwyższenie aktywności AlAT (2,8% vs 1,1%), niestrawność (2,6% vs 2,0%), zaparcia (2,4% vs 2,0%), ból głowy (2,0% vs 1,8%) oraz zmniejszenie łaknienia (2,0% vs 0,5%). W populacji MEC najczęściej zgłaszano zmęczenie (1,4% vs 0,9%), a u dzieci czkawkę (3,3% vs 0,0%) i zaczerwienienie twarzy (1,1% vs 0,0%). Rzadkie, ale poważne działania niepożądane obejmują reakcje anafilaktyczne, zespół Stevensa-Johnsona oraz toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka. Monitorowanie enzymów wątrobowych, liczby neutrofili oraz stężenia sodu jest kluczowe podczas terapii aprepitantem.
aminotransferaza alaninowa, bradykardia, chemioterapia umiarkowanego ryzyka wymiotów, chemioterapia wysokiego ryzyka wymiotów, częstomocz, dyspepsja, fosfataza zasadowa, fotowrażliwość, gorączka neutropeniczna, hiponatremia, infekcja gronkowcowa, jadłowstręt, niedokrwistość, nudności i wymioty pooperacyjne, obrzęk, perforacja wrzodu dwunastnicy, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, refluks żołądkowo-przełykowy, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, zaburzenia poznawcze, zakażenie drożdżakowe, zapalenie okrężnicy neutropeniczne, zapalenie spojówek, zaparcie, zespół Stevensa-Johnsona, zgaga