macierzyste komórki krwiotwórcze
Macierzyste komórki krwiotwórcze (hematopoetyczne) to multipotencjalne komórki zlokalizowane głównie w szpiku kostnym, posiadające zdolność do samoodnawiania oraz różnicowania się we wszystkie linie komórek krwi. Stanowią one podstawę procesu hematopoezy, odpowiadając za stałą produkcję erytrocytów, leukocytów i trombocytów.
Komórki te charakteryzują się ekspresją antygenu powierzchniowego CD34+ i pochodzą z mezenchymalnych komórek zarodkowych. W warunkach fizjologicznych znajdują się głównie w szpiku kostnym (około 1-3% wszystkich komórek szpiku), ale niewielkie ilości można również znaleźć we krwi obwodowej oraz krwi pępowinowej.
Transplantacja macierzystych komórek krwiotwórczych stanowi istotną metodę terapeutyczną w leczeniu chorób hematologicznych, w tym białaczek, chłoniaków, szpiczaka mnogiego oraz niektórych chorób metabolicznych i immunologicznych. Źródłami komórek macierzystych do przeszczepów są szpik kostny, krew obwodowa po mobilizacji oraz krew pępowinowa.
Badania nad macierzystymi komórkami krwiotwórczymi obejmują próby zwiększenia ich potencjału regeneracyjnego, opracowanie skuteczniejszych metod ekspansji ex vivo oraz udoskonalenie protokołów kondycjonowania przed przeszczepieniem. Nowe kierunki badań koncentrują się również na możliwościach modyfikacji genetycznych tych komórek w terapii chorób genetycznych układu krwiotwórczego.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Posaconazole Sandoz 40 mg/ml
Posaconazole Sandoz w postaci zawiesiny doustnej 40 mg/ml jest lekiem przeciwgrzybiczym o szerokim spektrum działania, stosowanym w leczeniu inwazyjnych zakażeń grzybiczych, takich jak inwazyjna aspergiloza, fuzarioza, chromoblastomikoza, grzybniak, kokcydioidomikoza oraz ciężka kandydoza jamy ustnej i gardła, zwłaszcza u pacjentów z obniżoną odpornością. Lek jest wskazany w przypadkach oporności na amfoterycynę B, itrakonazol lub flukonazol, bądź ich nietolerancji. Oporność definiuje się jako progresję zakażenia lub brak poprawy po minimum 7 dniach stosowania dawek terapeutycznych. Posaconazole Sandoz jest również stosowany w profilaktyce inwazyjnych zakażeń grzybiczych u pacjentów z ostrą białaczką szpikową (AML) lub zespołem mielodysplastycznym (MDS) poddawanych chemioterapii indukującej remisję oraz u biorców macierzystych komórek krwiotwórczych (HSCT) z wysokim ryzykiem rozwoju zakażeń grzybiczych, zwłaszcza w przebiegu choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi (GVHD).
choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi, chromoblastomikoza, dysfagia, fuzarioza, indukcja remisji, inwazyjna aspergiloza, inwazyjne zakażenie grzybicze, kandydoza jamy ustnej, kokcydioidomikoza, lek przeciwgrzybiczny, macierzyste komórki krwiotwórcze, neutropenia, oporność na amfoterycynę B, oporność na leczenie przeciwgrzybicze, ostra białaczka szpikowa, pacjent immunokompromitowany, profilaktyka przeciwgrzybicza, tabletka dojelitowa, zawiesina doustna, zespół mielodysplastyczny - Leksykon leków
Działania niepożądane – Plerixafor MSN 20 mg/ml
Profil bezpieczeństwa pleryksaforu w skojarzeniu z G-CSF (10 μg/kg mc. przez 4 dni przed podaniem pleryksaforu) został oceniony w badaniach fazy III (301 pacjentów) oraz fazy II (242 pacjentów) u chorych na chłoniaka i szpiczaka mnogiego. Dawka pleryksaforu wynosiła 0,24 mg/kg mc. podskórnie, a czas ekspozycji od 1 do 7 dni (mediana 2 dni). W trakcie mobilizacji komórek macierzystych i aferezy częściej obserwowano działania niepożądane w grupie leczonej pleryksaforem i G-CSF niż w grupie placebo i G-CSF, w tym biegunki i nudności (bardzo często), reakcje w miejscu wstrzyknięcia (bardzo często), bóle głowy i zawroty (często), bezsenność (często), reakcje alergiczne i anafilaktyczne (niezbyt często), splenomegalię i pęknięcie śledziony (częstość nieznana). U 7% pacjentów leczonych pleryksaforem stwierdzono leukocytozę ≥ 100 x 10^9/L bez objawów leukostazy. Zawał mięśnia sercowego wystąpił u 7 z 679 pacjentów, jednak bez jednoznacznego związku czasowego z podaniem leku.
biegunka, hipoksemia, leukocytoza, leukostaza, macierzyste komórki krwiotwórcze, niedociśnienie ortostatyczne, obrzęk okołogałkowy, omdlenie, parestezja, pleryksafor, pokrzywka, profil bezpieczeństwa leku, przeszczep autologiczny, reakcja anafilaktyczna, reakcja wazowagalna, splenomegalia, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie mikrokrążenia, zaburzenie wodno-elektrolitowe, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Voriconazole Fresenius Kabi 200 mg
Voriconazole Fresenius Kabi to triazolowy lek przeciwgrzybiczy o szerokim spektrum działania, dostępny w postaci proszku do sporządzania roztworu do infuzji, zawierającego 200 mg worykonazolu na fiolkę. Po rozpuszczeniu stężenie wynosi 10 mg/ml, a roztwór wymaga dalszego rozcieńczenia przed podaniem dożylnym. Lek jest wskazany u dorosłych i dzieci powyżej 2 lat, głównie w leczeniu inwazyjnej aspergilozy, kandydemii bez neutropenii, ciężkich zakażeń Candida opornych na flukonazol (w tym Candida krusei), a także zakażeń wywołanych przez Scedosporium spp. i Fusarium spp. Ponadto, stosowany jest profilaktycznie u pacjentów po allogenicznym przeszczepieniu macierzystych komórek krwiotwórczych (HSCT) z wysokim ryzykiem inwazyjnych zakażeń grzybiczych. Każda fiolka zawiera do 69 mg sodu (w postaci sodu wodorotlenku) oraz 2660 mg cyklodekstryny, co należy uwzględnić u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub na diecie niskosodowej.
allogeniczne przeszczepienie macierzystych komórek krwiotwórczych, Aspergillus, Candida, Candida krusei, cyklodekstryna, diagnostyka mykologiczna, flukonazol, Fusarium, inwazyjna aspergiloza, inwazyjne zakażenie Candida, kandydemia, lek przeciwgrzybiczny, liofilizacja, macierzyste komórki krwiotwórcze, neutrofil, neutropenia, oporność na flukonazol, roztwór do infuzji, triazole, worykonazol, zakażenie grzybicze - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Voriconazole Fosun Pharma 200 mg
Worykonazol, pochodna triazolu o kodzie ATC J02AC03, działa przeciwgrzybiczo poprzez hamowanie demetylacji 14-alfa-lanosterolu, co prowadzi do utraty ergosteroli w błonie komórkowej grzybów. Wykazuje szerokie spektrum działania przeciwko gatunkom Candida (w tym opornym na flukonazol C. krusei, C. glabrata i C. albicans) oraz Aspergillus, a także patogenom takim jak Scedosporium i Fusarium. Mediana średnich stężeń worykonazolu w osoczu wynosiła 2425 ng/ml (IQR 1193-4380 ng/ml), a maksymalnych 3742 ng/ml (IQR 2027-6302 ng/ml), bez korelacji między stężeniem a skutecznością. Worykonazol wykazuje działanie grzybobójcze in vitro przy MIC <1 mg/l dla większości gatunków Candida, choć oporność na flukonazol koreluje z wyższymi wartościami MIC, szczególnie u C. glabrata. W badaniach klinicznych wykazano skuteczność worykonazolu w leczeniu inwazyjnej aspergilozy, kandydemii oraz rzadkich zakażeń grzybiczych, z odpowiedzią kliniczną sięgającą 53% u pacjentów z aspergilozą i 65% u chorych na kandydemię. Profilaktyka pierwotna u pacjentów po allogenicznym przeszczepieniu komórek krwiotwórczych wykazała wyższą skuteczność worykonazolu w porównaniu do itrakonazolu, z sukcesem terapeutycznym u 48,7% vs. 33,2% (p=0,0002) oraz niższą częstością inwazyjnych zakażeń grzybiczych.
analiza farmakokinetyczno-farmakodynamiczna, białaczka szpikowa, biosynteza ergosterolu, cytochrom P450, działanie grzybobójcze, Europejski Komitet Badania Wrażliwości Drobnoustrojów, inwazyjne zakażenie grzybicze, kandydemia, kondycjonowanie mieloablacyjne, lek przeciwgrzybiczny, macierzyste komórki krwiotwórcze, mechanizm działania, minimalne stężenie hamujące, odsetek odpowiedzi na leczenie, odstęp QTc, ostra inwazyjna aspergiloza, spektrum działania przeciwgrzybiczego, współczynnik przeżycia - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Clofarabine Norameda
Klofarabina Norameda jest silnym lekiem przeciwnowotworowym, którego stosowanie wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, zarówno hematologicznych (np. ciężka supresja szpiku, neutropenia, małopłytkowość) jak i niehematologicznych (zapalenie jelit, zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka). Konieczne jest ścisłe monitorowanie morfologii krwi, czynności nerek i wątroby (w tym stężenia kreatyniny, enzymów wątrobowych i bilirubiny), parametrów układu oddechowego, ciśnienia krwi oraz równowagi płynów i masy ciała. W trakcie 5-dniowego cyklu leczenia zaleca się podawanie płynów dożylnie oraz rozważenie profilaktyki kortykosteroidowej (np. hydrokortyzon 100 mg/m² od 1. do 3. dnia) w celu zapobiegania zespołowi uogólnionej odpowiedzi zapalnej (SIRS) i zespołowi przesiąkania włośniczek. W przypadku wystąpienia wczesnych objawów SIRS, ciężkich zaburzeń czynności narządów lub niedociśnienia tętniczego należy natychmiast przerwać leczenie. U pacjentów z niewydolnością nerek (stężenie kreatyniny ≥ 2 × GGN) oraz zaburzeniami czynności wątroby (bilirubina > 1,5 × GGN, AspAT i AlAT > 5 × GGN) stosowanie klofarabiny wymaga szczególnej ostrożności, a w przypadku ciężkich zaburzeń czynności nerek brak jest danych bezpieczeństwa. Zaleca się unikanie leków nefrotoksycznych podczas terapii.
acyklowir, allopurynol, amfoterycyna B, aminoglikozydy, busulfan, choroba żylno-okluzyjna wątroby, Clostridium difficile, cyklofosfamid, cyklosporyna, czynność nerek i wątroby, duszność, etopozyd, foskarnet, hepatotoksyczność, hiperurykemia, hydrokortyzon, kortykosteroidy, krwotok mózgowy, lek przeciwnowotworowy, leki nefrotoksyczne, macierzyste komórki krwiotwórcze, melfalan, metotreksat, monitorowanie pacjenta, morfologia krwi, napromienianie całego ciała, neutropenia, niesteroidowe leki przeciwzapalne, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, ostra białaczka, pentamidyna, pochodne platyny, posocznica, supresja szpiku kostnego, takrolimus, terapia nerkozastępcza, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, uwalnianie cytokin, zakażenie oportunistyczne, zapalenie okrężnicy neutropeniczne, zapalenie wątroby, zespół przesiąkania włośniczek, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Plerixafor Biofar 20 mg/ml
Profil bezpieczeństwa pleryksaforu stosowanego w dawce 0,24 mg/kg mc. podawanej podskórnie w skojarzeniu z G-CSF (10 μg/kg mc. przez 4 dni) został oceniony w badaniach klinicznych fazy II i III obejmujących łącznie 543 pacjentów z chłoniakiem nieziarniczym i szpiczakiem mnogim. Czas ekspozycji na lek wynosił od 1 do 7 dni (mediana 2 dni). W trakcie 12-miesięcznej obserwacji po autologicznym przeszczepieniu komórek nie stwierdzono istotnych różnic w częstości działań niepożądanych pomiędzy grupami leczonymi pleryksaforem a placebo. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane związane z pleryksaforem obejmowały zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności – bardzo często ≥1/10; wymioty, ból brzucha – często ≥1/100 do <1/10), reakcje w miejscu wstrzyknięcia (bardzo często), bóle stawów i mięśni, zawroty głowy, bezsenność oraz nadmierne pocenie się. Rzadziej obserwowano reakcje alergiczne, w tym anafilaksję, oraz splenomegalię i pęknięcie śledziony (częstość nieznana).
autologiczne przeszczepienie komórek, ból kostno-mięśniowy, ból stawów, chłoniak nieziarniczy, duszność, G-CSF, hiperleukocytoza, koszmary senne, leukocytoza, macierzyste komórki krwiotwórcze, niedociśnienie ortostatyczne, niedotlenienie, obrzęk okołogałkowy, omdlenie, parestezja, pęknięcie śledziony, pleryksafor, pokrzywka, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, reakcja wazowagalna, splenomegalia, szpiczak mnogi, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zawał mięśnia sercowego, zawroty głowy - Leksykon substancji czynnych
Immunoglobulina królicza przeciw ludzkim tymocytom – Dawkowanie i sposób podawania
Immunoglobulina królicza przeciw ludzkim tymocytom (Thymoglobuline) jest stosowana w różnych wskazaniach transplantologicznych i hematologicznych, z dawkowaniem dostosowanym do konkretnego celu terapii. W profilaktyce odrzucenia przeszczepu dawka wynosi 1,0–1,5 mg/kg mc./dobę, podawana przez 2–9 dni (nerka, trzustka, wątroba) lub 2–5 dni (serce), z sumaryczną dawką odpowiednio 2,0–13,5 mg/kg mc. i 2,0–7,5 mg/kg mc. W leczeniu ostrego odrzucenia stosuje się 1,5 mg/kg mc./dobę przez 3–14 dni (4,5–21 mg/kg mc. sumarycznie). Profilaktyka ostrej i przewlekłej choroby przeszczep przeciw gospodarzowi wymaga 2,5 mg/kg mc./dobę od dnia –4 do –1, z dawką całkowitą 7,5–10 mg/kg mc. W terapii ostrej, sterydoopornej choroby przeszczep przeciw gospodarzowi dawka wynosi 2–5 mg/kg mc./dobę przez 5 dni (10–25 mg/kg mc. sumarycznie). W niedokrwistości aplastycznej zaleca się 2,5–3,5 mg/kg mc./dobę przez 5 dni (12,5–17,5 mg/kg mc. sumarycznie), choć brak jest kontrolowanych badań klinicznych potwierdzających tę terapię. Schemat dawkowania u dzieci nie różni się od stosowanego u dorosłych.
choroba przeszczep przeciw gospodarzowi, immunoglobulina królicza przeciw tymocytom, infuzja dożylna, kortykosteroid dożylny, krew obwodowa, lek przeciwgorączkowy, lek przeciwhistaminowy, macierzyste komórki krwiotwórcze, niedokrwistość aplastyczna, odrzucanie przeszczepu, odrzucenie przeszczepu, populacja pediatryczna, przeszczepienie komórek, roztwór glukozy, sól fizjologiczna, sterydooporna choroba przeszczep przeciw gospodarzowi, szpik kostny, Thymoglobuline - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Plerixafor MSN 20 mg/ml
Plerixafor MSN to roztwór do wstrzykiwań zawierający 20 mg pleryksaforu/ml, dostępny w fiolkach po 24 mg w 1,2 ml. Lek jest stosowany wyłącznie w skojarzeniu z czynnikiem wzrostu kolonii granulocytów (G-CSF) w celu zwiększenia mobilizacji hematopoetycznych komórek macierzystych do krwi obwodowej, co umożliwia ich pobranie i autologiczne przeszczepienie. Wskazania obejmują dorosłych pacjentów z chłoniakiem lub szpiczakiem mnogim, u których standardowa mobilizacja jest niewystarczająca. W populacji pediatrycznej (1-18 lat) Plerixafor MSN jest wskazany u pacjentów z chłoniakiem lub złośliwymi guzami litymi, zarówno w profilaktyce przewidywanej niewystarczającej mobilizacji, jak i po niepowodzeniu wcześniejszych prób mobilizacji.
chłoniak, czynnik wzrostu kolonii granulocytów, G-CSF, macierzyste komórki krwiotwórcze, mobilizacja komórek macierzystych, niepowodzenie terapii, niewystarczająca mobilizacja, plerixafor, profilaktyka farmakologiczna, przeszczep autologiczny, przeszczep komórek macierzystych, szpiczak mnogi, złośliwy guz lity - Leksykon substancji czynnych
Pleryksafor – Działania niepożądane
Profil bezpieczeństwa pleryksaforu został oceniony w badaniach klinicznych fazy II i III u pacjentów z chłoniakiem nieziarniczym oraz szpiczakiem mnogim, obejmujących łącznie 543 pacjentów leczonych dawką 0,24 mg/kg mc. podskórnie przez 1-7 dni (mediana 2 dni) w skojarzeniu z G-CSF (10 μg/kg mc. przez 4 dni przed pleryksaforem i przed aferezą). W trakcie 12-miesięcznej obserwacji po przeszczepieniu komórek nie stwierdzono istotnych różnic w częstości działań niepożądanych pomiędzy grupami leczonymi pleryksaforem i placebo. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane związane z pleryksaforem to reakcje w miejscu wstrzyknięcia (bardzo często), zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności – bardzo często; wymioty, ból brzucha – często) oraz zaburzenia układu nerwowego (ból głowy, zawroty głowy – często). Rzadziej obserwowano reakcje alergiczne (pokrzywka, obrzęk okołogałkowy, duszność), splenomegalię i pęknięcie śledziony (częstość nieznana), a także incydenty zawału mięśnia sercowego, które jednak nie wykazywały związku czasowego z podaniem leku. W dniu aferezy u 7% pacjentów leczonych pleryksaforem stwierdzono leukocytozę ≥100 x 10^9/l bez objawów leukostazy.
autologiczne przeszczepienie komórek, choroba nowotworowa, hiperleukocytoza, leukocytoza, leukostaza, macierzyste komórki krwiotwórcze, niedociśnienie ortostatyczne, parestezja, pleryksafor z G-CSF, produkt leczniczy, profil bezpieczeństwa leku, przeszczepienie komórek, reakcja anafilaktyczna, reakcja w miejscu wstrzyknięcia, reakcja wazowagalna, splenomegalia, terapia ablacyjna, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Plerixafor MSN
Pleryksafor w dawce 20 mg/ml, stosowany w skojarzeniu z G-CSF, wymaga szczególnej uwagi ze względu na ryzyko mobilizacji komórek nowotworowych u pacjentów z chłoniakiem, szpiczakiem mnogim oraz białaczką, zwłaszcza ostrą białaczką szpikową i plazmatyczną. Lek może zwiększać liczbę krążących leukocytów i macierzystych komórek krwiotwórczych, co wymaga systematycznego monitorowania liczby leukocytów, zwłaszcza przy neutrofilii przekraczającej 50 x 10⁹/L. Małopłytkowość, będąca powikłaniem aferezy, również wymaga kontroli liczby płytek krwi. Należy unikać stosowania pleryksaforu u pacjentów z białaczką do mobilizacji komórek krwiotwórczych ze względu na ryzyko mobilizacji komórek białaczkowych do produktu aferezy.
afereza, białaczka, białaczka plazmatyczna, duszność, dysfagia, G-CSF, hematopoeza pozaszpikowa, leukafereza, leukocyt, macierzyste komórki krwiotwórcze, małopłytkowość, neutrofilia, niedociśnienie ortostatyczne, niedotlenienie, obrzęk okołogałkowy, omdlenie, ostra białaczka szpikowa, pęknięcie śledziony, pleryksafor, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, reakcja wazowagalna, szpiczak mnogi, wstrząs anafilaktyczny