macierzysta komórka krwiotwórcza
Macierzysta komórka krwiotwórcza (ang. hematopoietic stem cell, HSC) to multipotencjalna komórka o zdolności do samoodnawiania i różnicowania się we wszystkie linie komórkowe układu krwiotwórczego. Komórki te zlokalizowane są głównie w szpiku kostnym, gdzie znajdują się w specyficznym mikrośrodowisku zwanym niszą hematopoetyczną.
Macierzyste komórki krwiotwórcze dają początek komórkom progenitorowym, które następnie różnicują się w dojrzałe elementy morfotyczne krwi, takie jak erytrocyty, leukocyty i trombocyty. Proces ten jest ściśle regulowany przez cytokiny, czynniki wzrostu oraz interakcje międzykomórkowe, co zapewnia homeostazę układu krwiotwórczego.
W praktyce klinicznej macierzyste komórki krwiotwórcze mają fundamentalne znaczenie w przeszczepieniach szpiku kostnego, stosowanych w leczeniu nowotworów układu krwiotwórczego, niektórych wrodzonych zaburzeń odporności oraz chorób metabolicznych. Można je pozyskać ze szpiku kostnego, krwi obwodowej po mobilizacji lub z krwi pępowinowej.
Identyfikacja i izolacja macierzystych komórek krwiotwórczych opiera się na ekspresji charakterystycznych markerów powierzchniowych, w tym CD34+, CD38-, CD90+, CD45RA- oraz CD49f+. Badania nad biologią tych komórek przyczyniają się do rozwoju nowych strategii terapeutycznych w hematologii i medycynie regeneracyjnej.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Plerixafor Zentiva
Produkt leczniczy Plerixafor Zentiva (20 mg/ml) stosowany w skojarzeniu z G-CSF wymaga szczególnej ostrożności, zwłaszcza u pacjentów z chłoniakiem, szpiczakiem mnogim oraz białaczką. U chorych z chłoniakiem i szpiczakiem nie obserwuje się zwiększonej liczby komórek nowotworowych w aferezacie w porównaniu do samego G-CSF, natomiast u pacjentów z białaczką pleryksafor może mobilizować komórki białaczkowe, co stanowi przeciwwskazanie do jego stosowania w tym wskazaniu. Konieczne jest monitorowanie leukocytozy, zwłaszcza przy neutrofilii przekraczającej 50 x 10^9/L, oraz liczby płytek krwi podczas aferezy, ze względu na ryzyko małopłytkowości. W trakcie terapii należy także obserwować objawy reakcji alergicznych, w tym pokrzywkę, obrzęk okołogałkowy, duszność i niedotlenienie, które mogą wymagać leczenia przeciwhistaminowego, kortykosteroidami lub tlenoterapii.
afereza, białaczka, białaczka plazmatyczna, chłoniak, czynnik wzrostu G-CSF, duszność, hematopoeza pozaszpikowa, leukafereza, leukocytoza, macierzysta komórka krwiotwórcza, małopłytkowość, neutrofilia, niedociśnienie ortostatyczne, niedotlenienie, obrzęk okołogałkowy, ostra białaczka szpikowa, pęknięcie śledziony, pleryksafor, pokrzywka, powiększenie śledziony, reakcja anafilaktyczna, reakcja wazowagalna, szpiczak mnogi, wstrząs anafilaktyczny - Leksykon substancji czynnych
Klofarabina – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Klofarabina jest silnym lekiem przeciwnowotworowym, którego stosowanie wiąże się z ryzykiem ciężkiej supresji szpiku kostnego, manifestującej się neutropenią, niedokrwistością i małopłytkowością, co może prowadzić do poważnych krwotoków, w tym śmiertelnych. Konieczne jest regularne monitorowanie pełnej morfologii krwi, czynności nerek i wątroby oraz parametrów układu oddechowego i ciśnienia krwi podczas i po 5-dniowym cyklu leczenia. W przypadku istotnego wzrostu stężenia kreatyniny, enzymów wątrobowych lub bilirubiny klofarabinę należy niezwłocznie odstawić. Pacjenci są narażeni na ryzyko ciężkich zakażeń oportunistycznych, zespołu rozpadu guza, zapalenia jelit (w tym neutropenicznego i wywołanego przez C. difficile), a także zespołu Stevensa-Johnsona i toksycznego martwiczego oddzielania się naskórka (TEN), co wymaga ścisłej obserwacji i szybkiego wdrożenia odpowiedniego leczenia wspomagającego. Profilaktyka obejmuje podawanie allopurynolu i kortykosteroidów (np. hydrokortyzon 100 mg/m² od 1. do 3. dnia) oraz intensywne nawodnienie dożylne przez cały okres leczenia.
choroba żylno-okluzyjna, choroba żylno-okluzyjna wątroby, Clostridium difficile, cytopenia, czynność nerek, czynność wątroby, hepatotoksyczność, hiperurykemia, krwotok mózgowy, krwotok z przewodu pokarmowego, lek przeciwnowotworowy, macierzysta komórka krwiotwórcza, małopłytkowość, morfologia krwi, napromienianie całego ciała, nefrotoksyczność, neutropenia, niedokrwistość, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność wątroby, odwodnienie, ostra białaczka, posocznica, reakcja niepożądana, supresja szpiku kostnego, terapia nerkozastępcza, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, uogólniona odpowiedź zapalna, uwalnianie cytokin, zapalenie jelit, zapalenie kątnicy, zapalenie okrężnicy neutropeniczne, zapalenie wątroby, zespół przesiąkania włośniczek, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon substancji czynnych
Pleryksafor – Wskazania do stosowania
Pleryksafor, dostępny w roztworze do wstrzykiwań o stężeniu 20 mg/ml (24 mg w 1,2 ml fiolce, pH 6,0-7,5, osmolalność 260-320 mOsm/kg), jest stosowany wyłącznie w skojarzeniu z G-CSF w celu zwiększenia mobilizacji hematopoetycznych komórek macierzystych CD34+ do krwi obwodowej. Wskazania obejmują dorosłych pacjentów z chłoniakiem lub szpiczakiem mnogim, u których standardowa mobilizacja jest niewystarczająca, oraz dzieci i młodzież (1-18 lat) z chłoniakiem lub złośliwymi guzami litymi, w których mobilizacja jest nieefektywna lub istnieje wysokie ryzyko jej niepowodzenia. Pleryksafor działa poprzez odwracalne blokowanie receptora CXCR4, hamując wiązanie z SDF-1 (CXCL12), co prowadzi do uwolnienia komórek macierzystych ze szpiku do krwi obwodowej i zwiększa efektywność ich pobrania przed autologicznym przeszczepieniem.
afereza, autologiczne przeszczepienie, chłoniak, czynnik wzrostu kolonii granulocytów, G-CSF, hematologia, komórka CD34+, komórka progenitorowa, macierzysta komórka krwiotwórcza, niewystarczająca mobilizacja, pleryksafor, receptor chemokinowy CXCR4, roztwór do wstrzykiwań, szpiczak mnogi, transplantologia, złośliwy guz lity - Leksykon substancji czynnych
Pleryksafor – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Pleryksafor stosowany w skojarzeniu z G-CSF jest skutecznym środkiem mobilizującym hematopoetyczne komórki macierzyste, jednak wymaga ścisłego monitorowania hematologicznego, zwłaszcza liczby leukocytów i płytek krwi. U pacjentów z neutrofilią >50 x 10^9/L konieczna jest szczególna ostrożność. Wskazane jest unikanie stosowania pleryksaforu u chorych z białaczką ze względu na ryzyko mobilizacji komórek nowotworowych do krwi obwodowej i materiału aferetycznego. Małopłytkowość, będąca powikłaniem aferezy, wymaga regularnej kontroli liczby płytek, aby zapobiec krwotocznym powikłaniom. Reakcje alergiczne, w tym anafilaksja, choć rzadkie, stanowią poważne zagrożenie, dlatego konieczne jest zapewnienie możliwości natychmiastowej interwencji.
Podskórne podanie pleryksaforu może wywoływać reakcje wazowagalne, niedociśnienie ortostatyczne oraz omdlenia, co wymaga monitorowania parametrów hemodynamicznych podczas terapii. W badaniach przedklinicznych wykazano, że długotrwałe stosowanie pleryksaforu w dawkach około 4-krotnie wyższych niż zalecane może prowadzić do hematopoezy pozaszpikowej i powiększenia śledziony. W praktyce klinicznej odnotowano przypadki powiększenia i pęknięcia śledziony u pacjentów leczonych pleryksaforem i G-CSF, dlatego ból w lewym nadbrzuszu lub okolicy barku powinien skłonić do diagnostyki śledziony. Preparaty zawierające pleryksafor są praktycznie wolne od sodu (<23 mg/dawka), co umożliwia ich stosowanie u pacjentów na diecie niskosodowej.
białaczka plazmatyczna, chłoniak, czynnik wzrostu G-CSF, duszność, hematopoeza pozaszpikowa, hiperleukocytoza, komórka białaczkowa, komórka nowotworowa, kortykosteroid, lek przeciwhistaminowy, leukafereza, macierzysta komórka krwiotwórcza, małopłytkowość, niedociśnienie ortostatyczne, niedotlenienie, obrzęk okołogałkowy, omdlenie, ostra białaczka szpikowa, parametr hemodynamiczny, pęknięcie śledziony, pleryksafor, pokrzywka, powikłanie krwotoczne, reakcja anafilaktyczna, reakcja ogólnoustrojowa, reakcja wazowagalna, szpiczak mnogi, tlenoterapia, wstrząs anafilaktyczny - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Plerixafor Biofar
Pleryksafor (Plerixafor Biofar, 20 mg/ml) stosowany w skojarzeniu z G-CSF służy do mobilizacji macierzystych komórek krwiotwórczych u pacjentów z chłoniakiem lub szpiczakiem mnogim, jednak wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko mobilizacji komórek nowotworowych oraz leukocytozy. U pacjentów z białaczką stosowanie pleryksaforu jest przeciwwskazane, gdyż może prowadzić do zwiększonej liczby komórek białaczkowych we krwi i ich obecności w produkcie aferezy. Należy regularnie kontrolować morfologię krwi, zwłaszcza liczbę leukocytów i płytek, ze względu na ryzyko neutrofilii powyżej 50 x 10^9/l oraz małopłytkowości, a także monitorować parametry życiowe pacjenta podczas i po podaniu leku z uwagi na możliwość wystąpienia reakcji wazowagalnych, niedociśnienia ortostatycznego i omdleń.
białaczka plazmatyczna, G-CSF, hematopoeza pozaszpikowa, leukafereza, leukocytoza, macierzysta komórka krwiotwórcza, małopłytkowość, morfologia krwi obwodowej, neutrofilia, niedociśnienie ortostatyczne, ostra białaczka szpikowa, pęknięcie śledziony, pleryksafor, reakcja anafilaktyczna, reakcja ogólnoustrojowa, reakcja wazowagalna, szpiczak mnogi, szpik kostny, wstrząs anafilaktyczny - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Plerixafor Biofar 20 mg/ml
Plerixafor Biofar (20 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań) jest wskazany do stosowania w celu zwiększenia mobilizacji hematopoetycznych komórek macierzystych (HSC) we krwi obwodowej u pacjentów dorosłych z chłoniakiem lub szpiczakiem mnogim, u których standardowa mobilizacja za pomocą G-CSF jest niewystarczająca. Lek jest stosowany wyłącznie w skojarzeniu z G-CSF i umożliwia efektywne pobranie HSC do autologicznego przeszczepienia. W populacji pediatrycznej (1-18 lat) Plerixafor Biofar znajduje zastosowanie w leczeniu chłoniaków oraz złośliwych guzów litych, zarówno profilaktycznie (gdy przewiduje się niewystarczającą mobilizację), jak i po niepowodzeniu wcześniejszych prób mobilizacji. Preparat dostępny jest w fiolkach zawierających 24 mg pleryksaforu w 1,2 ml roztworu o pH 6,0-7,5 i osmolalności 260-320 mOsm/kg.
chłoniak, czynnik wzrostu kolonii granulocytów, G-CSF, hematologia, krew obwodowa, macierzysta komórka krwiotwórcza, mięsak, mobilizacja komórek macierzystych, neuroblastoma, nowotwór plazmocytów, onkologia, osmolalność, pleryksafor, przeszczepienie autologiczne, roztwór do wstrzykiwań, szpiczak mnogi, transplantacja komórek macierzystych, wysokodawkowa chemioterapia, złośliwy guz lity