gen CDKL5
Gen CDKL5 (Cyclin-Dependent Kinase-Like 5) to gen zlokalizowany na chromosomie X, kodujący kinazę serynowo-treoninową, która odgrywa kluczową rolę w rozwoju i funkcjonowaniu mózgu. Białko CDKL5 jest szczególnie istotne w procesach dojrzewania neuronów, formowania synaps oraz regulacji plastyczności neuronalnej.
Mutacje w genie CDKL5 są związane z rzadkim zaburzeniem neurorozwojowym znanym jako zespół niedoboru CDKL5 (CDD – CDKL5 Deficiency Disorder), wcześniej klasyfikowanym jako wariant zespołu Retta. Zespół ten charakteryzuje się wczesnymi napadami padaczkowymi (zwykle rozpoczynającymi się w pierwszych miesiącach życia), ciężkim globalnym opóźnieniem rozwoju, hipotonią, zaburzeniami ruchowymi oraz cechami przypominającymi autyzm.
Diagnostyka genetyczna mutacji CDKL5 obejmuje sekwencjonowanie całego genu, badanie delecji/duplikacji oraz często jest częścią szerszych paneli genetycznych dla encefalopatii padaczkowych. Obecnie nie istnieje leczenie przyczynowe, a terapia skupia się na kontroli napadów padaczkowych oraz wielospecjalistycznym wsparciu rozwoju. Prowadzone są badania nad terapiami genowymi i farmakologicznymi ukierunkowanymi na przywrócenie funkcji CDKL5.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zespół retta – Etiologia i przyczyny
Zespół Retta to rzadkie zaburzenie genetyczne, występujące u około 1 na 10 000-15 000 żywych urodzeń żeńskich, będące jedną z najczęstszych przyczyn niepełnosprawności intelektualnej u dziewcząt. Etiologia zespołu wiąże się w 90-95% z mutacjami w genie MECP2 na chromosomie Xq28, kodującym białko MeCP2, kluczowe dla regulacji ekspresji genów i prawidłowego funkcjonowania neuronów. Mutacje obejmują zmiany sensu (30-35%), nonsensowne (35-40%), delecje/insercje (10-15%) oraz duże delecje (5-10%), z 67% mutacji koncentrujących się w ośmiu hotspotach (R106, R133, T158, R168, R255, R270, R294, R306), głównie w domenie wiążącej metylowane DNA (MDB). W ponad 99% przypadków mutacje powstają de novo, co przekłada się na niskie ryzyko nawrotu w rodzinie (<0,4%). Dziedziczenie związane z chromosomem X o charakterze dominującym jest rzadkie (<1%), a fenotyp u chłopców jest zwykle letalny, z wyjątkiem specyficznych sytuacji, np. zespołu Klinefeltera (XXY). Oprócz MECP2, mutacje w genach CDKL5 i FOXG1 odpowiadają za atypowe formy zespołu Retta, które obecnie traktowane są jako odrębne jednostki chorobowe.
bezobjawowy nosiciel, białko MeCP2, chromosom X, diagnostyka genetyczna, duża delecja, edycja genomu, gen CDKL5, gen CTNNB1, inaktywacja chromosomu X, insulinopodobny czynnik wzrostu 1, mozaicyzm linii zarodkowej, mutacja de novo, mutacja nonsensowna, mutacja zmiany sensu, napad padaczkowy, neuron GABAergiczny, niepełnosprawność intelektualna, polimeraza RNA II, regresja umiejętności, regulacja epigenetyczna, rozwój mózgu, struktura chromatyny, terapia genowa, układ nerwowy, zaburzenie neurorozwojowe, zespół Klinefeltera, zespół Retta