odżywianie doustne
Odżywianie doustne (via os) to najbardziej fizjologiczna droga dostarczania składników odżywczych do organizmu. Polega na przyjmowaniu pokarmów i płynów przez jamę ustną, które następnie są trawione i wchłaniane w przewodzie pokarmowym. Jest to preferowana metoda żywienia dla wszystkich pacjentów, u których droga doustna jest dostępna i bezpieczna.
Prawidłowe odżywianie doustne wymaga zachowanej funkcji połykania oraz prawidłowej pracy przewodu pokarmowego. W warunkach klinicznych stosuje się różne modyfikacje diety doustnej, dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjentów – od diet podstawowych, poprzez diety łatwostrawne, aż po diety specjalistyczne (np. bezglutenowa, niskosodowa, cukrzycowa).
W przypadku pacjentów z dysfagią możliwa jest modyfikacja konsystencji pokarmów i płynów zgodnie z Międzynarodową Skalą Dysfagii (IDDSI). U pacjentów niedożywionych lub zagrożonych niedożywieniem, którzy mogą odżywiać się doustnie, zaleca się stosowanie doustnych suplementów pokarmowych (ONS) jako uzupełnienie diety.
Jeśli odżywianie doustne jest niewystarczające do pokrycia zapotrzebowania energetyczno-białkowego, należy rozważyć wdrożenie żywienia dojelitowego przez zgłębnik lub przetokę odżywczą, a w ostateczności żywienia pozajelitowego. Według aktualnych zaleceń, odżywianie doustne powinno być utrzymane nawet przy równoczesnym stosowaniu innych form żywienia, jeśli jest to bezpieczne dla pacjenta.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Sodu selenin – Właściwości farmakodynamiczne
Sodu selenin, obecny w preparacie Peditrace jako bezwodny związek dostarczający 1 μg selenu (25,3 nmol) na 1 ml roztworu, pełni kluczową rolę w uzupełnianiu niedoborów tego mikroelementu u pacjentów wymagających żywienia pozajelitowego. Selen jest niezbędnym składnikiem selenoprotein, w tym enzymów antyoksydacyjnych, takich jak peroksydaza glutationowa, co wpływa na prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego oraz ochronę przed stresem oksydacyjnym. Preparat Peditrace, klasyfikowany w grupie ATC B05XA, dostarcza pierwiastki śladowe w ilościach fizjologicznych, odpowiadających normalnemu odżywianiu doustnemu, a jego niskie pH (2,0) oraz osmolalność (~38 mOsm/kg H2O) zapewniają stabilność składników, w tym selenu.
chlorek cynku, chlorek manganu, chlorek miedzi, enzym antyoksydacyjny, fluorek sodu, homeostaza organizmu, infuzja, jodek potasu, mikroelement, odżywianie doustne, osmolalność, peroksydaza glutationowa, pierwiastek śladowy, podanie dożylne, roztwór do infuzji, selenoproteina, sodu selenin, stres oksydacyjny, układ odpornościowy, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Aminoplasmal 15%
Aminoplasmal 15% to roztwór do infuzji stosowany w żywieniu pozajelitowym, zawierający kompleksową mieszaninę aminokwasów w stężeniu 150 g/l, co odpowiada 24,0 g/l azotu. Produkt jest wskazany dla pacjentów dorosłych, młodzieży oraz dzieci powyżej 2 roku życia, u których odżywianie doustne jest niemożliwe lub niewystarczające, bądź gdy odżywianie dojelitowe jest przeciwwskazane. Roztwór charakteryzuje się wartością energetyczną 2505 kJ/l (600 kcal/l), osmolarnością teoretyczną 1290 mOsm/l oraz pH w zakresie 5,7-6,3. Skład aminokwasowy został opracowany tak, aby dostarczać niezbędne aminokwasy egzogenne i endogenne w proporcjach odpowiadających zapotrzebowaniu metabolicznemu pacjentów wymagających żywienia pozajelitowego.
acetylocysteina, alanina, aminokwasy, aminokwasy egzogenne, aminokwasy endogenne, arginina, fenyloalanina, glicyna, gospodarka wodno-elektrolitowa, histydyna, intubacja, izoleucyna, kwas asparaginowy, kwas glutaminowy, leucyna, lizyna, metionina, niedrożność jelit, niedrożność przewodu pokarmowego, odżywianie dojelitowe, odżywianie doustne, osmolarność, prolina, seryna, treonina, tryptofan, tyrozyna, walina, wchłanianie substancji odżywczych, zapalenie jelit, zespół krótkiego jelita, żyły centralne, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Multimel N7-1000E –
Multimel N7-1000 E to trójkomorowa emulsja do infuzji przeznaczona do kompleksowego żywienia pozajelitowego u dorosłych i dzieci powyżej 2. roku życia, u których żywienie doustne lub dojelitowe jest niemożliwe lub niewystarczające. Preparat zawiera po zmieszaniu 40 g aminokwasów (6,6 g azotu), 160 g glukozy (640 kcal) oraz 40 g tłuszczów (400 kcal) na litr, co łącznie dostarcza 1040 kcal/litr. Skład tłuszczowy stanowi mieszanina oleju z oliwek (~80%) i oleju sojowego (~20%). Preparat zawiera również zbilansowane elektrolity (sód, potas, magnez, wapń, fosforany, octany, chlorki), ma pH 6 i osmolarność 1450 mOsm/l, co czyni go gotowym do podania dożylnego. Dostępny jest w czterech objętościach: 1000 ml, 1500 ml, 2000 ml i 2500 ml, z proporcjonalnym rozkładem składników w trzech komorach.
aminokwas egzogenny, ciężkie oparzenie, domowe żywienie pozajelitowe, dysfagia, dysfunkcja przewodu pokarmowego, emulsja do infuzji, emulsja tłuszczowa, niedokrwienie jelit, niedrożność przewodu pokarmowego, nieswoista choroba zapalna jelit, nowotwór przewodu pokarmowego, odżywianie dojelitowe, odżywianie doustne, odżywianie pozajelitowe, przetoka przewodu pokarmowego, roztwór aminokwasów, roztwór glukozy, sepsa, stan hiperkataboliczny, stan zapalny jelit, trójkomorowy worek, uraz wielonarządowy, zaburzenia połykania, zespół krótkiego jelita - Leksykon substancji czynnych
N-acetylo-L-tyrozyna – Właściwości farmakodynamiczne
N-acetylo-L-tyrozyna, będąca acetylowaną formą aminokwasu tyrozyny, jest kluczowym składnikiem preparatów do żywienia pozajelitowego Aminomel 10E i 12,5E, występując odpowiednio w stężeniach 2,00 g/l i 2,50 g/l (w przeliczeniu na tyrozynę). Dzięki zwiększonej rozpuszczalności w roztworach wodnych w porównaniu do czystej L-tyrozyny, umożliwia stabilne włączenie wyższych stężeń tyrozyny do mieszanin aminokwasowych, co zapobiega wytrącaniu się osadów i zwiększa stabilność preparatów. Po infuzji ulega hydrolizie do L-tyrozyny, która uczestniczy w syntezie białek, neurotransmiterów (dopamina, noradrenalina, adrenalina) oraz hormonów tarczycy (T3, T4). Preparaty te charakteryzują się osmolarnością odpowiednio 1145 mOsm/l (Aminomel 10E) i 1430 mOsm/l (Aminomel 12,5E) przy pH 6,0-6,3, co jest istotne dla bezpieczeństwa i efektywności żywienia pozajelitowego.
adrenalina, aminokwas egzogenny, aminokwas endogenny, aminokwas tyrozyna, Aminomel, bilans wodny, dopamina, emulsja tłuszczowa, hormon tarczycy, katabolizm białek, L-tyrozyna, N-acetylo-L-tyrozyna, neurotransmiter, niedożywienie, noradrenalina, odżywianie dojelitowe, odżywianie doustne, osmolarność, parametr fizykochemiczny, proces anaboliczny, równowaga aminokwasowa, synteza białka, teoretyczna osmolarność, terapia żywieniowa, trijodotyronina, tyroksyna, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Clinimix N17G35E –
Preparat CLINIMIX N17G35E jest wskazany do odżywiania pozajelitowego u pacjentów z niemożnością lub przeciwwskazaniami do odżywiania doustnego i dojelitowego, w tym w stanach takich jak niedrożność przewodu pokarmowego, ostre zapalenie trzustki, przetoki żołądkowo-jelitowe, zespoły złego wchłaniania oraz w okresie okołooperacyjnym. Preparat dostarcza kompleksowy profil 15 L-aminokwasów, w tym 41,3% aminokwasów niezbędnych oraz 19% BCAA, z proporcją niezbędnych aminokwasów do całkowitego azotu wynoszącą 2,83. Zawiera również glukozę (175-350 g/l w zależności od objętości), elektrolity (Na 35-70 mmol/l, K 30-60 mmol/l, Mg 2,5-5 mmol/l, Ca 2,3-4,5 mmol/l, Cl 40-80 mmol/l, fosforany 15-30 mmol/l, octany 75-150 mmol/l) oraz ma pH 6 i osmolarność 1625 mOsm/l, co wymaga podawania do żyły centralnej. Wartość energetyczna preparatu wynosi od 900 do 1800 kcal/l, z czego glukoza dostarcza 700-1400 kcal/l.
aminokwasy niezbędne, aminokwasy rozgałęzione, długotrwałe odżywianie pozajelitowe, emulsja tłuszczowa, gospodarka wodno-elektrolitowa, L-aminokwasy, niedrożność mechaniczna przewodu pokarmowego, niedrożność przewodu pokarmowego, niewydolność jelit, niezbędne kwasy tłuszczowe, odżywianie dojelitowe, odżywianie doustne, odżywianie pozajelitowe, okres okołooperacyjny, osmolarność, ostre zapalenie trzustki, posocznica, przetoka żołądkowo-jelitowa, rozległy zabieg operacyjny, roztwór do infuzji, roztwór hiperosmolarny, stan kataboliczny, zaburzenie połykania, zaburzenie wchłaniania, zapalenie jelit, zespół złego wchłaniania, żyła centralna - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Numeta G16%E –
Numeta G16%E to specjalistyczna emulsja do żywienia pozajelitowego dedykowana noworodkom donoszonym oraz dzieciom do 2. roku życia, stosowana w sytuacjach, gdy żywienie doustne lub dojelitowe jest niemożliwe, niewystarczające lub przeciwwskazane. Produkt dostarczany jest w trójkomorowym worku o pojemności 500 ml (worek trójkomorowy) lub 376 ml (worek dwukomorowy), zawierającym odpowiednio 13 g aminokwasów, 77,5 g glukozy oraz 15,5 g lipidów (w worku trójkomorowym), co przekłada się na całkowitą wartość energetyczną 517 kcal (worek trójkomorowy) lub 362 kcal (worek dwukomorowy). Osmolarność wynosi około 1230 mOsm/l dla worka trójkomorowego i 1585 mOsm/l dla dwukomorowego, a pH preparatu to około 5,5. Lipidy stanowią 30% całkowitej wartości energetycznej i pochodzą z mieszaniny oleju z oliwek (80%) oraz oleju sojowego (20%).
dysfunkcja przewodu pokarmowego, emulsja tłuszczowa, katabolizm białek, niedożywienie, niedrożność przewodu pokarmowego, niezbędny kwas tłuszczowy, odżywianie dojelitowe, odżywianie doustne, osmolarność, przetoka przewodu pokarmowego, przewlekła biegunka, roztwór aminokwasów, roztwór glukozy, trójkomorowy worek, ujemny bilans azotowy, wartość energetyczna, zaburzenie wchłaniania, zespół krótkiego jelita, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Numeta G13%E Preterm –
Numeta G13%E Preterm to specjalistyczny preparat do żywienia pozajelitowego wcześniaków, przeznaczony do stosowania w sytuacjach, gdy odżywianie doustne lub dojelitowe jest niemożliwe, niewystarczające lub przeciwwskazane (np. niedrożność przewodu pokarmowego, martwicze zapalenie jelit). Produkt dostępny jest w dwóch wariantach: dwukomorowym (W2K, 240 ml) zawierającym aminokwasy (9,4 g), glukozę (40 g) i bez lipidów, oraz trójkomorowym (W3K, 300 ml) z dodatkiem lipidów (7,5 g), co przekłada się na całkowitą wartość energetyczną odpowiednio 198 kcal i 273 kcal. Osmolarność wynosi około 1400 mOsm/l dla W2K i 1150 mOsm/l dla W3K. Wariant z lipidami dostarcza około 28% energii z tłuszczów, co zapewnia bardziej fizjologiczny profil odżywczy, a frakcja tłuszczowa stanowi 32% energii niebiałkowej.
aminokwasy, glukoza, tłuszcze, cewnik do żyły centralnej, emulsja do infuzji, emulsja lipidowa, fosforany, frakcja tłuszczowa, martwicze zapalenie jelit, niedojrzałość układu pokarmowego, niedrożność przewodu pokarmowego, odżywianie dojelitowe, odżywianie doustne, olej sojowy oczyszczony, olej z oliwek oczyszczony, osmolarność, perforacja jelita, podaż tłuszczów, równowaga elektrolitowa, sonda dożołądkowa, wartość energetyczna niebiałkowa, wielonienasycone kwasy tłuszczowe, worek dwukomorowy, worek trójkomorowy, żyła centralna, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Glicyna – Wskazania do stosowania
Glicyna, jako aminokwas endogenny, jest kluczowym składnikiem roztworów aminokwasowych stosowanych w żywieniu pozajelitowym, szczególnie u pacjentów z niemożnością lub przeciwwskazaniami do żywienia doustnego bądź dojelitowego. Stężenie glicyny w preparatach waha się od około 0,37 g (Numeta G13%E Preterm) do 12,00 g/l (Aminoplasmal B. Braun 10%), z modyfikacjami dostosowanymi do specyficznych wskazań klinicznych, takich jak niewydolność nerek (np. Nephrotect 5,31 g/l) czy niewydolność wątroby (np. Aminoplasmal Hepa 5,82 g/l). Glicyna wspiera syntezę białek, detoksykację oraz funkcje układu nerwowego, co jest szczególnie istotne w stanach nasilonego katabolizmu białek, takich jak ciężkie urazy, oparzenia, stany septyczne czy okres pooperacyjny.
aminokwas endogenny, aminokwasy, ciężki uraz, emulsja tłuszczowa, gospodarka wodno-elektrolitowa, hemodializa, katabolizm białek, neurotransmisja, niedrożność przewodu pokarmowego, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, odżywianie doustne, okres pooperacyjny, oparzenie, osmolarność, pierwiastki śladowe, preparat all-in-one, procesy detoksykacyjne, równowaga elektrolitowa, roztwór aminokwasów, roztwór aminokwasowy, stan septyczny, synteza białek, układ nerwowy, uraz mnogi, wcześniak, zaburzenia połykania, żyła centralna, żyła obwodowa, żywienie dojelitowe, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Vimetso
Produkt leczniczy Vimetso, zawierający wildagliptynę i metforminę, jest wskazany wyłącznie w leczeniu cukrzycy typu 2 i nie może zastępować insuliny, zwłaszcza u pacjentów z cukrzycą typu 1. Kluczowym zagrożeniem związanym z terapią jest ryzyko kwasicy mleczanowej, szczególnie u pacjentów z ostrym pogorszeniem czynności nerek, chorobami układu krążenia, oddechowego, posocznicą, odwodnieniem, niewydolnością wątroby, czy przy jednoczesnym stosowaniu leków nefrotoksycznych. Kwasica mleczanowa charakteryzuje się obniżeniem pH krwi poniżej 7,35, wzrostem stężenia mleczanów w osoczu powyżej 5 mmol/L, zwiększoną luką anionową oraz podwyższonym stosunkiem mleczanów do pirogronianów. W trakcie terapii konieczne jest regularne monitorowanie czynności nerek (GFR), z przeciwwskazaniem do stosowania metforminy przy GFR < 30 mL/min, oraz ostrożność przy badaniach z jodowymi środkami kontrastowymi, które mogą indukować nefropatię kontrastową i zwiększać ryzyko kwasicy mleczanowej.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, astenia, ból brzucha, choroba układu krążenia, choroba układu oddechowego, cukrzyca typu 1, cukrzyca typu 2, długotrwałe głodzenie, duszność kwasicza, hipoglikemia, hipotermia, jodowy środek kontrastowy, ketoza, kumulacja metforminy, kwasica mleczanowa, lek przeciwnadciśnieniowy, luka anionowa, metformina, mleczan w osoczu, nefropatia kontrastowa, niedotlenienie tkanek, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność wątroby, odwodnienie, odżywianie doustne, ostre pogorszenie czynności nerek, ostre zapalenie trzustki, pH krwi, posocznica, próba czynnościowa wątroby, skurcz mięśni, śpiączka, stosunek mleczanów do pirogronianów, sulfonylomocznik, wildagliptyna, wskaźnik filtracji kłębuszkowej, zapalenie wątroby, źle kontrolowana cukrzyca, znieczulenie ogólne, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe, żółtaczka - Leksykon substancji czynnych
Tyrozyna – Wskazania do stosowania
Tyrozyna, aminokwas endogenny, pełni kluczową rolę w syntezie białek oraz jako prekursor neurotransmiterów (dopamina, noradrenalina, adrenalina). W praktyce klinicznej jest istotnym składnikiem preparatów do żywienia pozajelitowego, stosowanych u pacjentów z niemożnością lub przeciwwskazaniami do odżywiania doustnego lub dojelitowego. Preparaty zawierające tyrozynę, takie jak Aminomel Nephro (0,30 g L-tyrozyny w formie N-acetylo-L-tyrozyny na 1000 ml) czy Nephrotect (0,60 g L-tyrozyny i 2,40 g N-glicylo-L-tyrozyny na 1000 ml), dedykowane są szczególnie pacjentom z niewydolnością nerek. Dla pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby i encefalopatią wątrobową stosuje się preparat Aminoplasmal Hepa 10%. Tyrozyna jest także składnikiem preparatów pediatrycznych, m.in. Numeta G13%E Preterm, Numeta G16%E, Pediaven NN1 i NN2, dostosowanych do potrzeb noworodków i dzieci do 2 lat. W leczeniu przewlekłej niewydolności nerek u pacjentów niedożywionych stosuje się bezglukozowy roztwór do dializy otrzewnowej Nutrineal PD4 zawierający 0,300 g L-tyrozyny na 1000 ml.
aminokwas endogenny, dializa otrzewnowa, emulsja tłuszczowa, encefalopatia wątrobowa, hemodializa, L-tyrozyna, N-glicylo-L-tyrozyna, neurotransmitery, niedożywienie, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, niezbędne kwasy tłuszczowe, odżywianie dojelitowe, odżywianie doustne, parametry biochemiczne, populacja pediatryczna, prekursor neurotransmiterów, preparat do żywienia pozajelitowego, przewlekła niewydolność nerek, synteza białek, wcześniak, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Olimel N5E
OLIMEL N5E to trójkomorowy preparat do żywienia pozajelitowego, przeznaczony dla dorosłych oraz dzieci powyżej 2 roku życia, stosowany w sytuacjach, gdy odżywianie drogą doustną lub jelitową jest niemożliwe, niewystarczające lub przeciwwskazane (np. zaburzenia świadomości, dysfagia, niedrożność przewodu pokarmowego, stany hiperkataboliczne, ostre zapalenie trzustki). Preparat zawiera aminokwasy (8,2%), glukozę (28,75%), emulsję tłuszczową (20%) z oleju z oliwek (80%) i oleju sojowego (20%) oraz elektrolity (Na, K, Mg, Ca, fosforany, octany, chlorki), zapewniając kompleksowe wsparcie żywieniowe. Dostępny jest w trzech objętościach: 1500 ml, 2000 ml i 2500 ml, różniących się zawartością składników odżywczych i wartością energetyczną (od ok. 1490 kcal do 2480 kcal), z proporcją energii niebiałkowej do azotu 165 kcal/g oraz zrównoważonym stosunkiem energii z glukozy do tłuszczów 53/47.
dysfagia, emulsja do infuzji, emulsja tłuszczowa, hiperkatabolizm, katabolizm białek, niedrożność przewodu pokarmowego, niewydolność jelit, niezbędne kwasy tłuszczowe, odżywianie doustne, odżywianie jelitowe, olej sojowy, olej z oliwek, osmolarność, równowaga wodno-elektrolitowa, wartość energetyczna, wartość energetyczna niebiałkowa, worek trójkomorowy, zapalenie jelit, zapalenie trzustki, zespół złego wchłaniania, żyła centralna, żywienie dojelitowe, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Clinimix N9G15E –
CLINIMIX N9G15E to dwukomorowy roztwór do infuzji stosowany w odżywianiu pozajelitowym u pacjentów z niemożnością, niedostatecznością lub przeciwwskazaniami do odżywiania doustnego lub dojelitowego. Preparat zawiera 15 L-aminokwasów, w tym 8 niezbędnych, zapewniając odpowiedni profil aminokwasowy z 41,3% udziałem aminokwasów niezbędnych i 19% aminokwasów rozgałęzionych. Po zmieszaniu komór roztwór ma pH 6 i osmolarność 845 mOsm/l. Dostępny jest w trzech objętościach: 1 l, 1,5 l i 2 l, różniących się zawartością azotu (4,6–9,1 g), aminokwasów (28–55 g), glukozy (75–150 g) oraz elektrolitów (np. sód 35–70 mmol, potas 30–60 mmol, wapń 2,3–4,5 mmol). Wskazania obejmują stany, w których odżywianie doustne lub dojelitowe jest niemożliwe, niedostateczne lub przeciwwskazane, np. zaburzenia świadomości, niedrożność jelit, ostre zapalenie trzustki czy ciężki wstrząs.
aminokwasy niezbędne, aminokwasy rozgałęzione, aminokwasy z elektrolitami, ciężki wstrząs, długotrwałe odżywianie pozajelitowe, dwukomorowy worek plastikowy, dysfagia, emulsja tłuszczowa, katabolizm, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwasy tłuszczowe, L-aminokwasy, niedrożność jelit, obstrukcja przewodu pokarmowego, odżywianie dojelitowe, odżywianie doustne, odżywianie pozajelitowe, osmolarność, ostre zapalenie trzustki, profil aminokwasowy, roztwór glukozy, synteza białka, terapia żywieniowa, uraz jamy ustnej, zaburzenia świadomości, zaburzenia wchłaniania, zapotrzebowanie energetyczne, zespół krótkiego jelita