Leki w grupie
„szczepionki polisacharydowe”

Szczepionki polisacharydowe to preparaty immunologiczne, w których antygenami są polisacharydy otoczkowe bakterii. Ich działanie opiera się na stymulacji odpowiedzi immunologicznej przeciwko specyficznym strukturom węglowodanowym znajdującym się na powierzchni bakterii. Szczepionki te indukują wytwarzanie przeciwciał bez aktywacji limfocytów T, co sprawia, że są mniej immunogenne niż szczepionki białkowe.

Główne zalety szczepionek polisacharydowych to ich skuteczność w zapobieganiu zakażeniom bakteriami otoczkowymi, relatywnie dobry profil bezpieczeństwa oraz możliwość jednoczesnego podania wielu serotypów bakterii w jednej dawce. Są one szczególnie istotne w profilaktyce zakażeń u pacjentów z grupy zwiększonego ryzyka, takich jak osoby po splenektomii czy z niedoborami odporności.

Do najważniejszych szczepionek polisacharydowych należą: szczepionka przeciwko pneumokokom (Pneumo 23), szczepionka przeciwko meningokokom grup A, C, W-135 i Y (Menomune), oraz szczepionka przeciwko Haemophilus influenzae typ b (wykorzystywana głównie w postaci skoniugowanej). W Polsce dostępne są preparaty handlowe takie jak Pneumovax 23 (przeciwko pneumokokom) czy Mencevax ACWY (przeciwko meningokokom).

Istotnym ograniczeniem szczepionek polisacharydowych jest ich słaba immunogenność u dzieci poniżej 2. roku życia, brak indukcji pamięci immunologicznej oraz zjawisko hiporesponsywności przy wielokrotnym podawaniu. Z tego powodu rozwinięto technologię szczepionek skoniugowanych, w których polisacharydy są połączone z białkiem nośnikowym, co zwiększa ich immunogenność.

Wśród potencjalnych działań niepożądanych wymienia się miejscowe reakcje w postaci zaczerwienienia i bólu w miejscu podania, rzadziej gorączkę i ogólne osłabienie. Ciężkie reakcje alergiczne występują niezwykle rzadko. Przeciwwskazaniem do podania jest nadwrażliwość na składniki szczepionki oraz ostre stany chorobowe.

Szczepionki polisacharydowe można podzielić na dwie główne podgrupy: czystopolisacharydowe (zawierające wyłącznie polisacharydy) oraz polisacharydowe skoniugowane (gdzie polisacharydy są połączone z białkiem nośnikowym). Te drugie wywołują silniejszą odpowiedź immunologiczną i pamięć immunologiczną, co sprawia, że są skuteczne również u małych dzieci. Przykładami szczepionek skoniugowanych są Prevenar 13 (przeciwko pneumokokom) i Nimenrix (przeciwko meningokokom).