limfangioleiomiomatoza
Limfangioleiomiomatoza (LAM) to rzadka choroba śródmiąższowa płuc, która dotyka głównie kobiety w wieku rozrodczym. Charakteryzuje się proliferacją nieprawidłowych komórek mięśni gładkich w płucach, węzłach chłonnych i naczyniach limfatycznych, co prowadzi do tworzenia torbieli płucnych, obturacji dróg oddechowych i postępującej niewydolności oddechowej.
Choroba występuje w dwóch postaciach: sporadycznej (S-LAM) oraz związanej z stwardnieniem guzowatym (TSC-LAM). Objawy kliniczne obejmują duszność wysiłkową, kaszel, krwioplucie, odmę opłucnową, wysięk opłucnowy oraz chłonkotok. Diagnostyka opiera się na badaniach obrazowych (HRCT), badaniach czynnościowych płuc oraz oznaczaniu biomarkerów, takich jak czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego D (VEGF-D).
W leczeniu limfangioleiomiomatozy stosuje się inhibitory mTOR (sirolimus, ewerolimus), które spowalniają postęp choroby i poprawiają funkcję płuc. W zaawansowanych przypadkach może być konieczne przeszczepienie płuc. Choroba ma charakter przewlekły i postępujący, jednak wczesne rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia znacząco wpływa na rokowanie i jakość życia pacjentek.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Złośliwość guzowata – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka zespołu stwardnienia guzowatego (TSC) opiera się na aktualnych kryteriach Międzynarodowej Konferencji Konsensusu (2012, 2021), które dzielą cechy kliniczne na duże i małe oraz uwzględniają badania genetyczne. Pewne rozpoznanie TSC stawia się przy obecności co najmniej 2 dużych cech klinicznych, 1 dużej i ≥2 małych cech lub wykryciu patogennej mutacji w genach TSC1/TSC2. Do głównych cech należą m.in. plamy hipomelanotyczne ≥3 o średnicy ≥5 mm, angiofibromy twarzy (≥3), włókniaki okołopaznokciowe (≥2), znamię Shagreen, mnogie hamartoma siatkówki, dysplazje korowe, guzki podwyściółkowe (≥2), SEGA, mięśniaki prążkowanokomórkowe serca, limfangioleiomiomatoza (LAM) i angiomiolipomy (≥2). Diagnostyka wymaga kompleksowego badania fizykalnego, obrazowego (MRI mózgu, USG/MRI nerek, echokardiografia, HRCT płuc) oraz badań genetycznych, które potrafią wykryć mutacje u 75-80% pacjentów. Wczesne rozpoznanie, często możliwe już prenatalnie (np. wykrycie mięśniaków prążkowanokomórkowych serca lub guzków podwyściółkowych w MRI), jest kluczowe dla wdrożenia nadzoru i leczenia, zwłaszcza prewencji napadów padaczkowych i terapii inhibitorami mTOR.
amniocenteza, angiomiolipoma, badanie czynnościowe płuc, badanie genetyczne, biopsja kosmówki, diagnostyka prenatalna, dysplazja korowa, echokardiografia, elektroencefalogram, elektrokardiogram, guzek korowy, hamartoma siatkówki, lampa Wooda, limfangioleiomiomatoza, napad zgięciowy, padaczka lekooporna, plama hipomelanotyczna, podwyściółkowy gwiaździak olbrzymiokomórkowy, poradnictwo genetyczne, rezonans magnetyczny, test 6-minutowego marszu, tomografia komputerowa, tomografia komputerowa wysokiej rozdzielczości, torbiel nerki, ultrasonografia, włókniak okołopaznokciowy, zaburzenie neuropsychiatryczne, zaburzenie ze spektrum autyzmu, złośliwość guzowata - Leksykon chorób i schorzeń
Odma opłucnowa – Diagnostyka i diagnoza
Odma opłucnowa to obecność powietrza w jamie opłucnowej prowadząca do zapadnięcia płuca i objawów takich jak jednostronny ból w klatce piersiowej, duszność, osłabione szmery oddechowe, hiperrezonans po stronie odmy oraz tachykardia. W przypadku odmy prężnej dochodzi do przesunięcia tchawicy, rozdęcia klatki po stronie odmy, poszerzenia żył szyjnych, hipotensji i zaburzeń świadomości, co wymaga natychmiastowej interwencji. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym oraz obrazowym – podstawą jest zdjęcie RTG klatki piersiowej w projekcji PA na pełnym wdechu, które wykazuje krawędź opłucnej płucnej i brak rysunku płucnego obwodowo. Tomografia komputerowa stanowi złoty standard, szczególnie przy wykrywaniu małych odmian, a ultrasonografia cechuje się wysoką czułością (91-98,6%) i jest przydatna w warunkach ratunkowych, umożliwiając ocenę ślizgania opłucnej, obecności linii A i B oraz objawu punktu płucnego.
ból klatki piersiowej, ból opłucnowy, bronchoskopia, drżenie głosowe, duszność, elektrokardiogram, gazometria tętnicza, hiperkapnia, hipoksemia, hipotensja, jama opłucnowa, kwasica oddechowa, limfangioleiomiomatoza, linie B, odma jatrogenna, odma katamenialna, odma opłucnowa, odma pourazowa, odma prężna, opłucna płucna, pleurodeza, poszerzenie żył szyjnych, przesunięcie tchawicy, pulsoksymetria, rozedma płuc, szmery oddechowe, tachykardia, tomografia komputerowa, tomosynteza cyfrowa, torakocenteza, ultrasonografia, wentylacja mechaniczna, zaburzenia hemodynamiczne, zapadnięcie płuca, zapalenie opłucnej, zapalenie osierdzia, zapalenie płuc, zatorowość płucna, zatrzymanie krążenia, zdjęcie RTG klatki piersiowej - Leksykon chorób i schorzeń
Odma opłucnowa – Zapobieganie i profilaktyka
Odma opłucnowa to stan, w którym powietrze gromadzi się w jamie opłucnowej, prowadząc do zapadnięcia płuca. Profilaktyka opiera się na eliminacji czynników ryzyka, takich jak palenie tytoniu, które zwiększa ryzyko nawrotu odmy z 40% u osób niepalących do około 70% u palaczy w ciągu 4 lat od pierwszego epizodu. Zaleca się unikanie inhalacji substancji drażniących (np. marihuany), podróży lotniczych przez 1-3 tygodnie po epizodzie, nurkowania z akwalungiem oraz czynności powodujących nagłe zmiany ciśnienia. W przypadku nawracającej odmy lub wysokiego ryzyka nawrotu stosuje się procedury zabiegowe, takie jak pleurodeza (mechaniczna, chemiczna lub autologiczna z krwi) oraz wideotorakoskopia (VATS) z resekcją pęcherzy rozedmowych i pleurodezą, które zmniejszają ryzyko nawrotu z 70% do około 30%.
aspiracja igłowa, bullektomia, dren klatki piersiowej, limfangioleiomiomatoza, metyloprednizolon, niedodma, odma opłucnowa, odma prężna, opłucna, pierwotna samoistna odma opłucnowa, pleurektomia, pleurodeza, pleurodeza chemiczna, pleurodeza mechaniczna, przestrzeń opłucnowa, resekcja klinowa, samoistna pierwotna odma opłucnowa, samoistna wtórna odma opłucnowa, sirolimus, toracenteza, torakotomia, VATS, wentylacja mechaniczna, wideotorakoskopia - Leksykon chorób i schorzeń
Śródmiąższowa choroba płuc – Etiologia i przyczyny
Śródmiąższowa choroba płuc (ILD) to heterogenna grupa ponad 200 schorzeń charakteryzujących się zapaleniem i/lub włóknieniem tkanki śródmiąższowej płuc, prowadzącym do upośledzenia wymiany gazowej i progresji niewydolności oddechowej. Etiologia ILD jest wieloczynnikowa: około 35% przypadków ma znane przyczyny, w tym ekspozycję na pyły nieorganiczne (np. azbest, krzemionka), pyły organiczne (alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych), toksyczne gazy, dym tytoniowy, choroby tkanki łącznej (np. reumatoidalne zapalenie stawów, twardzina układowa), polekowe uszkodzenia płuc (np. bleomycyna, amiodaron) oraz czynniki genetyczne (mutacje TERC, TERT). Pozostałe 65% to postacie idiopatyczne, z IPF jako najczęstszą formą, charakteryzującą się postępującym włóknieniem i pogorszeniem funkcji płuc, szczególnie u mężczyzn powyżej 70 roku życia.
alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych, azbestoza, bleomycyna, fibroblastyczny czynnik wzrostu, idiopatyczne włóknienie płuc, kryptogenne organizujące się zapalenie płuc, krzemica, limfangioleiomiomatoza, limfocytowe śródmiąższowe zapalenie płuc, ostre śródmiąższowe zapalenie płuc, płytkowy czynnik wzrostu, przewlekła obturacyjna choroba płuc, refluks żołądkowo-przełykowy, reumatoidalne zapalenie stawów, rodzinne włóknienie płuc, sarkoidoza, sekwencjonowanie RNA pojedynczych komórek, sklerodermia, śródmiąższowa choroba płuc, toczeń rumieniowaty układowy, transformujący czynnik wzrostu beta, twardzina układowa, włóknienie, włóknienie tkanki płucnej, wymiana gazowa, zapalenie wielomięśniowe, zespół Sjögrena, ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń - Leksykon chorób i schorzeń
Odma opłucnowa – Etiologia i przyczyny
Odma opłucnowa to stan patologiczny charakteryzujący się obecnością powietrza w przestrzeni opłucnowej, prowadzącym do zapadnięcia się płuca. Wyróżnia się odmę samoistną (pierwotną i wtórną) oraz urazową, a także odmę jatrogeniczną i prężną. Pierwotna samoistna odma (PSP) występuje u pacjentów bez rozpoznanej choroby płuc, najczęściej z powodu pęknięcia pęcherzyków podopłucnowych (blebs <1 cm) lub bulli (>1 cm). Czynniki ryzyka obejmują palenie tytoniu (zwiększające ryzyko 9-22-krotnie), płeć męską (3-6-krotnie częstsza), wysoki i szczupły typ budowy ciała, obciążenie rodzinne oraz zespół Marfana. Wtórna samoistna odma (SSP) dotyczy pacjentów z chorobami płuc, głównie POChP (70% przypadków), astmą, mukowiscydozą, gruźlicą, sarkoidozą, LAM, czy chorobami tkanki łącznej. Odma katamenialna, rzadka forma SSP, związana jest z endometriozą klatki piersiowej i występuje w okolicy miesiączki u kobiet przedmenopauzalnych.
biopsja opłucnej, bulla płucna, gruźlica, histiocytoza z komórek Langerhansa, idiopatyczne włóknienie płuc, limfangioleiomiomatoza, martwicze zapalenie płuc, mukowiscydoza, obciążenie rodzinne, odma jatrogenna, odma katamenialna, odma opłucnowa, odma prężna, odma samoistna, odma samoistna pierwotna, odma samoistna wtórna, opłucna płucna, opłucna ścienna, opłucna trzewna, palenie tytoniu, pęcherzyk płucny, płeć męska, POChP, przestrzeń opłucnowa, przewlekły stan zapalny, przezoskrzelowa biopsja płuca, resuscytacja krążeniowo-oddechowa, reumatoidalne zapalenie stawów, sarkoidoza, torakocenteza, tracheostomia, wentylacja mechaniczna, zapalenie płuc Pneumocystis, zator płucny, zespół Birt-Hogg-Dubé, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół Marfana - Leksykon chorób i schorzeń
Złośliwość guzowata – Leczenie
Złośliwość guzowata (TSC) to autosomalnie dominujące schorzenie genetyczne, wynikające z mutacji w genach TSC1 lub TSC2, prowadzące do powstawania łagodnych guzów w wielu narządach oraz nadaktywacji szlaku mTOR. Leczenie opiera się na terapii objawowej i monitorowaniu zmian, z kluczową rolą inhibitorów mTOR, takich jak ewerolimus i sirolimus. Ewerolimus jest zatwierdzony do leczenia angiomiolipoma nerki, gwiaździaka podwyściółkowego olbrzymiokomórkowego (SEGA) oraz napadów padaczkowych ogniskowych u pacjentów powyżej 1-2 lat, wykazując znaczną redukcję objętości guzów, zwłaszcza w pierwszych 3 miesiącach terapii. Sirolimus stosowany jest w leczeniu limfangioleiomiomatozy (LAM) oraz miejscowo na naczyniakowłókniaki twarzy. Przerwanie terapii inhibitorami mTOR zwykle skutkuje nawrotem guzów, a leczenie wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych, takich jak infekcje, zapalenie jamy ustnej, trądzik, zaburzenia metaboliczne i brak miesiączki.
angiomiolipoma nerki, atypowy lek przeciwpsychotyczny, deksmetylofenidat, dieta ketogeniczna, embolizacja tętnicza, ewerolimus, geny TSC, gwiaździak podwyściółkowy olbrzymiokomórkowy, inhibitor mTOR, kalozotomia ciała modzelowatego, kannabidiol, klobazam, kortykosteroid, kwas walproinowy, lakozamid, lamotrygina, lek psychotropowy, lewetyracetam, limfangioleiomiomatoza, metylofenidat, mutacja genetyczna, naczyniakowłókniak twarzy, napad padaczkowy, napady zgięciowe niemowląt, okskarbazepina, padaczka ogniskowa, perampanel, sirolimus, spektrum autyzmu, stymulacja głęboka mózgu, stymulacja nerwu błędnego, szlak mTOR, terapia genowa, terapia laserowa, terapia zajęciowa, topiramat, wektor AAV, wigabatryna, wodogłowie, złośliwość guzowata - Leksykon chorób i schorzeń
Złośliwość guzowata – Objawy
Złośliwość guzowata (TSC) to genetyczna choroba charakteryzująca się powstawaniem hamartomów w wielu narządach, w tym mózgu, nerkach, sercu, płucach, skórze i oczach. Neurologicznie dominują napady padaczkowe, występujące u 80-90% pacjentów, w tym charakterystyczne napady zgięciowe niemowląt (3-10 miesiąc życia). Oporność na leczenie farmakologiczne jest częsta, co często wymaga interwencji chirurgicznej. Opóźnienia rozwojowe dotyczą 50-67% chorych, a niepełnosprawność intelektualna 40-50%, z bimodalnym rozkładem IQ (grupy z IQ <30 oraz z IQ około 90). Zaburzenia neuropsychiatryczne (TAND) występują u 90% pacjentów, obejmując spektrum autyzmu (30-60%), ADHD (30-50%) oraz zaburzenia lękowe i behawioralne. Zmiany skórne, obecne u około 90% pacjentów, obejmują plamy hipomelanotyczne, naczyniakówłókniaki twarzy (75%), płaty włókniste i shagreen oraz włókniaki okołopaznokciowe. Zajęcie nerek dotyczy 70-80% chorych, z angiomyolipomami (55-75%) pojawiającymi się między 15 a 30 rokiem życia, torbielami, a rzadziej rakiem nerkowokomórkowym. Zmiany sercowe (rhabdomyoma) występują u 50-60%, rozwijają się prenatalnie i zwykle ulegają regresji w pierwszych latach życia. Płuca zajęte są u około 33% pacjentów, głównie kobiet, z limfangioleiomiomatozą (LAM) i wieloogniskową hiperplazją pneumocytów (MMPH). Zmiany oczne dotyczą 50% chorych i obejmują gwiaździaki siatkówki oraz plamki achromatyczne.
ADHD, angiomyolipoma, guzek korowy, gwiaździak olbrzymiokomórkowy podwyściółkowy, hamartoma, infantile spasms, limfangioleiomiomatoza, mięśniak prążkowanokomórkowy, naczyniakomięśniakotłuszczak, naczyniakowłókniak twarzy, napad ogniskowy, napad padaczkowy, napad toniczno-kloniczny, napady zgięciowe niemowląt, niewydolność nerek, odma opłucnowa, plama hipomelanotyczna, rak nerkowokomórkowy, SEGA, stan padaczkowy, włókniak okołopaznokciowy, wodogłowie, zaburzenie neuropsychiatryczne, zaburzenie ze spektrum autyzmu, złośliwość guzowata - Leksykon chorób i schorzeń
Złośliwość guzowata – Etiologia i przyczyny
Złośliwość guzowata (TSC) to autosomalnie dominująca choroba genetyczna wywołana mutacjami w genach TSC1 (chromosom 9q34) lub TSC2 (chromosom 16p13.3), kodujących białka hamartynę i tuberynę. Mutacje te prowadzą do dysfunkcji kompleksu TSC1/TSC2, co skutkuje nadmierną aktywacją szlaku mTORC1, zwiększoną proliferacją komórek i hamowaniem autofagii, sprzyjając powstawaniu mnogich hamartomów w mózgu, nerkach, sercu, płucach i skórze. Mutacje TSC2, stanowiące 55-90% przypadków, wiążą się z cięższym przebiegiem choroby. Diagnostyka molekularna wykrywa mutacje u 80-85% pacjentów, a u pozostałych 15-20% mutacje mogą pozostać niewykryte. Choroba charakteryzuje się zmienną ekspresją i niepełną penetracją, a mechanizm „drugiego uderzenia” (two-hit hypothesis) wyjaśnia rozwój guzów po wtórnej mutacji allelu. W około 2/3 przypadków TSC jest wynikiem mutacji de novo, a ryzyko dziedziczenia wynosi 50% przy obecności mutacji u rodzica. Mozaicyzm gonadalny może zwiększać ryzyko u potomstwa nawet przy braku objawów u rodziców.
angiomiolipoma nerki, autosomalny dominujący, czynnik indukowany hipoksją, ewerolimus, hamartoma, inhibitor mTOR, kompleks mTORC1, limfangioleiomiomatoza, modyfikacja epigenetyczna, mutacja genetyczna, mutacja skracająca, mutacja splicingowa, podwyściółkowy gwiaździak olbrzymiokomórkowy, przesunięcie ramki odczytu, stwardnienie guzowate, szlak mTOR, złośliwość guzowata