antygen sterczowy PSA
Antygen sterczowy (PSA, Prostate-Specific Antigen) to glikoproteina wytwarzana niemal wyłącznie przez komórki nabłonkowe gruczołu krokowego. Jego główną funkcją fizjologiczną jest upłynnianie nasienia poprzez proteolizę białek żelu nasiennego.
W diagnostyce medycznej PSA wykorzystywany jest jako marker nowotworowy raka prostaty, choć jego stężenie może wzrastać również w łagodnym rozroście gruczołu krokowego (BPH), stanach zapalnych prostaty czy po zabiegach urologicznych. Prawidłowe stężenie PSA całkowitego w surowicy wynosi zazwyczaj poniżej 4 ng/ml, choć wartości referencyjne mogą się różnić w zależności od wieku pacjenta.
W praktyce klinicznej istotne znaczenie ma nie tylko oznaczenie PSA całkowitego, ale również jego frakcji: wolnej (fPSA) i związanej. Niski stosunek fPSA/PSA całkowite (poniżej 25%) wskazuje na większe prawdopodobieństwo procesu nowotworowego. Dodatkowo, ocenia się także dynamikę wzrostu PSA (tzw. velocity), czas podwojenia stężenia oraz gęstość PSA (stosunek stężenia PSA do objętości prostaty).
Badanie PSA stanowi ważny element w diagnostyce raka prostaty, jednak ze względu na ograniczoną swoistość nie powinno być stosowane jako jedyny test przesiewowy, a zawsze w połączeniu z badaniem per rectum oraz dalszą diagnostyką w przypadku nieprawidłowych wyników.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Finaran
Finasteryd w dawce 5 mg (lek Finaran) wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z dużą objętością zalegającego moczu i/lub znacznym zmniejszeniem odpływu moczu, którzy powinni być ściśle monitorowani pod kątem niedrożności dróg moczowych. Lek wpływa na stężenie swoistego antygenu sterczowego (PSA), obniżając je o około 50% u pacjentów z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego (BPH), co wymaga podwojenia wartości PSA po 6 miesiącach terapii dla prawidłowej interpretacji wyników. Stężenia PSA >10 ng/ml (metoda Hybritech) wskazują na konieczność dalszej diagnostyki, podobnie jak wartości między 4 a 10 ng/ml. Należy pamiętać, że wartości PSA <4 ng/ml nie wykluczają obecności raka prostaty, a stały wzrost PSA podczas leczenia finasterydem powinien budzić niepokój i wymagać dokładnej analizy. Zaleca się wykonanie badania per rectum przed rozpoczęciem terapii oraz regularne monitorowanie stanu pacjenta i poziomu PSA w trakcie leczenia.
antygen sterczowy PSA, badanie per rectum, badanie PLESS, biopsja, farmakokinetyka finasterydu, finasteryd, gruczoły sutkowe, łagodny rozrost gruczołu krokowego, laktoza jednowodna, myśli samobójcze, nastrój depresyjny, niedobór laktazy, niedrożność dróg moczowych, nietolerancja galaktozy, niewydolność wątroby, objawy psychiczne, rak gruczołu krokowego, rak prostaty, rak sutka u mężczyzn, wyciek z brodawki sutkowej, zaleganie moczu, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Cabazitaxel Fresenius Kabi 20 mg/ml
Kabazytaksel, taksan o kodzie ATC L01CD04, jest stosowany w leczeniu opornego na kastrację, przerzutowego raka gruczołu krokowego u pacjentów uprzednio leczonych docetakselem. Mechanizm działania polega na stabilizacji mikrotubul poprzez wiązanie z tubuliną, co hamuje podziały mitotyczne i interfazowe komórek nowotworowych, prowadząc do zahamowania proliferacji i apoptozy komórek nowotworowych. W badaniu III fazy EFC6193 (n=755) kabazytaksel w dawce 25 mg/m² co 3 tygodnie w skojarzeniu z prednizonem/prednizolonem (10 mg/dobę) wykazał istotne wydłużenie całkowitego przeżycia (OS) do 15,1 miesiąca w porównaniu do 12,7 miesiąca w grupie mitoksantronu (HR 0,70; 95% CI: 0,59-0,83; p<0,0001). Ponadto, kabazytaksel poprawił przeżycie bez progresji (PFS) do 2,8 miesiąca vs 1,4 miesiąca (HR 0,74; p<0,0001), a także wykazał wyższą odpowiedź terapeutyczną guza (14,4% vs 4,4%, p=0,0005) oraz odpowiedź PSA (39,2% vs 17,8%, p=0,0002). W badaniu EFC11785 porównującym dawki 20 mg/m² i 25 mg/m² kabazytakselu (n=1200) wykazano nie gorszą skuteczność dawki 20 mg/m² (mediana OS 13,4 vs 14,5 miesiąca), przy lepszym profilu bezpieczeństwa, zwłaszcza mniejszej częstości ciężkiej neutropenii (2,4% vs 9,6%) i gorączki neutropenicznej (2,1% vs 9,2%).
abirateron, antygen sterczowy PSA, badanie kliniczne, całkowite przeżycie, docetaksel, działanie niepożądane, działanie przeciwnowotworowe, enzalutamid, glejak o wysokim stopniu złośliwości, glejak pnia mózgu, gorączka neutropeniczna, kabazytaksel, klasyfikacja RECIST, małopłytkowość, mikrotubule, mitoksantron, neutropenia, niedokrwistość, niewydolność serca, odpowiedź PSA, prednizon, progresja PSA, przeżycie bez progresji choroby, rak gruczołu krokowego z przerzutami, receptory androgenowe, rPFS, skala Gleasona, taksan, współczynnik ryzyka, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Lutrate Depot 22,5 mg
Lutrate Depot zawiera 22,5 mg leuproreliny octanu (odpowiadającego 21,42 mg leuproreliny) w formie proszku do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań o przedłużonym uwalnianiu, podawanej domięśniowo co 3 miesiące w dawce 22,5 mg (1 ml po rekonstytucji zawiera 11,25 mg leuproreliny octanu). Formuła zapewnia stałe uwalnianie substancji czynnej przez cały okres działania. Lek musi być przygotowywany i podawany wyłącznie przez wykwalifikowany personel medyczny, z zachowaniem ścisłych procedur rekonstytucji i podania, unikając podania dotętniczego, dożylnego lub podskórnego, które są przeciwwskazane. Zaleca się okresową zmianę miejsca wstrzyknięcia, a terapia ma charakter długotrwały, nieprzerywana nawet w przypadku remisji lub poprawy klinicznej.
antygen sterczowy PSA, fosfataza kwaśna, liofilizowany proszek, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, octan leuproreliny, podanie dotętnicze, podanie dożylne, podanie podskórne, poziom kastracyjny, rak gruczołu krokowego, remisja, testosteron w surowicy, wstrzyknięcie domięśniowe, zawiesina o przedłużonym uwalnianiu - Leksykon leków
Działania niepożądane – Androster 5 mg
Finasteryd w dawce 5 mg, stosowany w terapii, wiąże się z szeregiem działań niepożądanych, z których najczęściej obserwowane to impotencja oraz zmniejszenie libido, zwłaszcza w początkowej fazie leczenia, z tendencją do samoistnego ustępowania. Działania niepożądane klasyfikowane są według częstości występowania, od bardzo często (≥1/10) do bardzo rzadko (<1/10 000), z wieloma efektami o częstości nieznanej. Do istotnych działań należą reakcje nadwrażliwości (obrzęk naczynioruchowy), zaburzenia psychiczne (depresja, niepokój), neurologiczne (senność), kardiologiczne (kołatanie serca), podwyższenie enzymów wątrobowych, zmiany skórne (wysypka, świąd), oraz zaburzenia układu rozrodczego (impotencja, ginekomastia, zaburzenia ejakulacji, ból jąder). Finasteryd wpływa również na obniżenie stężenia PSA w surowicy o około 50%, co wymaga korekty wyników PSA przez pomnożenie wartości przez 2 u pacjentów leczonych powyżej 6 miesięcy, aby prawidłowo interpretować wyniki w diagnostyce raka prostaty.
antygen sterczowy PSA, badanie MTOPS, bezpłodność męska, ból jąder, depresja, doksazosyna, enzymy wątrobowe, finasteryd, ginekomastia, impotencja, kołatanie serca, łagodny rozrost prostaty, obniżone libido, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, rak gruczołu krokowego, rak piersi u mężczyzn, reakcja nadwrażliwości, skala Gleasona, wysypka skórna, zaburzenie ejakulacji, zaburzenie erekcji, zaburzenie płodności, zmniejszona objętość ejakulatu - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Deca-Durabolin
Deca-Durabolin (dekanian nandrolonu) wymaga ścisłego monitorowania klinicznego i diagnostycznego ze względu na ryzyko poważnych powikłań. Przed rozpoczęciem terapii konieczne jest wykluczenie raka gruczołu krokowego poprzez badanie per rectum oraz oznaczenie poziomu PSA, które należy powtarzać kwartalnie przez pierwszy rok, a następnie corocznie. Monitorowanie hematokrytu i hemoglobiny jest niezbędne dla wykluczenia czerwienicy. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z chorobami nowotworowymi (np. rak piersi, nadnerczak, rak oskrzeli, przerzuty kostne), gdzie może wystąpić hiperkalcemia, wymagająca leczenia przed kontynuacją terapii. U chorych z niewydolnością serca, nerek lub wątroby istnieje ryzyko obrzęków i zaostrzenia niewydolności, co wymaga natychmiastowego przerwania leczenia.
alkohol benzylowy, antygen sterczowy, antygen sterczowy PSA, badanie palpacyjne per rectum, cukrzyca, czerwienica, dekanian nandrolonu, hematokryt i hemoglobina, hiperkalcemia, łagodny rozrost gruczołu krokowego, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwzakrzepowy, migrena, nadciśnienie tętnicze, nadnerczak, niewydolność serca, olej arachidowy, padaczka, parametry koagulologiczne, pochodne kumaryny, przerzuty nowotworowe, rak gruczołu krokowego, rak gruczołu piersiowego, rak oskrzeli, rak prostaty, reakcja alergiczna, steryd anaboliczny, tolerancja glukozy, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zastoinowa niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego