Leki w grupie
„szczepionki przeciwgruźlicze”

Szczepionki przeciwgruźlicze to preparaty medyczne stosowane w profilaktyce gruźlicy – choroby zakaźnej wywoływanej przez prątki Mycobacterium tuberculosis. Najszerzej stosowaną szczepionką przeciwgruźliczą jest BCG (Bacillus Calmette-Guérin), zawierająca żywe, atenuowane (osłabione) prątki bydlęce (Mycobacterium bovis). Szczepionka BCG stymuluje układ odpornościowy do wytworzenia ochrony przed ciężkimi postaciami gruźlicy, szczególnie u dzieci.

W Polsce szczepienie BCG jest obowiązkowe i wykonuje się je u noworodków w pierwszej dobie życia. Na rynku dostępne są preparaty takie jak: BCG 10 (produkcji Biomed Lublin), BCG SSI (Statens Serum Institut) oraz inne importowane szczepionki BCG. Szczepionka podawana jest śródskórnie, wywołując charakterystyczną reakcję miejscową i pozostawiając bliznę.

Największą zaletą szczepionek przeciwgruźliczych jest ich skuteczność w zapobieganiu ciężkim postaciom gruźlicy u dzieci, w tym gruźliczemu zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych i prosówce gruźliczej. Badania wskazują na 70-80% skuteczność w zapobieganiu ciężkim postaciom gruźlicy u dzieci w krajach, gdzie choroba ta występuje endemicznie. Szczepienie BCG jest ekonomicznym i bezpiecznym narzędziem w kontroli gruźlicy na poziomie populacyjnym.

Wśród potencjalnych zagrożeń związanych ze szczepieniem BCG należy wymienić możliwość wystąpienia miejscowych odczynów poszczepiennych, takich jak ropnie, owrzodzenia czy powiększenie węzłów chłonnych. W rzadkich przypadkach, szczególnie u osób z niedoborami odporności, może dojść do uogólnionego zakażenia BCG (BCG-itis). Dlatego szczepienie jest przeciwwskazane u osób z pierwotnymi i wtórnymi niedoborami odporności oraz zakażonych HIV.

Oprócz klasycznej szczepionki BCG, trwają badania nad nowymi generacjami szczepionek przeciwgruźliczych, które można podzielić na: szczepionki zastępujące BCG (całkowicie nowe szczepionki), szczepionki wzmacniające działanie BCG (podawane jako przypominające) oraz szczepionki terapeutyczne (mające wspomagać leczenie aktywnej gruźlicy). Wśród obiecujących kandydatów są m.in. rekombinowane szczepionki wektorowe (MVA85A), szczepionki podjednostkowe (M72/AS01E, H4:IC31) oraz żywe atenuowane szczepionki (VPM1002, MTBVAC).