Leki w grupie
„szczepionki skoniugowane”

Szczepionki skoniugowane to nowoczesna grupa preparatów immunologicznych, w których antygen (najczęściej polisacharyd bakteryjny) jest chemicznie połączony (skoniugowany) z białkiem nośnikowym. Takie połączenie znacząco zwiększa immunogenność szczepionki, szczególnie u niemowląt i małych dzieci, których układ odpornościowy nie reaguje wystarczająco silnie na czyste antygeny polisacharydowe. Skoniugowanie z białkiem nośnikowym sprawia, że antygen jest rozpoznawany przez limfocyty T, co prowadzi do wytworzenia pamięci immunologicznej i silniejszej odpowiedzi immunologicznej.

Najważniejsze szczepionki skoniugowane obejmują preparaty przeciwko Haemophilus influenzae typu b (Hib), pneumokokom (Streptococcus pneumoniae), meningokokom (Neisseria meningitidis) oraz szczepionki przeciwko durowi brzusznemu. W Polsce dostępne są m.in.: Synflorix, Prevenar 13 (przeciwko pneumokokom), Vaxelis, Hexacima, Infanrix Hexa (szczepionki skojarzone zawierające komponent Hib), Nimenrix, Menveo (przeciwko meningokokom).

Do najczęściej stosowanych białek nośnikowych w szczepionkach skoniugowanych należą: toksoid tężcowy (TT), toksoid błoniczy (DT), białko błony zewnętrznej meningokoków (OMP), bezkomórkowe białko krztuśca oraz białko D pochodzące z Haemophilus influenzae. Wybór białka nośnikowego ma znaczenie dla skuteczności i profilu bezpieczeństwa szczepionki.

Największą zaletą szczepionek skoniugowanych jest ich wysoka skuteczność u niemowląt i małych dzieci, u których szczepionki polisacharydowe nie wywołują odpowiedniej odpowiedzi immunologicznej. Dodatkowo, szczepionki te zmniejszają nosicielstwo bakterii w jamie nosowo-gardłowej, co prowadzi do odporności populacyjnej (tzw. efekt kokonowy). Ich wprowadzenie doprowadziło do dramatycznego spadku zachorowań na inwazyjne choroby bakteryjne, takie jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy sepsa.

Potencjalne zagrożenia związane ze stosowaniem szczepionek skoniugowanych obejmują miejscowe reakcje poszczepienne (ból, zaczerwienienie, obrzęk w miejscu wstrzyknięcia) oraz ogólne reakcje, takie jak gorączka, drażliwość czy senność. Poważne działania niepożądane są rzadkie. Teoretycznym zagrożeniem jest zjawisko „interference” – możliwe obniżenie odpowiedzi immunologicznej, gdy jednocześnie podaje się kilka szczepionek zawierających to samo białko nośnikowe.

W zależności od rodzaju patogenu, przeciwko któremu są skierowane, szczepionki skoniugowane można podzielić na: anty-Hib (przeciwko Haemophilus influenzae typu b), pneumokokowe (PCV10, PCV13, PCV15, PCV20), meningokokowe (MenACWY, MenB-4C, MenB-FHbp) oraz przeciwko durowi brzusznemu (Typbar-TCV). Dostępne są również szczepionki skojarzone, zawierające komponenty skoniugowane wraz z innymi antygenami, co pozwala na zmniejszenie liczby wkłuć przy zachowaniu szerokiej ochrony przed chorobami zakaźnymi.