hormon kory nadnerczy
Hormony kory nadnerczy to związki steroidowe produkowane przez zewnętrzną część nadnerczy (korę nadnerczy). Dzielą się na trzy główne grupy: glikokortykoidy (np. kortyzol), mineralokortykoidy (np. aldosteron) oraz androgeny nadnerczowe (np. DHEA, DHEA-S).
Glikokortykoidy wpływają na metabolizm węglowodanów, białek i tłuszczów, regulują odpowiedź immunologiczną i przeciwzapalną oraz pomagają organizmowi radzić sobie ze stresem. Mineralokortykoidy odpowiadają za gospodarkę wodno-elektrolitową, kontrolując poziom sodu i potasu w organizmie oraz ciśnienie tętnicze. Androgeny nadnerczowe pełnią rolę prekursorów hormonów płciowych.
Zaburzenia wydzielania hormonów kory nadnerczy mogą prowadzić do różnych chorób, takich jak zespół Cushinga (nadmiar kortyzolu), choroba Addisona (niedobór hormonów kory nadnerczy), hiperaldosteronizm (nadmiar aldosteronu) czy wrodzony przerost nadnerczy. Diagnostyka tych zaburzeń obejmuje pomiar stężenia hormonów we krwi i moczu oraz testy dynamiczne, jak test hamowania deksametazonem czy test stymulacji ACTH.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Mobilat (0,2 g + 1 g + 2 g)/100 g
Produkt leczniczy Mobilat zawiera trzy składniki aktywne: kwas salicylowy, mukopolisacharydowy polisiarczan oraz ekstrakt z kory nadnerczy. Kwas salicylowy szybko przenika przez skórę, jednak przy stosowaniu miejscowym zgodnie z zaleceniami nie osiąga się stężeń w surowicy przekraczających 30 mg/dl, co eliminuje ryzyko toksyczności. Brak jest jednoznacznych danych dotyczących mutagenności i kancerogenności kwasu salicylowego, natomiast badania teratogenności wskazują na potencjalne ryzyko przy regularnym stosowaniu u zwierząt, obejmujące zaburzenia zagnieżdżania zarodków oraz toksyczność wobec zarodków i płodów. Mukopolisacharydowy polisiarczan wykazuje toksyczność zarodkową przy dawce 32 mg/kg, objawiającą się zmniejszoną masą ciała, zwiększoną resorpcją zarodków i obniżoną przeżywalnością płodów, jednak bez działania teratogennego; nie stwierdzono mutagenności, a badania rakotwórczości nie zostały przeprowadzone.
aberracja chromosomalna, badanie rakotwórczości, badanie teratogenności, badanie toksykologiczne, działanie mutagenne, działanie teratogenne, ekstrakt z kory nadnerczy, hormon kory nadnerczy, kortykosteroid, kwas salicylowy, mukopolisacharydowy polisiarczan, podrażnienie miejsca podania, potencjał kancerogenny, powiększenie węzłów chłonnych, przenikanie przez skórę, stężenie ogólnoustrojowe, stężenie w osoczu, stężenie w surowicy krwi, test Amesa, toksyczność przewlekła, toksyczność zarodkowa, zatrucie kwasem salicylowym - Leksykon leków
Działania niepożądane – Budesonide Easyhaler 100 mcg/dawkę
Budesonide Easyhaler w dawce 100 μg/dawkę, stosowany wziewnie, może powodować działania niepożądane o różnej częstości, w tym kandydozę jamy ustnej i gardła, reakcje nadwrażliwości, zaburzenia endokrynologiczne (np. zahamowanie czynności nadnerczy, opóźnienie wzrostu u dzieci), zaburzenia psychiczne (lęk, depresja), zaćmę, jaskrę, kaszel, skurcz oskrzeli oraz zmniejszenie gęstości kości. Ryzyko ogólnoustrojowych działań kortykosteroidów zależy od dawki, czasu ekspozycji, wcześniejszego stosowania kortykosteroidów oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta. W badaniach klinicznych u ponad 13 000 pacjentów częstość lęku i depresji była niższa w grupie leczonej budezonidem (odpowiednio 0,52% i 0,67%) niż w grupie placebo (0,63% i 1,15%).
Budesonide Easyhaler, budezonid, chrypka, ciśnienie wewnątrzgałkowe, demineralizacja kości, depresja, duszność, dysfagia, działanie ogólnoustrojowe kortykosteroidów, glikokortykosteroid, grzybica, hormon kory nadnerczy, jaskra, kandydoza jamy ustnej, kontaktowe zapalenie skóry, krwiak podskórny, lęk, lek przeciwgrzybiczny, nadciśnienie wewnątrzgałkowe, nadnercza, nadpobudliwość psychomotoryczna, niewydolność nadnerczy, obrzęk naczynioruchowy, osteopenia, podrażnienie gardła, pokrzywka, proszek do inhalacji, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, rumień, skurcz mięśni, skurcz oskrzeli, świąd, wysypka, zaburzenie endokrynologiczne, zaćma - Leksykon substancji czynnych
Prasteron – Właściwości farmakodynamiczne
Prasteron (DHEA) jest steroidowym hormonem kory nadnerczy, zaliczanym do androgenów, z główną produkcją w nadnerczach i około 10% w gonadach. Średnie stężenia DHEA w osoczu wynoszą u mężczyzn 7-31 nmol/l, a u kobiet 7-10,5 µmol/l, z wyraźną zmiennością dobową i szczytem między 20. a 30. rokiem życia, po czym następuje stopniowy spadek. W krążeniu dominuje siarczan DHEA (DHEA-S), którego stężenie jest około 500-krotnie wyższe niż wolnego DHEA i stanowi najlepszy marker androgennej aktywności nadnerczy. DHEA działa poprzez przekształcenie w tkankach obwodowych do androgenów (ok. 4,7% do androstendionu, 0,67% do testosteronu) oraz estrogenów, pełniąc rolę substratu do ich syntezy w tkankach takich jak podskórna tkanka tłuszczowa, gruczoły sutkowe czy mieszki włosowe.
Farmakodynamicznie prasteron wykazuje działanie anaboliczne, stymulując syntezę białek i zwiększając masę mięśniową oraz kostną, a także wspomaga mineralizację i wzrost kości. Jego aktywność androgenna wynika z przemiany do testosteronu, a estrogenna z syntezy w tkankach obwodowych. Klinicznie suplementacja DHEA jest stosowana w stanach takich jak andropauza, menopauza, spadek sprawności fizycznej i psychicznej, zaburzenia nastroju, snu, erekcji, otyłość, insulinooporność, niewydolność kory nadnerczy oraz osłabienie odporności. Podawanie egzogennego DHEA nie hamuje endogennej produkcji i może poprawiać jakość życia, opóźniając procesy starzenia poprzez korzystny wpływ na układ kostno-mięśniowy, immunologiczny oraz funkcje psychoseksualne.
aktywność androgenna, androgen, andropauza, androstendion, dehydroepiandrosteron, działanie anaboliczne, fluktuacja dobowa, gonady, hormon kory nadnerczy, insulinooporność, kora nadnerczy, menopauza, mineralizacja kości, niewydolność kory nadnerczy, prasteron, siarczan DHEA, stan depresyjny, stężenie DHEA, synteza białek, ujemne sprzężenie zwrotne, zaburzenia erekcji - Leksykon substancji czynnych
Ekstrakt z kory nadnerczy – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Ekstrakt z kory nadnerczy, będący składnikiem preparatów Mobilat (maść, żel), zawiera hormony kory nadnerczy o strukturze zbliżonej do endogennych kortykosteroidów. Po miejscowej aplikacji nie obserwuje się zmian fizjologicznych stężeń kortykosteroidów w organizmie, co wskazuje na minimalne ryzyko działań toksycznych związanych z systemowym wchłanianiem. Brak jest szczegółowych danych farmakokinetycznych oraz badań toksyczności ostrej i przewlekłej dotyczących samego ekstraktu, a także informacji o genotoksyczności i kancerogenności. Wchłanianie substancji aktywnych zależy od rodzaju podłoża, stanu skóry i powierzchni aplikacji, co może wpływać na profil bezpieczeństwa. W kontekście całego preparatu, inne składniki, takie jak kwas salicylowy i mukopolisacharydowy polisiarczan, wykazują znane profile toksyczności, np. objawy zatrucia przy stężeniu salicylanów >30 mg/dl w surowicy oraz toksyczność zarodkową mukopolisacharydowego polisiarczanu przy dawce 32 mg/kg bez działania teratogennego.
badanie farmakokinetyczne, działanie teratogenne, ekstrakt z kory nadnerczy, genotoksyczność, hepatomegalia, hormon kory nadnerczy, kancerogenność, kortykosteroid, kwas salicylowy, limfadenopatia, mukopolisacharydowy polisiarczan, mutagenność, przenikanie przezskórne, stężenie w osoczu, stężenie w surowicy, teratogenność, toksyczność ogólna, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, wchłanianie substancji aktywnej - Leksykon substancji czynnych
Karbidopa – Przeciwwskazania stosowania
Karbidopa, stosowana wyłącznie w połączeniu z lewodopą w terapii choroby Parkinsona, jest dostępna w różnych preparatach (m.in. Dopamar, Duodopa, Sinemet CR). Kluczowym aspektem bezpieczeństwa terapii jest ścisłe przestrzeganie przeciwwskazań, w tym unikanie jednoczesnego stosowania nieselektywnych inhibitorów MAO oraz selektywnych inhibitorów MAO typu A, które muszą być odstawione co najmniej 2 tygodnie przed rozpoczęciem leczenia karbidopą. Preparaty te mogą być jednak stosowane z selektywnymi inhibitorami MAO typu B (np. selegiliną) przy zachowaniu zalecanych dawek. Przeciwwskazania obejmują także nadwrażliwość na karbidopę, lewodopę lub substancje pomocnicze, ciężką niewydolność serca, ciężkie zaburzenia rytmu serca, jaskrę z wąskim kątem przesączania, ciężki lub ostry udar mózgu oraz podejrzane lub potwierdzone zmiany skórne, w tym czerniaka złośliwego.
chlorowodorek selegiliny, choroba Parkinsona, ciśnienie wewnątrzgałkowe, czerniak złośliwy, działanie sympatykomimetyczne, guz chromochłonny, hormon kory nadnerczy, inhibitor monoaminooksydazy, jaskra z wąskim kątem przesączania, karbidopa, lek sympatykomimetyczny, lewodopa, nadczynność tarczycy, nieselektywny inhibitor MAO, niewydolność serca, pheochromocytoma, psychoza, selektywny inhibitor MAO typu A, selektywny inhibitor MAO typu B, udar mózgu, zaburzenie psychotyczne, zaburzenie rytmu serca, zespół Cushinga - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Napritum 250 mg
Naproksen, substancja czynna leku Napritum (dostępnego w dawkach 250 mg i 500 mg), jest niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym (NLPZ) z grupy pochodnych kwasu propionowego, sklasyfikowanym pod kodem ATC M01AE02. W badaniach przedklinicznych wykazano jego wielokierunkowe działanie: przeciwbólowe, przeciwgorączkowe oraz przeciwzapalne, które utrzymuje się nawet po usunięciu nadnerczy, co wskazuje na niezależność mechanizmu działania od osi przysadkowo-nadnerczowej. Główny mechanizm molekularny polega na hamowaniu syntetazy prostaglandyn, co prowadzi do zahamowania biosyntezy mediatorów zapalenia, bólu i gorączki, choć pełny mechanizm działania NLPZ pozostaje nie do końca poznany.
biosynteza prostaglandyn, działanie przeciwbólowe, działanie przeciwgorączkowe, działanie przeciwzapalne, hamowanie enzymu, hormon kory nadnerczy, laktoza jednowodna, mediator zapalenia, naproksen, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nietolerancja laktozy, NLPZ, oś przysadkowo-nadnerczowa, pochodna kwasu propionowego, syntetaza prostaglandyn, usunięcie nadnerczy - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Scorbolamid EXTRA 300 mg + 200 mg + 50 mg + 5 mg
Scorbolamid EXTRA to złożony preparat zawierający salicylamid (300 mg), kwas askorbinowy (200 mg), rutozyd (50 mg) oraz cynk w postaci glukonianu (5 mg). Salicylamid, będący amidowym pochodnym kwasu salicylowego, wykazuje silne działanie przeciwbólowe poprzez hamowanie syntezy prostaglandyn i innych mediatorów bólu, działając głównie obwodowo, z dodatkowym efektem ośrodkowym na poziomie podwzgórza. Preparat wykazuje także działanie przeciwzapalne i przeciwgorączkowe, choć mechanizmy tych efektów nie są w pełni poznane. Rutozyd wzmacnia naczynia krwionośne, działa przeciwzapalnie i antyoksydacyjnie, stabilizując kwas askorbinowy i zwiększając jego biodostępność. Kwas askorbinowy wspiera układ immunologiczny, działa przeciwwirusowo i przeciwzapalnie, a także uczestniczy w syntezie kolagenu i metabolizmie wielu związków. Cynk natomiast odgrywa kluczową rolę w procesach gojenia, stabilizacji błon komórkowych oraz funkcjonowaniu enzymów i hormonów.
antyoksydant, cyklooksygenaza, działanie angioprotektywne, działanie przeciwbólowe, działanie przeciwgorączkowe, działanie przeciwwirusowe, działanie przeciwzapalne, flawonoid, glukonian cynku, hipotensja, hormon kory nadnerczy, hydroksylacja hormonów, interferon, kolagen, kwas askorbowy, kwas nukleinowy, mechanizm immunologiczny, mediator bólu, naczynie krwionośne, niesteroidowy lek przeciwzapalny, ośrodkowy układ nerwowy, peroksydacja, podwzgórze, proces oksydacyjno-redukcyjny, rutozyd, salicylamid, substancja międzykomórkowa, synteza prostaglandyn, układ enzymatyczny, witamina C - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Cortineff 100 mcg
Octan fludrokortyzonu, substancja czynna leku Cortineff, jest syntetycznym kortykosteroidem o silnym działaniu mineralokortykoidowym, będąc fluorowaną pochodną hydrokortyzonu (kod ATC: H02A A02). Mechanizm działania opiera się na zwiększeniu zwrotnego wchłaniania sodu i retencji wody w cewce dalszej kanalików nerkowych, jednocześnie nasilając wydalanie potasu i jonów wodorowych, co może prowadzić do zaburzeń elektrolitowych przy nieprawidłowym dawkowaniu. Fludrokortyzon nie jest wskazany do leczenia stanów zapalnych. Działanie leku obejmuje także hamowanie czynności kory nadnerczy, zmniejszenie aktywności grasicy oraz wpływ na wydzielanie ACTH przez przysadkę mózgową, a także metaboliczne efekty, takie jak nasilenie odkładania glikogenu w wątrobie i zmniejszenie liczby granulocytów eozynofilnych.
aktywność mineralokortykoidowa, cewka dalsza kanalików nerkowych, działanie glukokortykoidowe, działanie mineralokortykoidowe, gospodarka węglowodanowa, gospodarka wodno-elektrolitowa, hormon adrenokortykotropowy, hormon kory nadnerczy, kortykosteroid, niewydolność kory nadnerczy, octan fludrokortyzonu, odkładanie glikogenu, pochodna hydrokortyzonu, przysadka mózgowa, retencja wody, stan zapalny, ujemny bilans azotowy, wchłanianie zwrotne sodu, wydalanie potasu, zaburzenie elektrolitowe, zahamowanie czynności kory nadnerczy - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Cortineff ophtalm. 0,1% 1 mg/g
Fludrokortyzonu octan, obecny w preparacie CORTINEFF ophtalm. 0,1% (1 mg/g), jest syntetycznym kortykosteroidem o silnym działaniu mineralotropowym, stosowanym miejscowo w okulistyce głównie ze względu na swoje właściwości przeciwzapalne. Mechanizm działania opiera się na hamowaniu kaskady zapalnej, w tym silnym inhibowaniu kinin tkankowych oraz redukcji substancji podstawowej tkanki łącznej i proliferacji kolagenu. Preparat w formie maści do oczu wykazuje wielokierunkowe efekty farmakodynamiczne, takie jak intensywne hamowanie procesów zapalnych w przednim odcinku gałki ocznej, redukcja odczynów alergicznych, działanie przeciwświądowe, przeciwobrzękowe oraz hamowanie wytwarzania płynu wysiękowego i zmniejszanie reakcji pourazowych rogówki i twardówki.
alergiczne zapalenie spojówek, biodostępność, chlorek benzalkoniowy, działanie przeciwobrzękowe, działanie przeciwświądowe, działanie przeciwzapalne, fludrokortyzonu octan, hamowanie kory nadnerczy, hormon kory nadnerczy, hydrokortyzon, kininy tkankowe, kortykosteroid okulistyczny, lanolina, maść do oczu, mechanizm działania przeciwzapalnego, miejscowe stosowanie okulistyczne, płyn wysiękowy, proliferacja kolagenu, substancja przeciwzapalna, uraz rogówki, właściwości konserwujące, zapalenie przedniego odcinka gałki ocznej, zapalenie przedniego odcinka oka