Właściwości farmakodynamiczne
Prasteron

Charakterystyka ogólna prasteronu (DHEA)

Prasteron, znany również jako dehydroepiandrosteron (DHEA), jest steroidowym hormonem kory nadnerczy zaliczanym do grupy androgenów, związków wykazujących aktywność męskich hormonów płciowych. Jest on wydzielany głównie przez korę nadnerczy, choć około 10% całkowitej produkcji odbywa się w gonadach (jądrach).^{1 2}

Stężenie fizjologiczne prasteronu

Średnie stężenie DHEA w osoczu mężczyzn wynosi od 7 do 31 nmol/l, wykazując znaczną zmienność dobową, z najniższymi wartościami w godzinach popołudniowych (50-70% wartości porannych).^{3 4} U kobiet średnie stężenie we krwi wynosi od 7 do 10,5 µmol/L, również z charakterystyczną dobową fluktuacją.⁵

Najwyższe stężenia DHEA u mężczyzn i kobiet występują między 20. a 30. rokiem życia. Po 30. roku życia następuje stopniowe, znaczne obniżanie się stężenia tego hormonu.^{6 7 8}

Metabolizm DHEA w organizmie

W nadnerczach oraz wątrobie DHEA podlega intensywnym procesom sprzęgania z kwasem siarkowym. W rezultacie, w krążeniu systemowym występuje głównie siarczan DHEA (DHEA-S). Siarczan DHEA i wolny DHEA pozostają w stanie równowagi dynamicznej, przy czym u mężczyzn stężenie DHEA-S jest około 500 razy wyższe niż stężenie wolnego DHEA.⁹

Stężenie wolnego DHEA we krwi charakteryzuje się znaczną zmiennością dobową (z najwyższymi wartościami w godzinach porannych), natomiast stężenie DHEA-S utrzymuje się na względnie stałym poziomie i stanowi najlepszy wskaźnik androgennej aktywności nadnerczy.¹⁰

Mechanizm działania prasteronu

Mechanizm działania DHEA nie został w pełni poznany. Prawdopodobnie działa zarówno poprzez receptory dla androgenów i estrogenów, choć dotychczas nie zidentyfikowano receptorów specyficznych dla DHEA.^{11 12 13}

Transformacja obwodowa DHEA

Liczne dane potwierdzają występowanie transformacji DHEA w tkankach obwodowych do androgenów i estrogenów. Z całkowitej puli DHEA około 4,7% ulega przekształceniu do androstendionu, a 0,67% do testosteronu.¹⁴

DHEA stanowi także istotny substrat do pozanadnerczowej syntezy estrogenów, która zachodzi w wielu tkankach, w tym w:^{15 16}

• podskórnej tkance tłuszczowej
• tkance tłuszczowej gruczołów sutkowych
• mieszkach włosowych
• innych tkankach

^{17 18}

Efekty farmakodynamiczne prasteronu

Prasteron wykazuje wielokierunkowe działanie w organizmie, które można podzielić na kilka głównych efektów farmakodynamicznych:^{19 20 21}

Działanie anaboliczne

Działanie anaboliczne prasteronu polega na pobudzaniu syntezy białek z aminokwasów, co prowadzi przede wszystkim do:^{22 23}

• zwiększenia masy mięśniowej
• zwiększenia masy białkowej (macierzy) tkanki kostnej

^{24 25}

W obrębie tkanki kostnej, pod wpływem DHEA zachodzi prawidłowy wzrost kości na długość oraz właściwa mineralizacja kości.^{26 27}

Działanie androgenne

Aktywność androgenna prasteronu jest następstwem obwodowej przemiany DHEA poprzez androstendion w testosteron.^{28 29 30}

Rola prekursora estrogenów

DHEA pełni funkcję substratu do syntezy estrogenów w różnych tkankach obwodowych.^{31 32}

Wspomagające działanie prasteronu w różnych stanach klinicznych

Istnieje szereg stanów klinicznych i zaburzeń, w których wykazano wspomagające działanie prasteronu:^{33 34}

Zaburzenia związane z wiekiem

• Andropauza u mężczyzn³⁵
• Menopauza u kobiet³⁶
• Spadek sprawności fizycznej i psychicznej, szczególnie u osób w podeszłym wieku^{37 38}

Zaburzenia psychiczne

• Pogorszenie nastroju, stany depresyjne^{39 40}
• Zaburzenia snu^{41 42}
• Obniżenie napędu psychoruchowego^{43 44}

Zaburzenia seksualne

• Zaburzenia erekcji u mężczyzn⁴⁵
• Spadek aktywności płciowej^{46 47}

Zaburzenia metaboliczne

• Otyłość^{48 49}
• Zmniejszona wrażliwość tkanek na insulinę^{50 51}

Inne stany kliniczne

• Zaburzenia układu krążenia^{52 53}
• Osłabienie odporności^{54 55}
• Pierwotna i wtórna niewydolność kory nadnerczy^{56 57}
• Nadmierna pigmentacja skóry, zmniejszenie grubości naskórka⁵⁸

Efekty suplementacji prasteronu

Suplementacja DHEA nie powoduje zahamowania wydzielania endogennego DHEA (brak ujemnego sprzężenia zwrotnego).^{59 60 61}

Z wiekiem obserwuje się fizjologiczne zmniejszenie wytwarzania DHEA przez nadnercza. Istnieją przypuszczenia, że podawanie egzogennego DHEA, stosowane jako leczenie uzupełniające, może pozytywnie wpływać na niektóre schorzenia i objawy zależne od wieku oraz poprawiać subiektywnie ocenianą jakość życia.⁶²

Podawanie DHEA może opóźniać procesy starzenia, wpływając korzystnie m.in. na psychikę, zdolność do życia płciowego, czynność układu immunologicznego i układ kostno-mięśniowy.^{63 64}