Właściwości farmakokinetyczne
Prasteron

Właściwości farmakokinetyczne prasteronu (DHEA)

Prasteron (dehydroepiandrosteron, DHEA) to hormon steroidowy, którego parametry farmakokinetyczne zostały dokładnie przebadane zarówno po podaniu jednorazowym, jak i wielokrotnym w dłuższych okresach (do 6 miesięcy). Badania obejmowały zdrowych ochotników obu płci w wieku 27-80 lat oraz pacjentów z różnymi schorzeniami, takimi jak toczeń rumieniowaty układowy (SLE), niedoczynność przysadki, choroba Addisona, zaburzenia erekcji, AIDS czy depresja. Najczęściej stosowane dawki prasteronu w terapii substytucyjnej wynoszą 50-100 mg.¹

W kontrolowanych badaniach oceniających parametry farmakokinetyczne, reakcje organizmu oraz bezpieczeństwo stosowania egzogennego DHEA w dawkach 25 i 50 mg na dobę u osób w wieku 60-80 lat, odnotowano istotny wzrost stężenia DHEA oraz siarczanu DHEA do wartości obserwowanych u młodych osób. Co ważne, dawki przekraczające 300 mg na dobę nie powodowały dalszego istotnego wzrostu stężenia DHEA w osoczu, a w badaniach tych nie zaobserwowano poważnych działań niepożądanych.^{2 3}

Wchłanianie prasteronu

Prasteron charakteryzuje się szybkim i efektywnym wchłanianiem z przewodu pokarmowego. Obecność pokarmu ułatwia ten proces. Po doustnym podaniu prasteronu, maksymalne stężenie we krwi zarówno samego DHEA, jak i jego siarczanu (DHEA-S) obserwuje się po około 2-5 godzinach.^{1 2 3}

Biodostępność prasteronu jest wysoka i wynosi co najmniej 50-70%, co świadczy o efektywnym przenikaniu substancji do krwiobiegu po podaniu doustnym.¹

Dystrybucja prasteronu w organizmie

Wolny prasteron wiąże się z białkami krwi w 10-20%, a jego objętość dystrybucji wynosi 17-38 litrów. Natomiast siarczan DHEA (DHEA-S) wiąże się z białkami krwi (głównie albuminami) w znacznie większym stopniu – 80-90%, a jego objętość dystrybucji jest mniejsza i wynosi około 9 litrów.¹

Charakterystyczną cechą dystrybucji prasteronu jest znacznie wyższe stężenie we krwi jego formy sprzężonej (siarczanu DHEA) w porównaniu do wolnego DHEA – około 250 razy wyższe u kobiet i około 500 razy wyższe u mężczyzn.¹

W surowicy krwi DHEA występuje przeważnie w połączeniu z kwasem siarkowym i w tej formie wiąże się z białkami osocza. Średnie stężenia hormonu we krwi u młodych dorosłych wynoszą od 7 do 31 nmol/ml i wraz z wiekiem ulegają stopniowemu zmniejszeniu.^{2 3}

Metabolizm prasteronu

Metabolizm prasteronu rozpoczyna się już na poziomie komórek nabłonka jelit, gdzie zachodzi proces sprzęgania z kwasem siarkowym. Proces ten jest kontynuowany w wątrobie, co powoduje, że do krążenia ogólnego dociera głównie siarczan DHEA (DHEA-S).¹

Dalszy metabolizm DHEA-S odbywa się w narządach i tkankach docelowych, gdzie powstają aktywne hormony płciowe:

• Androgeny: androstendion, testosteron, dihydrotestosteron
• Estrogeny: estron i estradiol

¹

Stopień konwersji prasteronu do hormonów płciowych oraz jej kierunek (androgeny lub estrogeny) zależy od wielu czynników, takich jak płeć, wiek, zapotrzebowanie tkanek na hormony oraz cechy osobnicze. Warto podkreślić, że ilość DHEA przekształcana w aktywne hormony płciowe nie przekracza kilku procent.¹

Powstałe hormony podlegają następnie dalszym procesom metabolicznym, prowadzącym do powstania 17-ketosterydów. Związki te są wydalane z moczem w postaci sprzężonej z kwasem glukuronowym lub siarkowym.¹

Najważniejszym miejscem metabolizmu prasteronu w organizmie jest wątroba, ale proces ten zachodzi również w innych tkankach, takich jak: gruczoł krokowy, pęcherzyki nasienne, skóra, mięśnie oraz podwzgórze.^{1 2 3}

Eliminacja prasteronu

Okres półtrwania wolnego prasteronu (DHEA) w organizmie człowieka jest stosunkowo krótki i wynosi od 15 do 38 minut, co wynika z intensywnych przemian metabolicznych. Klirens DHEA wynosi około 2000 litrów na dobę.¹

Natomiast okres półtrwania siarczanu DHEA (DHEA-S) jest znacznie dłuższy i wynosi od 7 do 22 godzin, przy klirencie wynoszącym około 13 litrów na dobę.¹ Według innych źródeł, średni okres półtrwania DHEA w osoczu wynosi około 24 godziny.^{2 3}

Wydalanie prasteronu z organizmu odbywa się przede wszystkim z moczem w postaci polarnych metabolitów. Tą drogą wydala się około 50-70% DHEA. Pozostała część metabolitów jest wydzielana z żółcią i usuwana z kałem.¹ Zdecydowana większość metabolitów androgenów wydala się z moczem, a tylko niewielka część z żółcią.^{2 3}