testosteron
Testosteron to główny androgen i hormon płciowy męski produkowany przede wszystkim przez komórki Leydiga jąder, a w mniejszym stopniu przez korę nadnerczy oraz jajniki u kobiet. Jest kluczowym regulatorem rozwoju płciowego mężczyzn, odpowiedzialnym za wykształcenie drugorzędowych cech płciowych, rozwój narządów płciowych oraz spermatogenezę.
W praktyce klinicznej oznaczenie poziomu testosteronu (zarówno całkowitego, jak i wolnego) ma istotne znaczenie diagnostyczne w ocenie hipogonadyzmu, zaburzeń płodności, opóźnionego dojrzewania płciowego, ginekomastii, zespołu policystycznych jajników oraz niektórych nowotworów hormonozależnych. Fizjologiczne stężenie testosteronu u mężczyzn wynosi zwykle 300-1000 ng/dl, podczas gdy u kobiet wartości te są znacznie niższe (15-70 ng/dl).
Terapia testosteronem znajduje zastosowanie w leczeniu hipogonadyzmu męskiego, opóźnionego dojrzewania płciowego oraz niektórych przypadków osteoporozy u mężczyzn. Należy jednak pamiętać o potencjalnych działaniach niepożądanych suplementacji testosteronu, takich jak policytemia, pogorszenie parametrów lipidowych, ryzyko sercowo-naczyniowe czy wpływ na prostatę. W sporcie androgeny, w tym testosteron, są substancjami zabronionymi ze względu na ich właściwości anaboliczne.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Amlonor 10 mg
Przedkliniczne badania amlodypiny wykazały istotny wpływ na procesy rozrodcze u zwierząt, zwłaszcza przy dawkach około 50-krotnie przekraczających maksymalną zalecaną dawkę dla ludzi (10 mg, przeliczone na mg/kg masy ciała). U szczurów i myszy zaobserwowano opóźnienie porodu, wydłużenie jego czasu oraz obniżoną przeżywalność potomstwa. W badaniach płodności wyniki były zróżnicowane: podawanie amlodypiny w dawce 10 mg/kg/dobę (8-krotność dawki ludzkiej wg mg/m²) nie wpływało na płodność, natomiast w innym protokole, przy dawce porównywalnej do ludzkiej (mg/kg) przez 30 dni u samców szczurów, stwierdzono obniżenie stężenia FSH i testosteronu, zmniejszenie gęstości nasienia oraz redukcję liczby spermatyd i komórek Sertoliego, co wskazuje na potencjalne zaburzenia spermatogenezy.
amlodypina, badanie mutagenności, badanie płodności, działanie genotoksyczne, działanie rakotwórcze, gęstość nasienia, hormon folikulotropowy, komórka Sertoliego, maksymalna zalecana dawka, opóźnienie porodu, potencjał rakotwórczy, profil bezpieczeństwa leku, przeżywalność potomstwa, spermatogeneza, spermatyda, testosteron, właściwość mutagenna - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Aramlessa 10 mg + 5 mg
Dane przedkliniczne dotyczące produktu leczniczego Aramlessa, zawierającego peryndopryl i amlodypinę, wskazują na odwracalne uszkodzenia nerek u szczurów i małp po przewlekłym podaniu peryndoprylu, bez wykazania działania mutagennego ani rakotwórczego. Peryndopryl nie wykazuje bezpośredniego działania embriotoksycznego ani teratogennego, jednak jako inhibitor ACE może powodować opóźnienie rozwoju płodu, prowadzące do śmierci płodu, wad wrodzonych, nefrotoksyczności oraz zwiększonej śmiertelności okołoporodowej. Nie stwierdzono zaburzeń płodności u szczurów. Amlodypina, przy dawkach około 50-krotnie przekraczających maksymalną zalecaną dawkę dla ludzi (10 mg), powodowała opóźnienie i wydłużenie porodu oraz zmniejszoną przeżywalność potomstwa, natomiast przy dawkach terapeutycznych wykazano wpływ na męski układ rozrodczy, w tym obniżenie stężenia FSH, testosteronu, gęstości nasienia, liczby spermatyd i komórek Sertoliego. Badania rakotwórczości amlodypiny przy dawkach do 2,5 mg/kg mc./dobę nie wykazały działania onkogennego, podobnie jak badania mutagenności.
amlodypina wpływ na rozród, badanie in vitro, badanie in vivo, działanie embriotoksyczne, działanie genotoksyczne, działanie nefrotoksyczne, działanie teratogenne, gęstość nasienia, hormon folikulotropowy, inhibitor ACE, komórka Sertoliego, mutagenność amlodypiny, nerka, peryndopryl i amlodypina, potencjał onkogenny, rakotwórczość amlodypiny, śmiertelność okołoporodowa, spermatogeneza, spermatyda, testosteron, toksyczność peryndoprylu, wada wrodzona - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Prestozek Combi 8 mg + 10 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa składników preparatu Prestozek Combi, zawierającego peryndopryl z tert-butyloaminą oraz amlodypinę, wykazały, że peryndopryl po podaniu doustnym u szczurów i małp wykazuje odwracalne uszkodzenia nerek, bez trwałego wpływu na funkcję tego narządu. Badania mutagenności (in vitro i in vivo) nie wykazały działania mutagennego peryndoprylu, a badania reprodukcyjne na różnych gatunkach zwierząt nie potwierdziły działania embriotoksycznego ani teratogennego. Niemniej, jako inhibitor ACE, peryndopryl może wywoływać działania niepożądane związane z rozwojem płodu, typowe dla całej grupy leków ACE, takie jak uszkodzenia nerek płodu czy wady wrodzone. Długoterminowe badania na szczurach i myszach nie wykazały działania rakotwórczego peryndoprylu.
badanie in vitro, badanie in vivo, badanie mutagenności, działanie embriotoksyczne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, funkcja nerek, genotoksyczność, gęstość nasienia, hormon folikulotropowy, inhibitor ACE, kancerogenność, komórka Sertoliego, peryndopryl, potencjał mutagenny, przeżywalność potomstwa, śmiertelność okołoporodowa, śmiertelność poporodowa, spermatyda, testosteron, toksyczność przewlekła, uszkodzenie nerek, wada wrodzona - Leksykon chorób i schorzeń
Nadużywanie sterydów anabolicznych – Diagnostyka i diagnoza
Nadużywanie sterydów anabolicznych (AAS) stanowi istotny problem zdrowia publicznego, obejmujący zarówno sportowców wyczynowych, jak i szerszą populację. Diagnoza opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz badaniach laboratoryjnych, w tym oznaczeniach hormonów (LH, FSH, testosteron), lipidogramu (obniżony HDL, podwyższony LDL), glukozy, prób wątrobowych oraz stosunku testosteronu do epitestosteronu w moczu (>6:1 sugeruje egzogenne stosowanie). Charakterystyczne objawy kliniczne to trądzik, ginekomastia, atrofia jąder, rozstępy skórne, podwyższone ciśnienie tętnicze oraz zmiany behawioralne (agresja, wahania nastroju). U kobiet mogą wystąpić objawy defeminizacji i hirsutyzmu. Wykrywanie AAS u sportowców wspomaga „paszport biologiczny”, natomiast u pozostałych pacjentów kluczowa jest empatyczna rozmowa. Brak jest obecnie wiarygodnych testów przesiewowych dla populacji ogólnej, a rozwijane są metody oparte na mikroRNA jako potencjalnych biomarkerach.
atrofia jąder, badanie fizykalne, badanie toksykologiczne moczu, choroba miażdżycowa, depresja, dysfunkcja seksualna, ginekomastia, globulina wiążąca hormony płciowe, hepatopatia, hipogonadyzm, hirsutyzm, hormon luteinizujący, kinaza kreatynowa, morfologia krwi, nadużywanie sterydów anabolicznych, niepłodność, objawy odstawienia, panel lipidowy, powikłanie endokrynologiczne, powikłanie oczne, powikłanie sercowo-naczyniowe, Propionibacterium acnes, rozstępy, rozstępy skórne, sportowiec wyczynowy, steryd anaboliczny, terapia poznawczo-behawioralna, testosteron, trądzik, trądzik piorunujący, trądzik zapalny, uzależnienie od sterydów, wywiad motywacyjny - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Amlodypina + Walsartan + Hydrochlorotiazyd Macleods 10 mg + 160 mg + 25 mg
Przedkliniczna ocena bezpieczeństwa preparatu złożonego zawierającego amlodypinę, walsartan i hydrochlorotiazyd (Amlodypina + Walsartan + Hydrochlorotiazyd Macleods) wykazała brak toksyczności ogólnoustrojowej oraz niekorzystnego wpływu na narządy docelowe w badaniach na zwierzętach. W 13-tygodniowych testach na szczurach zaobserwowano odwracalne zmiany hematologiczne (spadek erytrocytów, hemoglobiny, hematokrytu i retikulocytów), podwyższone stężenia mocznika, kreatyniny i potasu w surowicy oraz wzrost liczby komórek przykłębuszkowych i miejscowe nadżerki w żołądku. Wszystkie te efekty uznano za nasilenie farmakologicznego działania składników leku, a zmiany ustąpiły po 4 tygodniach od zakończenia podawania. Kombinacja nie była badana pod kątem genotoksyczności i rakotwórczości, jednak każdy składnik oceniano indywidualnie, uzyskując wyniki negatywne w tych aspektach.
amlodypina walsartan hydrochlorotiazyd, czerwone krwinki, erytrocyt, genotoksyczność, gęstość nasienia, hematokryt, hemodynamika nerek, hemoglobina, hormon folikulotropowy, komórki przykłębuszkowe, komórki Sertoliego, kreatynina, masa czerwonokrwinkowa, mocznik, mutagenność, nadciśnienie tętnicze, nadżerka, nefropatia, niedociśnienie tętnicze, potas, potencjał rakotwórczy, przerost komórek aparatu przykłębuszkowego, retykulocyt, spermatyda, testosteron - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Leuprostin 5 mg
Leuprostin, zawierający 5 mg leuproreliny w formie implantu podawanego co 3 miesiące, jest wskazany do leczenia hormonowrażliwego raka gruczołu krokowego, w tym miejscowo zaawansowanego (T3-T4) oraz ograniczonego do gruczołu u pacjentów z umiarkowanym i dużym ryzykiem. Monitorowanie terapii obejmuje oznaczanie stężenia PSA oraz całkowitego testosteronu na początku leczenia i po 3 miesiącach; skuteczność potwierdza poziom testosteronu na poziomie kastracyjnym (≤0,5 ng/ml) oraz istotne obniżenie PSA (około 80% wartości wyjściowej). W przypadku braku odpowiedzi biochemicznej, ale obecności klinicznej poprawy, zaleca się kontynuację terapii i ponowną ocenę po kolejnych 3 miesiącach. Modyfikacja dawki nie jest wymagana u pacjentów z niewydolnością nerek, wątroby ani u osób w podeszłym wieku, natomiast lek jest przeciwwskazany u dzieci i młodzieży.
antyandrogen, guz nowotworowy, implant leczniczy, iniekcja podskórna, leczenie adjuwantowe, leczenie neoadjuwantowe, leuprorelina, objawy dyzuryczne, poziom kastracyjny, PSA, radioterapia, rak gruczołu krokowego, rak hormonowrażliwy, rak hormonozależny, terapia ablacyjna, terapia przeciwandrogenowa, terapia skojarzona, testosteron, tkanka podskórna, wynik fałszywie ujemny, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Ramizek Combi 5 mg + 5 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa ramiprylu wykazały brak toksyczności ostrej u gryzoni i psów przy podawaniu doustnym. W badaniach toksyczności przewlekłej tolerowane dawki wynosiły odpowiednio 2 mg/kg/d u szczurów, 2,5 mg/kg/d u psów oraz 8 mg/kg/d u małp, bez wystąpienia szkodliwych efektów. Zaobserwowano zmiany elektrolitowe i hematologiczne oraz powiększenie aparatu przykłębuszkowego u psów i małp przy dawce 250 mg/kg/d, co odzwierciedla farmakodynamiczne działanie inhibitora ACE. Ramipryl nie wykazywał działania teratogennego ani wpływu na płodność, jednak dawki ≥50 mg/kg/d podawane samicom szczurów w ciąży i laktacji powodowały nieodwracalne uszkodzenia nerek potomstwa. Badania mutagenności nie potwierdziły właściwości mutagennych ani genotoksycznych ramiprylu.
- Leksykon chorób i schorzeń
Obniżone libido – Diagnostyka i diagnoza
Obniżone libido, definiowane jako zmniejszone zainteresowanie aktywnością seksualną, dotyka około 40% kobiet i do 20% mężczyzn. Diagnostyka wymaga szczegółowego wywiadu lekarskiego obejmującego ocenę objawów, historii medycznej, przyjmowanych leków, stanu relacji intymnych oraz czynników psychologicznych. Badanie fizykalne, w tym ginekologiczne u kobiet i urologiczne u mężczyzn, jest istotne dla wykluczenia stanów zapalnych czy zmian anatomicznych. W diagnostyce stosuje się kwestionariusze takie jak FSFI, DSDS i SDI. Kryteria DSM-5 dla HSDD u kobiet wymagają obecności co najmniej 3 z 6 objawów przez minimum 6 miesięcy, a u mężczyzn diagnozuje się MHSDD. Badania laboratoryjne obejmują oznaczenie poziomów hormonów płciowych (testosteron, estradiol, progesteron, LH, FSH), funkcji tarczycy (TSH, fT3, fT4), prolaktyny, profilu lipidowego oraz glukozy. Niski poziom testosteronu definiowany jest jako <300 ng/dL w porannych godzinach. W wybranych przypadkach wykonuje się badania obrazowe (USG narządów miednicy, jąder, MRI przysadki).
anorgazmia, antydepresant, antykoncepcja hormonalna, choroba tarczycy, cukrzyca, depresja, dyspaurenia, endometrioza, estradiol, Female Sexual Function Index, funkcja tarczycy, gruczolak przysadki, hiperprolaktynemia, hipogonadyzm, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, hormon tyreotropowy, hormony płciowe, hypoactive sexual desire disorder, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwpsychotyczny, menopauza, nadciśnienie, nadczynność tarczycy, niedoczynność tarczycy, obniżone libido, progesteron, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, testosteron, utrata popędu seksualnego, wolna trójjodotyronina, wolna tyroksyna, zaburzenie erekcji, zaburzenie lękowe, zaburzenie z obniżonym pożądaniem seksualnym - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Oxycodone Polpharma
Oksykodon chlorowodorek w formie roztworu do wstrzykiwań lub infuzji wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko depresji oddechowej, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku, z niewydolnością płuc, zaburzeniami wątroby, nerek, endokrynologicznymi, psychicznymi, urologicznymi, uzależnieniami, chorobami przewodu pokarmowego, układu krążenia, a także u osób z podwyższonym ciśnieniem śródczaszkowym. Szczególną uwagę należy zwrócić na jednoczesne stosowanie oksykodonu z benzodiazepinami lub innymi lekami działającymi na OUN, co może prowadzić do ciężkiej sedacji, depresji oddechowej, a nawet zgonu. W takich przypadkach zaleca się stosowanie najmniejszych skutecznych dawek i skrócenie czasu terapii oraz dokładne monitorowanie pacjenta. Produkt nie powinien być stosowany przy podejrzeniu porażennej niedrożności jelit, a po zabiegach chirurgicznych w obrębie jamy brzusznej należy wstrzymać podawanie oksykodonu do czasu przywrócenia prawidłowej perystaltyki jelit.
agonista receptora opioidowego, ból nienowotworowy, choroba Addisona, ciśnienie śródczaszkowe, depresja oddechowa, hiperalgezja, hipowolemia, inhibitor MAO, kortyzol, niedociśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność płuc, obrzęk śluzowaty, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, perystaltyka jelit, porażenna niedrożność jelit, prolaktyna, przerost prostaty, psychoza toksyczna, sedacja, śpiączka, testosteron, tolerancja lekowa, uzależnienie fizyczne, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia endokrynologiczne, zaburzenia psychiczne, zapalna choroba jelit, zespół odstawienny - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Amlodipine Bluefish 5 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa amlodypiny wykazały, że dawki około 50-krotnie wyższe od maksymalnej zalecanej dawki dla ludzi (10 mg, przeliczone na mg/kg masy ciała) powodowały u szczurów i myszy opóźnienie porodu, wydłużenie czasu trwania akcji porodowej oraz zmniejszoną przeżywalność potomstwa. W badaniach płodności u szczurów, podawanie amlodypiny do 10 mg/kg/dobę (osiem razy wyższe niż dawka maksymalna dla ludzi w przeliczeniu na mg/m² powierzchni ciała) nie wykazało negatywnego wpływu na zdolność rozrodczą. Jednakże, w innym badaniu, podawanie dawki porównywalnej do stosowanej u ludzi skutkowało obniżeniem stężenia FSH i testosteronu w osoczu, zmniejszeniem gęstości nasienia, liczby dojrzałych spermatyd oraz komórek Sertoliego, co wskazuje na potencjalny wpływ na parametry nasienia i funkcję gonad u samców.
aberracja chromosomowa, akcja porodowa, badanie rakotwórczości, bezylan amlodypiny, działanie rakotwórcze, gęstość nasienia, hormon folikulotropowy, komórki Sertoliego, modele zwierzęce, mutagenność, profil bezpieczeństwa, przeżywalność potomstwa, spermatydy, testosteron, toksyczność reprodukcyjna, zaburzenia płodności - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Rimal 5 mg + 10 mg
Przedkliniczne badania toksykologiczne ramiprylu wykazały brak ostrej toksyczności po doustnym podaniu u gryzoni i psów oraz dobry profil bezpieczeństwa przy dawkach dobowych do 2,0 mg/kg u szczurów, 2,5 mg/kg u psów i 8,0 mg/kg u małp. Długotrwałe podawanie ramiprylu wiązało się z obserwowanymi zmianami elektrolitowymi i hematologicznymi oraz powiększeniem aparatu przykłębuszkowego przy dawce 250 mg/kg/dobę u psów i małp. Badania reprodukcyjne nie wykazały teratogenności ani zaburzeń płodności, jednak dawki ≥50 mg/kg/dobę u samic szczurów w okresie płodowym i laktacji powodowały nieodwracalne uszkodzenia nerek potomstwa. Ramipryl nie wykazał potencjału mutagennego ani genotoksycznego w szeroko zakrojonych testach.
aparat przykłębuszkowy, badanie mutagenności, działanie niepożądane, działanie rakotwórcze, gęstość nasienia, hormon folikulotropowy, komórki Sertoliego, obraz krwi, poszerzenie miedniczek nerkowych, potencjał genotoksyczny, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, potencjał teratogenny, przeżywalność potomstwa, ramipryl i amlodypina, spermatyda, substancja czynna, testosteron, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, uszkodzenie nerek, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia płodności - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Ramidilan HCT 10 mg + 5 mg + 25 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa produktu leczniczego Ramidilan HCT, zawierającego ramipryl, amlodypinę i hydrochlorotiazyd, wykazały, że ramipryl nie wykazuje działania teratogennego ani negatywnego wpływu na płodność u szczurów, królików i małp. Jednakże podawanie wysokich dawek ramiprylu (≥50 mg/kg mc./dobę) w okresie ciąży i laktacji u szczurów prowadziło do trwałych uszkodzeń nerek potomstwa, manifestujących się poszerzeniem miedniczek nerkowych. Uszkodzenia nerek obserwowano także u młodych szczurów po pojedynczych dawkach, co wskazuje na szczególną wrażliwość rozwijających się nerek na tę substancję czynną.
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Ramladio 10 mg + 10 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa produktu leczniczego Ramladio, zawierającego ramipryl i amlodypinę, wykazały, że ramipryl charakteryzuje się niskim potencjałem toksycznym przy jednorazowym podaniu doustnym u gryzoni i psów. W badaniach toksyczności przewlekłej na szczurach, psach i małpach tolerowano dawki odpowiednio do 2, 2,5 i 8 mg/kg/dobę bez szkodliwych efektów, choć obserwowano zaburzenia elektrolitowe, zmiany w morfologii krwi oraz powiększenie aparatu przykłębuszkowego przy dawkach 250 mg/kg/dobę. Ramipryl nie wykazywał działania teratogennego ani negatywnego wpływu na płodność, jednak dawki ≥50 mg/kg/dobę podawane ciężarnym samicom szczurów powodowały nieodwracalne uszkodzenia nerek potomstwa. Badania mutagenności nie potwierdziły potencjału genotoksycznego ramiprylu.
amlodypina, aparat przykłębuszkowy, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, genotoksyczność, gęstość nasienia, hormon folikulotropowy, komórka Sertoliego, miedniczka nerkowa, morfologia krwi, mutagenność, ramipryl, spermatyda, testosteron, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, uszkodzenie nerki, właściwość teratogenna, zaburzenie elektrolitowe - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Reverantza 20 mg + 5 mg
Produkt leczniczy Reverantza, zawierający olmesartan medoksomil i amlodypinę, przeszedł kompleksowe badania przedkliniczne oceniające bezpieczeństwo stosowania. W 3-miesięcznym badaniu toksyczności dawek wielokrotnych na szczurach zaobserwowano zmniejszenie parametrów czerwonokrwinkowych oraz zmiany nerkowe przypisywane olmesartanowi, a także zmiany jelitowe, przerost nadnerczy i przewodów mlecznych związane z amlodypiną. Nie stwierdzono synergii toksyczności ani nowych efektów toksycznych. Przewlekłe badania na szczurach i psach wykazały typowe dla antagonistów receptorów AT₁ i inhibitorów ACE efekty, takie jak wzrost stężenia mocznika (BUN) i kreatyniny, zmniejszenie masy serca oraz uszkodzenia nerek, które można ograniczyć podawaniem chlorku sodu. Genotoksyczność olmesartanu medoksomilu była obecna in vitro, jednak badania in vivo z dawkami do 2000 mg/kg nie wykazały istotnego działania genotoksycznego, co wskazuje na niskie ryzyko kliniczne.
amlodypina, antagonista angiotensyny II, antagonista receptora AT1, badanie genotoksyczności, działanie rakotwórcze, erytrocyt, genotoksyczność, gęstość nasienia, hematokryt, hemoglobina, hormon folikulotropowy, inhibitor ACE, komórka Sertoliego, komórki przykłębuszkowe nerki, kreatynina, lek przeciwnadciśnieniowy, mocznik, nabłonek nerki, olmesartan medoksomil, parametry czerwonokrwinkowe, pęknięcie chromosomu, poszerzenie miedniczki nerkowej, potencjał rakotwórczy, renina, rozszerzenie kanalików nerkowych, spermatyda, teratogenność, testosteron - Leksykon chorób i schorzeń
Brak miesiączki – Diagnostyka i diagnoza
Amenorrhea, definiowana jako brak miesiączki, dzieli się na pierwotną (brak menarche do 15 roku życia przy prawidłowym rozwoju cech płciowych lub do 13 roku życia bez cech płciowych) oraz wtórną (brak miesiączki przez ≥3 miesiące u kobiet z regularnymi cyklami lub ≥6 miesięcy przy nieregularnych). Diagnostyka wymaga systematycznego podejścia obejmującego szczegółowy wywiad (w tym wiek thelarche i menarche, nawyki żywieniowe, stres, masę ciała, leki, objawy neurologiczne i endokrynologiczne), badanie fizykalne (ocena cech płciowych wg skali Tannera, BMI, objawów hiperandrogenizmu, badanie miednicy) oraz podstawowe badania laboratoryjne: test ciążowy, FSH, LH, prolaktyna, TSH, estradiol. W zależności od wyników wykonuje się dodatkowe testy hormonalne (testosteron, DHEAS, 17-OH progesteron, AMH), badania obrazowe (USG miednicy, MRI przysadki, CT, histerosalpingografia) oraz testy prowokacyjne z progestagenem lub estrogen-progestagenem w celu oceny obecności estrogenów i drożności dróg rodnych.
17-hydroksyprogesteron, amenorrhea, amenorrhea podwzgórzowa, badanie dwuręczne, badanie fizykalne, badanie gęstości kości, biopsja endometrium, choroba autoimmunologiczna, drugorzędowe cechy płciowe, estradiol, guz przysadki, hiperandrogenizm, hiperprolaktynemia, hirsutyzm, histerosalpingografia, histeroskopia, hormon anty-Müllerowski, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, hormon tyreotropowy, laparoskopia, menarche, mlekotok, mozaicyzm chromosomalny, oligomenorrhea, osteoporoza, pierwotna niewydolność jajników, prolaktyna, skala Tannera, testosteron, thelarche, wole tarczycy, wrodzony przerost nadnerczy, zespół Ashermana, zespół Cushinga, zespół Mayera-Rokitansky’ego-Küstera-Hausera, zespół policystycznych jajników, zespół Turnera, zrosty wewnątrzmaciczne - Leksykon leków
Skład i postać leku – Testavan 20 mg/g
Testavan to żel przezskórny zawierający 20 mg testosteronu na gram preparatu, o jednorodnej, półprzezroczystej konsystencji. Pojedyncze uruchomienie pompki dozującej uwalnia 1,15 g żelu (1,25 ml), co odpowiada dawce 23 mg testosteronu. Formuła zawiera substancje pomocnicze takie jak etanol (96%), glikol propylenowy (0,2 g/g żelu), glikolu dietylenowego monoetylowy eter, karbomer 980, trolaminę, disodu edetynian oraz wodę oczyszczoną, które wspierają stabilność, penetrację i właściwości fizykochemiczne preparatu. Żel jest dostarczany w zaawansowanym pojemniku wielokrotnego dawkowania z pompką wykonaną z polipropylenu, monomeru etylenowo-propylenowo-dienowego oraz stali nierdzewnej, co zapewnia bezpieczeństwo i stabilność produktu.
- Leksykon chorób i schorzeń
Nietypowe genitalia – Diagnostyka i diagnoza
Nietypowe genitalia, zaliczane do zaburzeń rozwoju płci (DSD), występują z częstością około 1:1000-4500 żywych urodzeń i charakteryzują się niejednoznacznym fenotypem zewnętrznych narządów płciowych. Diagnostyka wymaga wielospecjalistycznego podejścia, obejmującego szczegółowy wywiad rodzinny, badanie fizykalne z oceną obecności gonad, symetrii narządów, lokalizacji ujścia cewki moczowej oraz obecności błony dziewiczej. Kluczowe są badania laboratoryjne, w tym kariotypowanie, pomiar hormonów (testosteron, LH, FSH, 17-hydroksyprogesteron), elektrolitów i glukozy, a także test stymulacji hCG w wybranych przypadkach. Diagnostyka obrazowa obejmuje ultrasonografię miednicy i brzucha, genitogram oraz rezonans magnetyczny, które pozwalają na ocenę obecności gonad, macicy i innych struktur wewnętrznych. Nowoczesne metody genetyczne, takie jak sekwencjonowanie paneli genów i analiza mutacji CYP21A2, wspierają identyfikację etiologii, zwłaszcza w kontekście najczęstszej przyczyny – wrodzonego przerostu nadnerczy (CAH).
17-hydroksyprogesteron, CAH z utratą soli, cystoureteroskopia, dihydrotestosteron, DSD, dysgenezja gonad, endokrynologia pediatryczna, gonadotropina kosmówkowa, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, kariotyp, mieszana dysgenezja gonad, mikropenis, niedobór 5α-reduktazy, nietypowe genitalia, niezstąpienie jąder, obojnacze narządy płciowe, przełom nadnerczowy, renina, spodziectwo, test stymulacji hCG, testosteron, ultrasonografia miednicy, wnętrostwo, wrodzony przerost nadnerczy, zaburzenia rozwoju płci, zespół Klinefeltera, zespół multidyscyplinarny, zespół niewrażliwości na androgeny, zespół Turnera - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Androtop 16,2 mg/g
Preparat Androtop, zawierający 16,2 mg testosteronu na gram żelu, dostarcza 20,25 mg testosteronu na jedno naciśnięcie pompki (1,25 g żelu). Stosowanie tego preparatu może prowadzić do odwracalnego zahamowania spermatogenezy, co jest kluczową informacją dla pacjentów planujących potomstwo. Lek jest przeznaczony wyłącznie dla mężczyzn i jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży ze względu na ryzyko wirylizacji płodu. Kobiety ciężarne powinny unikać kontaktu z miejscami aplikacji, a w przypadku ekspozycji należy niezwłocznie umyć skórę wodą z mydłem i skonsultować się z lekarzem prowadzącym ciążę.
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Xanconalon
Produkt leczniczy Xanconalon, zawierający oksykodon i nalokson, wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko depresji oddechowej, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku, z zaburzeniami czynności płuc, chorobami sercowo-naczyniowymi, zaburzeniami neurologicznymi oraz przy jednoczesnym stosowaniu inhibitorów MAO lub leków o działaniu sedatywnym (np. benzodiazepin). Zaleca się stosowanie najmniejszych skutecznych dawek oraz skracanie czasu terapii, a także monitorowanie objawów zahamowania czynności oddechowej i sedacji. Tabletki Xanconalon należy przyjmować w całości, bez przełamywania, żucia czy kruszenia, aby uniknąć szybkiego uwolnienia substancji czynnych i ryzyka przedawkowania. W terapii długoterminowej istnieje ryzyko rozwoju tolerancji, uzależnienia fizycznego oraz wystąpienia objawów odstawienia, dlatego zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki po zakończeniu leczenia.
agonista receptora opioidowego, antagonista receptora opioidowego, benzodiazepina, bezdech senny, choroba Addisona, ciśnienie śródczaszkowe, depresja oddechowa, inhibitor MAO, kamica żółciowa, kortyzol, majaczenie alkoholowe, niedoczynność tarczycy, niewydolność kory nadnerczy, objaw odstawienia, obrzęk śluzowaty, oś podwzgórze-przysadka-gonady, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ośrodkowy układ nerwowy, prolaktyna, psychoza organiczna, rozrost gruczołu krokowego, testosteron, uzależnienie fizyczne, uzależnienie psychiczne, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności płuc, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie padaczkowe, zapalenie trzustki, ziarniniak płuc - Leksykon chorób i schorzeń
Prolaktynoma – Diagnostyka i diagnoza
Prolaktynoma to najczęstszy hormonalnie czynny gruczolak przysadki, stanowiący 40-50% wszystkich gruczolaków, charakteryzujący się nadprodukcją prolaktyny. Diagnostyka opiera się na pomiarze stężenia prolaktyny w surowicy, gdzie wartości powyżej 150-200 ng/ml w obecności makrogruczolaka (≥10 mm) potwierdzają rozpoznanie, a stężenia >500 ng/ml są diagnostyczne dla makroprolaktynoma (swoistość 98%). MRI przysadki z kontrastem gadolinowym stanowi złoty standard obrazowania, umożliwiając ocenę wielkości guza i jego wpływu na struktury okołoprzysadkowe, w tym skrzyżowanie nerwów wzrokowych, co wymaga badania pola widzenia. Diagnostyka różnicowa obejmuje wykluczenie ciąży, niedoczynności tarczycy (TSH), leków oraz innych przyczyn hiperprolaktynemii. Należy uwzględnić zjawisko „efektu hook” w przypadku dużych guzów i niskich poziomów prolaktyny, co wymaga rozcieńczenia próbki.
adenomektomia przysadki, agonista dopaminy, badanie okulistyczne, badanie pola widzenia, bromokryptyna, ciąża, densytometria, efekt masy, funkcja hormonalna przysadki, gruczolak przysadki, guz przysadki mózgowej, hiperprolaktynemia, hipogonadyzm, hormon adrenokortykotropowy, hormon tyreotropowy, hormon uwalniający tyreotropinę, hormony tarczycy, kabergolina, makrogruczolak, makroprolaktynoma, mikrogruczolak, mikroprolaktynoma, nerw wzrokowy, niedobór hormonu wzrostu, niedoczynność tarczycy, osteoporoza, prolaktyna, prolaktyna w surowicy, prolaktynoma, radioterapia przysadki, rezonans magnetyczny przysadki, stężenie prolaktyny, testosteron, tomografia komputerowa głowy, zapalenie przysadki - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Amlodipine Fair-Med 10 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa amlodypiny wykazały istotne zaburzenia rozrodu u szczurów i myszy przy dawkach około 50-krotnie wyższych niż terapeutyczne stosowane u ludzi (przeliczone na mg/kg masy ciała). Zaobserwowano opóźnienie porodu, przedłużony okres ciąży oraz zmniejszoną przeżywalność noworodków. W badaniach płodności wyniki były zróżnicowane: w jednym modelu (dawki do 10 mg/kg/dobę, czyli 8-krotność maksymalnej dawki ludzkiej 10 mg/m²) nie stwierdzono wpływu na płodność, natomiast w drugim modelu, przy dawce porównywalnej do ludzkiej (mg/kg), odnotowano obniżenie stężenia FSH, testosteronu, gęstości spermy, liczby dojrzałych spermatydów oraz komórek Sertoliego u samców szczurów, co wskazuje na potencjalne ryzyko zaburzeń spermatogenezy.
amlodypina, badanie bezpieczeństwa stosowania, badanie płodności, dawka terapeutyczna, dojrzała spermatyda, dysfagia, efekt genotoksyczny, funkcja rozrodcza, gęstość spermy, hormon folikulotropowy, komórka Sertoliego, maksymalna tolerowana dawka, opóźnienie porodu, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, przedłużony okres ciąży, spermatogeneza, testosteron, właściwość rakotwórcza - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Camlocor 16 mg + 5 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa kandesartanu cyleksetylu wykazały brak toksyczności układowej przy dawkach odpowiadających terapeutycznym u ludzi. W modelach zwierzęcych (myszy, szczury, psy, małpy) odnotowano jedynie zmiany hematologiczne, takie jak obniżenie liczby erytrocytów, stężenia hemoglobiny i hematokrytu, przy dawkach znacznie przekraczających dawki kliniczne. Istotne zmiany nefrotoksyczne, w tym śródmiąższowe zapalenie nerek, rozstrzenie kanalików nerkowych oraz podwyższone stężenia mocznika i kreatyniny, były wtórne do niedociśnienia i zaburzeń przepływu nerkowego. Zaobserwowano również rozrost/przerost komórek aparatu przykłębuszkowego, co wiąże się z farmakologicznym działaniem antagonisty receptora angiotensyny II, jednak zmiany te nie występowały u ludzi w dawkach terapeutycznych. Kandesartan wykazał toksyczność płodową w późnym okresie ciąży oraz brak działania mutagennego, klastogennego i rakotwórczego w badaniach in vitro i in vivo.
antagonista receptora angiotensyny, aparat przykłębuszkowy, badanie kancerogenne, badanie mutagenności, badanie przedkliniczne, działanie klastogenne, działanie rakotwórcze, efekt mutagenny, genotoksyczność, gęstość nasienia, hematokryt, hemoglobina, hormon folikulotropowy, kandesartan cyleksetyl, komórki Sertoliego, mocznik i kreatynina, nefrotoksyczność, niedociśnienie, parametry krwinek czerwonych, profil bezpieczeństwa, przeciwwskazanie, rozstrzenie kanalików nerkowych, spermatydy, śródmiąższowe zapalenie nerek, testosteron, toksyczność płodowa, wałeczki zasadochłonne, zmiany hematologiczne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Accordeon 80 mg
Oksykodon, będący naturalnym alkaloidem opium i pełnym agonistą receptorów opioidowych (kappa, mi, delta) w ośrodkowym układzie nerwowym, wykazuje silne działanie analgetyczne i sedatywne. Forma o przedłużonym uwalnianiu stosowana w produkcie Accordeon zapewnia wydłużony czas działania przeciwbólowego bez zwiększenia częstości działań niepożądanych. Farmakodynamicznie oksykodon może indukować skurcz zwieracza Oddiego, co ma znaczenie kliniczne u pacjentów z chorobami dróg żółciowych. Ponadto, wpływa na osie neuroendokrynne podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczową i podwzgórzowo-przysadkowo-gonadową, powodując wzrost prolaktyny oraz obniżenie kortyzolu i testosteronu w osoczu, co może manifestować się mlekotokiem, zaburzeniami miesiączkowania i dysfunkcjami seksualnymi. Wpływ oksykodonu na układ immunologiczny jest prawdopodobny, choć mechanizmy i znaczenie kliniczne wymagają dalszych badań.
agonista opioidowy, alkaloid opium, badanie kliniczne, ból neuropatyczny, ból nowotworowy, ból pooperacyjny, choroba zwyrodnieniowa stawów, działanie analgetyczne, efekt przeciwbólowy, kortyzol, lek przeciwbólowy, nerwoból poopryszczkowy, neuropatia cukrzycowa, niesteroidowy lek przeciwzapalny, opioid, ośrodkowy układ nerwowy, prolaktyna, receptor opioidowy, testosteron, układ hormonalny, układ immunologiczny, zwieracz Oddiego - Leksykon substancji czynnych
Ketokonazol – Działania niepożądane
Ketokonazol, stosowany zarówno doustnie, jak i miejscowo, wykazuje zróżnicowany profil działań niepożądanych, które lekarz powinien uwzględnić przy doborze terapii. Doustne podanie leku wiąże się z ryzykiem hepatotoksyczności – u około 10% pacjentów obserwuje się wzrost aktywności enzymów wątrobowych, a u 1/10 000 poważne uszkodzenie wątroby, szczególnie u kobiet i osób powyżej 40. roku życia. Dawkowanie 200 mg/dobę może powodować przejściowe obniżenie stężenia testosteronu w osoczu przez 4-6 godzin, a dawki >400 mg/dobę są związane z rzadkimi przypadkami ginekomastii i oligospermii. Często występują także zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka) oraz reakcje skórne (wysypka, pokrzywka, świąd). Reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaktoidalne, mogą pojawić się nawet po pierwszym podaniu i stanowią poważne zagrożenie dla życia.
badania funkcji wątroby, biegunka, ból brzucha, ciśnienie śródczaszkowe, cytochrom P450, enzymy wątrobowe, flukonazol, ginekomastia, hepatotoksyczność, itrakonazol, kontaktowe zapalenie skóry, nudności, obrzęk naczynioruchowy, oligospermia, parestezje, pokrzywka, reakcja anafilaktoidalna, substancja przeciwgrzybicza, światłowstręt, terbinafina, testosteron, trombocytopenia, uszkodzenie wątroby, zaburzenia endokrynologiczne, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie wątroby - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Egiramlon 10 mg + 10 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa preparatu Egiramlon, zawierającego ramipryl i amlodypinę, wykazały korzystny profil toksykologiczny obu substancji. Ramipryl nie wykazywał toksyczności ostrej u psów i gryzoni, a dawki tolerowane bez efektów szkodliwych wynosiły odpowiednio 2 mg/kg m.c./dobę u szczurów, 2,5 mg/kg m.c./dobę u psów oraz 8 mg/kg m.c./dobę u małp. Zaobserwowano jednak nefrotoksyczność u młodych szczurów po pojedynczej dawce, co ma istotne implikacje kliniczne, zwłaszcza w populacji pediatrycznej. Badania reprodukcyjne nie wykazały działania teratogennego, choć dawki ≥50 mg/kg m.c./dobę podawane samicom szczurów w ciąży i laktacji powodowały nieodwracalne uszkodzenia nerek potomstwa. Ramipryl nie wykazywał działania mutagennego ani genotoksycznego, co potwierdza jego bezpieczeństwo genetyczne.
aparat przykłębuszkowy, bezylan amlodypiny, działanie karcynogenne, folikulotropina, genotoksyczność, gęstość plemników, komórka Sertoliego, maksymalna tolerowana dawka, mutagenność, potencjał rakotwórczy, profil bezpieczeństwa, substancja czynna, testosteron, toksyczność ostra, toksyczność reprodukcyjna, układ renina-angiotensyna-aldosteron, uszkodzenie nerek, właściwość teratogenna - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Ambrisentan Accord 5 mg
Ambrisentan, będący antagonistą receptora endoteliny (ERA) dostępnym w dawkach 5 mg i 10 mg, jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią ze względu na potwierdzone działanie teratogenne w badaniach przedklinicznych oraz brak danych dotyczących przenikania leku do mleka kobiecego. Przed rozpoczęciem terapii u kobiet w wieku rozrodczym konieczne jest uzyskanie negatywnego wyniku testu ciążowego oraz zapewnienie skutecznej antykoncepcji, a także regularne, comiesięczne monitorowanie stanu pacjentki testami ciążowymi. W przypadku podejrzenia lub potwierdzenia ciąży leczenie ambrisentanem należy natychmiast przerwać i wdrożyć alternatywną terapię. Karmienie piersią jest bezwzględnie przeciwwskazane podczas stosowania leku, co wymaga szczegółowego poinformowania pacjentek o ryzyku dla dziecka i konieczności wyboru między leczeniem a karmieniem.
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Tenox 5 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa amlodypiny wykazały, że dawki około 50-krotnie przekraczające maksymalną zalecaną dawkę dla ludzi (w przeliczeniu na mg/kg masy ciała) powodowały u gryzoni istotne zaburzenia rozrodcze, takie jak opóźnienie i wydłużenie porodu oraz zmniejszona przeżywalność potomstwa. W badaniach płodności na szczurach, podawanie amlodypiny do 10 mg/kg/dobę (8-krotnie wyższej dawki niż maksymalna dawka dla ludzi w mg/m²) nie wykazało wpływu na płodność, natomiast w innym modelu, przy dawce porównywalnej do ludzkiej (mg/kg), zaobserwowano obniżenie stężenia FSH i testosteronu, zmniejszenie gęstości nasienia, liczby dojrzałych spermatyd oraz komórek Sertoliego. Te wyniki wskazują na potencjalne ryzyko wpływu amlodypiny na parametry płodności przy dawkach zbliżonych do stosowanych u ludzi.
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Amlopin 10 mg 10 mg
Przedkliniczne badania amlodypiny obejmowały ocenę toksyczności reprodukcyjnej, płodności, potencjału rakotwórczego oraz genotoksyczności. W modelach zwierzęcych (szczury, myszy) stosowano dawki do około 50-krotnie wyższe niż maksymalna zalecana dawka u ludzi (10 mg/dobę). Zaobserwowano opóźnienie i wydłużenie porodu oraz obniżoną przeżywalność potomstwa. W badaniach płodności, przy dawkach do 10 mg/kg/dobę (8-krotnie wyższych niż u ludzi), nie stwierdzono wpływu na płodność szczurów. Jednak w innym protokole, przy dawce porównywalnej do ludzkiej, odnotowano obniżenie stężenia FSH i testosteronu, zmniejszenie gęstości nasienia, liczby dojrzałych spermatyd oraz komórek Sertoliego, co wskazuje na potencjalne zaburzenia spermatogenezy.
aberracje chromosomowe, amlodypina, amlodypiny bezylan, genotoksyczność, gęstość nasienia, hormon folikulotropowy, kanaliki nasienne, komórki Sertoliego, maksymalna tolerowana dawka, mutacje punktowe, opóźniony poród, potencjał rakotwórczy, spermatogeneza, spermatydy, testosteron, toksyczność reprodukcyjna, zaburzenia płodności - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Alotendin 5 mg + 5 mg
Produkt leczniczy Alotendin zawiera bisoprololu fumaranu oraz amlodypinę (w postaci bezylanu), których badania przedkliniczne wykazały akceptowalny profil bezpieczeństwa przy dawkach terapeutycznych. W badaniach reprodukcyjnych na gryzoniach amlodypina w dawkach około 50-krotnie przekraczających maksymalne dawki kliniczne (10 mg/dobę) powodowała opóźnienie i wydłużenie porodu oraz zmniejszenie przeżywalności potomstwa. Długoterminowe badania karcynogenności amlodypiny (0,5-2,5 mg/kg/dobę) nie wykazały działania rakotwórczego, a testy mutagenności potwierdziły brak potencjału genotoksycznego. Standardowe badania płodności u szczurów przy dawkach do 10 mg/kg/dobę (8-krotność dawki ludzkiej w przeliczeniu na mg/m²) nie wykazały negatywnego wpływu na zdolności rozrodcze, choć inne badania wskazały na zmniejszenie stężenia FSH, testosteronu oraz parametrów nasienia przy stosowaniu benzenosulfonianu amlodypiny.
amlodypina, badanie karcynogenności, badanie mutagenności, badanie reprodukcyjne, benzenosulfonian amlodypiny, beta-adrenolityk, bisoprolol fumaran, działanie karcynogenne, działanie teratogenne, gęstość nasienia, hormon folikulotropowy, komórka Sertoliego, maleinian amlodypiny, opóźnienie porodu, potencjał genotoksyczny, przeżywalność potomstwa, resorpcja embrionu, spermatogeneza, testosteron, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność zarodkowa - Leksykon chorób i schorzeń
Trądzik – Etiologia i przyczyny
Trądzik pospolity (acne vulgaris) jest przewlekłą chorobą zapalną jednostki włosowo-łojowej, dotykającą około 85-90% nastolatków i około 50 milionów osób rocznie. Patogeneza opiera się na czterech głównych mechanizmach: nadmiernej produkcji sebum pod wpływem androgenów (np. testosteronu), nieprawidłowym rogowaceniu mieszków włosowych prowadzącym do powstawania zaskórników, kolonizacji przez bakterie Cutibacterium acnes oraz wywołanej przez nie reakcji zapalnej. Zmiany hormonalne, zwłaszcza u nastolatków i kobiet w okresach okołomenstruacyjnych, ciąży czy menopauzy, odgrywają kluczową rolę w nasileniu trądziku. Czynniki genetyczne odpowiadają za 81% zmienności w występowaniu i ciężkości choroby. Dieta o wysokim indeksie glikemicznym oraz spożycie produktów mlecznych mogą nasilać objawy, podobnie jak stres, niektóre leki (np. steroidy, lit) oraz czynniki środowiskowe, takie jak zanieczyszczenie powietrza czy nadmierna wilgotność.
Cutibacterium acnes, cykl menstruacyjny, cytokiny prozapalne, gruczoł łojowy, grudki zapalne, guzy wydzielające androgeny, insulina, insulinooporność, jednostka włosowo-łojowa, kortykosteroidy, krosty, martwe komórki naskórka, mediatory zapalne, mieszki włosowe, Propionibacterium acnes, reakcja zapalna, sebum, stan zapalny, steroidy anaboliczne, testosteron, trądzik dorosłych, trądzik hormonalny, trądzik pospolity, trądzik torbielowaty, trądzik zapalny, wrodzony przerost nadnerczy, zaskórnik, zespół policystycznych jajników - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Depo-Provera 150 mg/ml
Medroksyprogesteronu octan (MPA), aktywny składnik leku Depo-Provera, jest syntetycznym progestagenem o działaniu hamującym wydzielanie gonadotropin (FSH, LH), ACTH, hydrokortyzonu, testosteronu oraz estrogenów, co skutkuje wielokierunkowym efektem antykoncepcyjnym: zahamowaniem owulacji, zmniejszeniem grubości endometrium oraz zwiększeniem lepkości śluzu szyjkowego. Stosowanie MPA w formie iniekcji domięśniowych (150 mg co 12 tygodni) lub podskórnych wiąże się z istotnym zmniejszeniem gęstości mineralnej kości (BMD), szczególnie w pierwszych dwóch latach terapii. Przykładowo, po 2 latach stosowania obserwuje się spadek BMD w odcinku lędźwiowym kręgosłupa o około -4,1% (95% CI: -4,6 do -3,5%). U młodzieży (12-18 lat) po 4,6 roku stosowania odnotowano spadki BMD: kręgosłup lędźwiowy -2,1%, całe biodro -6,4%, szyjka kości udowej -5,4%. Po zaprzestaniu terapii następuje stopniowy powrót BMD do wartości wyjściowych, trwający od 1,2 roku (kręgosłup) do 4,6 roku (biodro, szyjka kości udowej), jednak u części pacjentek deficyt BMD utrzymuje się dłużej, zwłaszcza przy dłuższym czasie stosowania i paleniu tytoniu.
ACTH, BMD, choroba niedokrwienna serca, choroba wieńcowa serca, Depo-Provera, endometrium, estrogeny, gęstość mineralna kości, gonadotropiny przysadkowe, hamowanie gonadotropin, incydenty sercowo-naczyniowe, iniekcja domięśniowa, inwazyjny rak piersi, kręgosłup lędźwiowy, medroksyprogesteronu octan, otępienie, owulacja, pęcherzyk Graafa, podanie podskórne, progestyn, reduktaza wątrobowa, skoniugowane estrogeny końskie, śluz szyjkowy, szyjka kości udowej, terapia hormonalna, testosteron, złamania osteoporotyczne - Leksykon chorób i schorzeń
Niepłodność męska – Diagnostyka i diagnoza
Niepłodność męska stanowi około 50% wszystkich przypadków niepłodności u par, z wyłącznym udziałem czynnika męskiego w 20-30% przypadków. Definiowana jest przez WHO jako niemożność zapłodnienia płodnej kobiety po roku regularnych, niezabezpieczonych stosunków. Etiologia niepłodności męskiej obejmuje zaburzenia endokrynologiczne (5-15% przypadków), problemy z produkcją i transportem nasienia, w tym azoospermię (10-15% przypadków), żylaki powrózka nasiennego, wsteczną ejakulację oraz zespoły genetyczne jak Klinefelter. Diagnostyka powinna obejmować szczegółowy wywiad, badanie fizykalne, co najmniej dwie analizy nasienia (prawidłowe wartości: objętość ≥1,5 ml, koncentracja >15 mln/ml, ruchliwość ≥50%, morfologia ≥35%), badania hormonalne (FSH, LH, testosteron, prolaktyna, TSH) oraz badania genetyczne u pacjentów z ciężką oligozoospermią (<5 mln/ml) lub azoospermią z podwyższonym FSH. Badania obrazowe (USG moszny, TRUS, doppler, MRI) oraz testy specjalistyczne (test penetracji plemników, przeciwciała przeciwplemnikowe, biopsja jądra) są wskazane w zależności od kliniki.
analiza nasienia, astenozoospermia, azoospermia, azoospermia nieobstrukcyjna, azoospermia obstrukcyjna, badanie dopplerowskie, biopsja jądra, fragmentacja DNA plemników, hipogonadyzm hipogonadotropowy, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, hormon tyreotropowy, mikrodelecja chromosomu Y, niepłodność męska, niepłodność pierwotna, niepłodność wtórna, oligozoospermia, prolaktyna, rezonans magnetyczny, seminogram, techniki wspomaganego rozrodu, teratozoospermia, testosteron, ultrasonografia moszny, wsteczna ejakulacja, zdrowie reprodukcyjne, zespół Klinefeltera, żylaki powrózka nasiennego - Leksykon substancji czynnych
Hormon luteinizujący – Dawkowanie i sposób podawania
Hormon luteinizujący (LH) jest integralnym składnikiem preparatów hMG stosowanych w leczeniu niepłodności, dostarczającym FSH i LH w proporcji najczęściej 1:1. Dawkowanie jest silnie zindywidualizowane, rozpoczynając się zwykle od 75-150 j.m. FSH + 75-150 j.m. LH na dobę, z możliwością zwiększenia dawki co 7 dni o 37,5-75 j.m. FSH + LH, maksymalnie do 225 j.m. każdego hormonu w leczeniu braku owulacji. W protokołach ART dawki początkowe wynoszą 150-225 j.m. FSH + LH, z maksymalną dawką do 450 j.m. każdego hormonu na dobę, podawane przez 5-20 dni. Po osiągnięciu odpowiedniej stymulacji podaje się pojedynczą dawkę hCG 5000-10000 j.m. w celu wywołania owulacji lub dojrzałości pęcherzyków, z uwzględnieniem czasu 34-35 godzin do uwolnienia oocytu. W leczeniu męskiej niepłodności stosuje się wstępne podawanie hCG (1000-3000 j.m. 3x tygodniowo), a następnie preparaty zawierające LH w dawce 75-150 j.m. FSH + LH 3x tygodniowo przez kilka miesięcy.
agonista GnRH, antagonista GnRH, dojrzewanie pęcherzyków, estradiol, gonadotropina kosmówkowa, gonadotropina menopauzalna, hipogonadyzm hipogonadotropowy, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, hormon uwalniający gonadotropiny, inseminacja domaciczna, leczenie niepłodności, lipoatrofia, nadmierna stymulacja jajników, oocyt, pęcherzyk Graafa, techniki wspomaganego rozrodu, testosteron, wstrzyknięcie domięśniowe, wstrzyknięcie podskórne, zaburzenie płodności, zespół policystycznych jajników - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Prestozek Combi 4 mg + 10 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa produktu leczniczego Prestozek Combi, zawierającego peryndopryl z tert-butyloaminą oraz amlodypinę, wykazały, że peryndopryl wykazuje odwracalne uszkodzenia nerek u szczurów i małp po przewlekłym podaniu doustnym. Badania genotoksyczności in vitro i in vivo nie wykazały mutagenności peryndoprylu. Ponadto, peryndopryl nie wykazywał działania embriotoksycznego ani teratogennego u różnych gatunków zwierząt, choć inhibitory ACE jako grupa mogą powodować opóźnienie rozwoju płodu, uszkodzenia nerek oraz zwiększoną śmiertelność okołoporodową. Długoterminowe badania na szczurach i myszach nie potwierdziły działania rakotwórczego peryndoprylu.
aberracja chromosomowa, działanie embriotoksyczne, działanie niepożądane, działanie teratogenne, genotoksyczność, gęstość nasienia, hormon folikulotropowy, in vitro, in vivo, inhibitor ACE, komórka Sertoliego, maksymalna zalecana dawka, nerka, potencjał kancerogenny, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, śmiertelność okołoporodowa, spermatyda, testosteron, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, uszkodzenie nerki - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dironorm 20 mg + 10 mg
Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania leku Dironorm opierają się na badaniach poszczególnych substancji czynnych: lizynoprylu i amlodypiny, gdyż nie przeprowadzono badań nieklinicznych z ich skojarzeniem. Standardowe badania lizynoprylu nie wykazały szczególnego zagrożenia dla ludzi, jednak inhibitory konwertazy angiotensyny mogą wywierać toksyczny wpływ na rozwój płodu, zwłaszcza w późnej ciąży, powodując obumarcie płodu, wady wrodzone (szczególnie czaszki), wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu oraz przetrwały przewód tętniczy. Mechanizm tych zaburzeń obejmuje bezpośredni wpływ na układ renina-angiotensyna-aldosteron płodu oraz niedokrwienie wynikające z niedociśnienia u matki i zmniejszonego przepływu krwi łożyskowej, co prowadzi do niedotlenienia i niedożywienia płodu.
amlodypina, gęstość nasienia, hormon folikulotropowy, inhibitor konwertazy angiotensyny, komórka Sertoliego, lizynopryl, mutagenność, niedociśnienie tętnicze, niedokrwienie, obumarcie płodu, opóźnienie porodu, potencjał rakotwórczy, przetrwały przewód tętniczy, spermatyda, testosteron, toksyczność płodowa, układ renina-angiotensyna-aldosteron, wada wrodzona, zahamowanie wzrostu wewnątrzmacicznego - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Amlodipine + Valsartan + Hydrochlorothiazide Polpharma 10 mg + 160 mg + 25 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa kombinacji amlodypiny, walsartanu i hydrochlorotiazydu wykazały brak toksycznego działania ogólnoustrojowego oraz negatywnego wpływu na narządy docelowe u zwierząt. W 13-tygodniowych badaniach na szczurach zaobserwowano odwracalne zmiany hematologiczne (zmniejszenie erytrocytów, hemoglobiny, hematokrytu i retykulocytów), wzrost stężenia mocznika, kreatyniny i potasu w surowicy oraz przerost komórek przykłębuszkowych w nerkach i miejscowe nadżerki żołądka. Zmiany te interpretowano jako nasilenie farmakologicznych efektów substancji czynnych, bez cech toksyczności wykraczającej poza oczekiwany profil działania. Nie stwierdzono działania genotoksycznego ani rakotwórczego dla kombinacji, a poszczególne składniki (amlodypina, walsartan, hydrochlorotiazyd) wykazały negatywne wyniki w tych aspektach w badaniach indywidualnych.
aparat przykłębuszkowy, azot mocznikowy, badanie mutagenności, bazofilia, działanie genotoksyczne, działanie rakotwórcze, gęstość nasienia, hemodynamika nerek, hormon folikulotropowy, kanaliki nerkowe, komórki przykłębuszkowe, komórki Sertoliego, kreatynina w surowicy, leki hipotensyjne, maksymalna tolerowana dawka, masa czerwonokrwinkowa, mocznik w surowicy, nadżerki żołądka, nefropatia, niedociśnienie, parametry czerwonokrwinkowe, potas w surowicy, przeżywalność potomstwa, testosteron - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Egiramlon 10 mg + 5 mg
Przedkliniczne badania toksykologiczne ramiprylu wykazały brak ostrej toksyczności przy podawaniu doustnym u psów i gryzoni, jednak długotrwałe stosowanie w dawkach do 2 mg/kg u szczurów, 2,5 mg/kg u psów oraz 8 mg/kg u małp wywoływało zmiany w stężeniach elektrolitów i parametrach morfologii krwi. Przy dawce 250 mg/kg/dobę u psów i małp zaobserwowano przerost aparatu przykłębuszkowego, co odzwierciedla farmakodynamiczną aktywność ramiprylu. Szczególnie istotne jest nieodwracalne uszkodzenie nerek u młodych szczurów po pojedynczej dawce, a także uszkodzenia nerek potomstwa po podaniu samicom szczurów dawki ≥50 mg/kg w okresie ciąży i laktacji. Badania reprodukcyjne nie wykazały teratogenności ani negatywnego wpływu na płodność, a testy mutagenności potwierdziły brak genotoksyczności ramiprylu.
amlodypina, aparat przykłębuszkowy, badanie mutagenności, działanie karcynogenne, elektrolit, folikulotropina, gęstość plemników, komórka Sertoliego, maksymalna tolerowana dawka, morfologia krwi, opóźnienie porodu, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, przeżywalność potomstwa, ramipryl, testosteron, uszkodzenie nerek, właściwość genotoksyczna, właściwość mutagenna, właściwość teratogenna - Leksykon chorób i schorzeń
Hirsutyzm – Etiologia i przyczyny
Hirsutyzm definiuje się jako nadmierny wzrost włosów terminalnych u kobiet w lokalizacjach androgenozależnych, najczęściej spowodowany hiperandrogenizmem. Najczęstszą etiologią jest zespół policystycznych jajników (PCOS), odpowiadający za 70-80% przypadków, charakteryzujący się nieregularnymi miesiączkami, obecnością torbieli jajników oraz insulinoopornością. Inne przyczyny to idiopatyczny hirsutyzm (5-15%), wrodzony przerost nadnerczy (2-4%), zespół Cushinga, guzy wydzielające androgeny (0,2%) oraz farmakologiczne indukowanie hirsutyzmu. Diagnostyka obejmuje ocenę hormonalną (testosteron całkowity i wolny, DHEAS, LH, FSH, prolaktyna, kortyzol) oraz badania obrazowe, a test z deksametazonem pomaga różnicować źródło hiperandrogenizmu. Podwyższone stężenie wolnego testosteronu jest kluczowym markerem endokrynologicznym w hirsutyzmie.
5-alfa reduktaza, akromegalia, androgeny, cyklosporyna, danazol, dehydroepiandrosteron, DHEAS, dihydrotestosteron, fenytoina, guzy wydzielające androgeny, hiperandrogenizm, hiperprolaktynemia, hipertekoza jajnikowa, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, idiopatyczny hirsutyzm, IGF-1, insulinooporność, kortyzol, menopauza, minoksydyl, niedobór 21-hydroksylazy, niedoczynność tarczycy, PCOS, prednizon, SHBG, steroidy anaboliczne, testosteron, wirylizacja, włosy terminalne, wrodzony przerost nadnerczy, zaburzenia hormonalne, zaburzenia miesiączkowania, zespół Cushinga, zespół policystycznych jajników - Leksykon chorób i schorzeń
Prolaktynoma – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Prolaktynoma to najczęstszy hormonowydzielający gruczolak przysadki mózgowej, stanowiący 30-50% wszystkich gruczolaków przysadki. Charakteryzuje się nadprodukcją prolaktyny, co prowadzi do hipogonadyzmu, zaburzeń miesiączkowania, bezpłodności, mlekotoku oraz zmniejszonego libido. Guzy klasyfikuje się na mikroprolaktynomy (<1 cm), makroprolaktynomy (≥1 cm) i olbrzymie (>4 cm). U mężczyzn często diagnozuje się makroprolaktynomy z poziomem prolaktyny >500 ng/ml. Diagnostyka obejmuje oznaczenie prolaktyny na czczo, obrazowanie MRI/CT przysadki oraz ocenę funkcji hormonalnej i pola widzenia. Leczenie pierwszego rzutu stanowią agoniści dopaminy (kabergolina, bromokryptyna), skuteczni w normalizacji prolaktyny u 80-90% pacjentów i redukcji guza u 80-85%. Terapia trwa zwykle 2-3 lata, z ryzykiem nawrotu po odstawieniu (21% mikro- i 16% makroprolaktynom). Działania niepożądane obejmują nudności, zawroty głowy, bóle głowy oraz rzadziej zaburzenia kontroli impulsów i zmiany zastawkowe serca przy długotrwałym stosowaniu kabergoliny.
adenomektomia przysadki, agonista dopaminy, apopleksja przysadki, badanie pola widzenia, bezpłodność, bromokryptyna, estrogen, gamma knife, gruczolak przysadki, hiperprolaktynemia, hormony płciowe, kabergolina, makroprolaktynoma, mikroprolaktynoma, mlekotok, niedociśnienie ortostatyczne, niewydolność przysadki, oporność na leczenie, osteoporoza, pasireotyd, prolaktynoma, przysadka mózgowa, radiochirurgia stereotaktyczna, radioterapia, temozolomid, testosteron, zaburzenia hormonalne, zaburzenia kontroli impulsów, zaburzenia miesiączkowania - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Androtop 16,2 mg/g
Produkt leczniczy Androtop w postaci żelu zawiera 16,2 mg/g testosteronu, a jedno naciśnięcie pompki dozującej dostarcza 1,25 g żelu, co odpowiada 20,25 mg testosteronu. Stosowanie tego preparatu jest bezwzględnie przeciwwskazane u pacjentów z rozpoznanym lub podejrzewanym rakiem gruczołu krokowego oraz raka sutka. Przeciwwskazaniem jest także nadwrażliwość na testosteron lub na substancje pomocnicze, w tym etanol, który może wywoływać reakcje alergiczne. W związku z tym, przed rozpoczęciem terapii konieczne jest dokładne badanie urologiczne oraz szczegółowy wywiad onkologiczny i alergologiczny.
- Leksykon chorób i schorzeń
Obniżone libido – Etiologia i przyczyny
Obniżone libido, definiowane jako zmniejszone lub całkowite brak zainteresowania aktywnością seksualną, dotyka około 20% mężczyzn i większy odsetek kobiet. Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmując zaburzenia hormonalne (np. spadek testosteronu o około 1% rocznie po 35. roku życia, menopauza, hiperprolaktynemia, niedoczynność tarczycy), choroby przewlekłe (np. nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, choroby neurologiczne, przewlekła choroba nerek, obturacyjny bezdech senny), czynniki psychologiczne (depresja, stres, lęk, PTSD), a także problemy w relacjach partnerskich i skutki uboczne leków (SSRI, beta-blokery, leki przeciwpsychotyczne). Dodatkowo, styl życia (brak aktywności fizycznej, niedobory snu i składników odżywczych, nadmierny stres) oraz ból podczas stosunku (dyspareunia, pochawica) mogą znacząco wpływać na popęd seksualny.
antykoncepcja hormonalna, bezdech senny, ból przewlekły, choroba nowotworowa, choroba Parkinsona, cukrzyca, depresja, dyspareunia, endometrioza, hiperprolaktynemia, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwpsychotyczny, libido, menopauza, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, otyłość, pochwica, popęd seksualny, przedwczesny wytrysk, przewlekła choroba nerek, SSRI, stwardnienie rozsiane, suchość pochwy, testosteron, układ krążenia, zaburzenia lękowe, zaburzenie erekcji, zespół stresu pourazowego - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Oxycodone Vitabalans
Stosowanie chlorowodorku oksykodonu wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko depresji oddechowej, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności płuc, wątroby, nerek oraz u osób w podeszłym wieku i wyniszczonych. Depresja oddechowa może prowadzić do hiperkapnii i hipoksemii, a ryzyko ośrodkowego bezdechu sennego (CSA) wzrasta proporcjonalnie do dawki oksykodonu. Wskazane jest monitorowanie pacjentów z CSA i rozważenie redukcji dawki. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z chorobami endokrynologicznymi, neurologicznymi, układu krążenia, przewodu pokarmowego oraz tych stosujących inhibitory MAO. Po zabiegach chirurgicznych w obrębie jamy brzusznej oksykodon powinien być stosowany dopiero po potwierdzeniu powrotu perystaltyki jelit, a u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby konieczne jest ścisłe monitorowanie ze względu na ryzyko dysfunkcji zwieracza Oddiego i powikłań dróg żółciowych.
benzodiazepiny, choroba Addisona, choroby dróg żółciowych, choroby układu żółciowego, choroby zapalne jelit, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, delirium tremens, depresja oddechowa, hiperalgezja, hiperkapnia, hipoksemia, hipowolemia, inhibitory MAO, kolka moczowodowa, kolka wątrobowa, kortyzol, martwica tkanek, niedociśnienie, niedoczynność tarczycy, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność wątroby, objawy odstawienne, obrzęk śluzowaty, oś podwzgórze-przysadka-gonady, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ośrodkowy bezdech senny, padaczka, płyn mózgowo-rdzeniowy, poszukiwanie leku, prolaktyna, rozrost gruczołu krokowego, sedacja, skurcz zwieracza Oddiego, testosteron, tolerancja krzyżowa, uzależnienie fizyczne, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności płuc, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia perystaltyki jelit, zaburzenie związane ze stosowaniem opioidów, zapalenie trzustki, ziarniniak płuc - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Micalcet
Cynakalcet, stosowany w terapii wtórnej nadczynności przytarczyc (HPT) u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek, wymaga ścisłego monitorowania stężenia wapnia w surowicy ze względu na ryzyko hipokalcemii, która może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak tężyczka, drgawki, czy wydłużenie odstępu QT i komorowe zaburzenia rytmu serca. U dorosłych dializowanych pacjentów nie należy rozpoczynać leczenia, gdy stężenie wapnia skorygowane dla albuminy jest poniżej dolnej granicy normy. W badaniach klinicznych około 30% pacjentów dializowanych doświadczyło stężenia wapnia poniżej 7,5 mg/dl (1,9 mmol/l). U dzieci powyżej 3 roku życia z ESRD terapia cynakalcetem powinna być rozważana tylko przy nieskuteczności standardowego leczenia i stężeniu wapnia w górnej granicy normy lub powyżej. Należy również uwzględnić zdolność pacjenta do przestrzegania zaleceń oraz konieczność edukacji w zakresie objawów hipokalcemii i monitorowania laboratoryjnego.
adynamiczna choroba kości, cynakalcet, dializoterapia, drgawki, hipokalcemia, iPTH, klasyfikacja Childa-Pugha, komorowe zaburzenia rytmu serca, niedobór laktazy, niedociśnienie, nietolerancja galaktozy, niewydolność serca, parathormon, parestezje, próg drgawkowy, przewlekła choroba nerek, schyłkowa choroba nerek, stężenie wapnia w surowicy, testosteron, tężyczka, wrodzony zespół wydłużonego odstępu QT, wtórna nadczynność przytarczyc, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia czynności wątroby, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Valtricom 5 mg + 160 mg + 12,5 mg
Przedkliniczne badania toksykologiczne trójskładnikowego preparatu Valtricom, zawierającego amlodypinę, walsartan i hydrochlorotiazyd, wykazały odwracalne zmiany hematologiczne (spadek erytrocytów, hemoglobiny, hematokrytu i retykulocytów), podwyższone stężenia mocznika, kreatyniny i potasu w surowicy oraz zmiany morfologiczne w nerkach (wzrost liczby komórek przykłębuszkowych) i nadżerki żołądka u szczurów po 13 tygodniach stosowania. Zmiany te uznano za farmakologicznie uwarunkowane, a nie toksyczne. Amlodypina wykazała wpływ na płodność i rozród przy dawkach około 50-krotnie wyższych niż maksymalna dawka kliniczna (10 mg/dobę), natomiast u samców szczurów dawki porównywalne do ludzkich powodowały obniżenie poziomu FSH, testosteronu oraz zmniejszenie gęstości nasienia i liczby komórek Sertoliego. Badania karcynogenności i mutagenności amlodypiny nie wykazały działania rakotwórczego ani genotoksycznego.
aparat przykłębuszkowy, azot mocznikowy, bazofilia, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, erytrocyt, genotoksyczność, gęstość nasienia, hematokryt, hemoglobina, hormon folikulotropowy, kanaliki nerkowe, karcynogenność, komórki przykłębuszkowe, komórki Sertoliego, kreatynina w surowicy, lek trójskładnikowy, mocznik w surowicy, nadżerki żołądka, nefropatia, niedociśnienie, opóźnienie porodu, parametry czerwonokrwinkowe, parametry hematologiczne, potas w surowicy, przeżywalność potomstwa, spermatydy, testosteron, toksyczność matczyna