syntetaza dihydropterynianowa
Syntetaza dihydropterynianowa (DHPS) to kluczowy enzym uczestniczący w szlaku syntezy kwasu foliowego, niezbędnego kofaktora wielu procesów metabolicznych. Enzym ten katalizuje reakcję kondensacji kwasu p-aminobenzoesowego (PABA) z 7,8-dihydropterydyną, prowadząc do powstania 7,8-dihydropteryniano-6-metylowego, który jest prekursorem kwasu foliowego.
DHPS stanowi ważny cel dla leków przeciwbakteryjnych, takich jak sulfonamidy, które działają jako analogi strukturalne PABA, konkurencyjnie hamując aktywność enzymu. Ponieważ ludzie nie posiadają szlaku syntezy kwasu foliowego (pozyskują go z diety), inhibitory DHPS wykazują selektywną toksyczność wobec mikroorganizmów przy minimalnym wpływie na komórki gospodarza.
Mutacje w genie kodującym syntetazę dihydropterynianową są głównym mechanizmem oporności bakterii na sulfonamidy. Identyfikacja tych mutacji ma istotne znaczenie kliniczne w kontekście narastającej antybiotykooporności. Warto podkreślić, że DHPS występuje również u niektórych pasożytów, co czyni ten enzym potencjalnym celem terapeutycznym w leczeniu chorób pasożytniczych, takich jak malaria czy toksoplazmoza.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Kotrimoksazol – Właściwości farmakodynamiczne
Kotrimoksazol, będący połączeniem sulfametoksazolu i trimetoprimu w stosunku 5:1, wykazuje synergistyczne działanie przeciwbakteryjne poprzez hamowanie kolejnych etapów biosyntezy kwasu foliowego w bakteriach. Preparat Trimesolphar zawiera 80 mg sulfametoksazolu i 16 mg trimetoprimu na mililitr, co daje łącznie 96 mg kotrimoksazolu. Sulfametoksazol działa bakteriostatycznie przez antagonizm z PABA, natomiast trimetoprim hamuje reduktazę kwasu dihydrofoliowego (DHFR), co może prowadzić do efektu bakteriobójczego. Wysoka selektywność trimetoprimu wobec enzymu bakteryjnego (50 000-krotnie większe powinowactwo niż do enzymu ssaków) tłumaczy bezpieczeństwo stosowania u ludzi. Oporność na kotrimoksazol rozwija się wolniej niż na poszczególne składniki, jednak mechanizmy oporności obejmują mutacje zwiększające stężenie PABA, produkcję zmienionych enzymów syntetazy dihydropterynianowej i DHFR przenoszonych plazmidowo.
bakterie Gram-dodatnie, bakterie Gram-ujemne, dyspnea, działanie bakteriobójcze, działanie bakteriostatyczne, działanie przeciwbakteryjne, Escherichia coli, Haemophilus influenzae, kotrimoksazol, kwas foliowy, kwas nukleinowy, kwas para-aminobenzoesowy, lek przeciwbakteryjny, lekowrażliwość, Mycobacterium tuberculosis, oporność bakterii, oporność nabyta, oznaczanie lekowrażliwości, płyn tkankowy, prątki gruźlicy, Pseudomonas aeruginosa, reduktaza kwasu dihydrofoliowego, roztwór do infuzji, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, substancja przeciwbakteryjna, sulfametoksazol, sulfonamid, syntetaza dihydropterynianowa, tetrahydrofolian, Treponema pallidum, trimetoprim - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Trimesolphar (80 mg + 16 mg)/ml
Trimesolphar, zawierający kotrimoksazol (sulfametoksazol i trimetoprim w stosunku 19:1), działa przeciwbakteryjnie poprzez sekwencyjne hamowanie syntezy kwasu foliowego w bakteriach. Sulfametoksazol antagonizuje kwas para-aminobenzoesowy (PABA), blokując syntetazę dihydropterynianową, natomiast trimetoprim odwracalnie hamuje bakteryjną reduktazę kwasu dihydrofoliowego (DHFR), co może prowadzić do efektu bakteriobójczego. Selektywność trimetoprimu wobec enzymu bakteryjnego jest wysoka, z powinowactwem do DHFR ssaków około 50 000 razy mniejszym niż do enzymu bakteryjnego, co zapewnia korzystny indeks terapeutyczny. Oporność na kotrimoksazol rozwija się wolniej niż na pojedyncze składniki, jednak mechanizmy oporności obejmują mutacje zwiększające stężenie PABA, zmienione enzymy syntetazy dihydropterynianowej i DHFR przenoszone plazmidowo. EUCAST definiuje wartości graniczne dla trimetoprimu w połączeniu z sulfametoksazolem (1:19) dla różnych patogenów, np. Enterobacteriaceae: S ≤ 2 mg/l, R > 4 mg/l, Haemophilus influenzae: S ≤ 0,5 mg/l, R > 1 mg/l, co jest istotne przy interpretacji wyników badań wrażliwości in vitro.
Bacteroides fragilis, czerwonka bakteryjna, DHFR, Enterobacteriaceae, Escherichia coli, EUCAST, gronkowiec złocisty, Haemophilus influenzae, Klebsiella pneumoniae, kotrimoksazol, kwas para-aminobenzoesowy, lekowrażliwość, Moraxella catarrhalis, mutacja bakteryjna, Mycobacterium tuberculosis, oporność plazmidowa, paciorkowiec ropotwórczy, pałeczka hemofilna, pałeczka ropy błękitnej, pneumokok, prątki niegruźlicze, Pseudomonas aeruginosa, reduktaza kwasu dihydrofoliowego, Staphylococcus aureus, Stenotrophomonas maltophilia, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, sulfametoksazol, syntetaza dihydropterynianowa, tetrahydrofolian, Treponema pallidum, trimetoprim, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie ucha środkowego - Leksykon substancji czynnych
Sulfametoksazol – Właściwości farmakodynamiczne
Sulfametoksazol, będący sulfonamidem i składnikiem kotrimoksazolu (w stosunku 5:1 z trimetoprimem), działa bakteriostatycznie poprzez kompetencyjną inhibicję syntetazy dihydropterynianowej, blokując syntezę kwasu dihydrofoliowego z PABA, co hamuje biosyntezę folianów bakteryjnych. W połączeniu z trimetoprimem, który hamuje reduktazę DHF do tetrahydrofolianu, wykazuje synergistyczne działanie bakteriobójcze, skutkujące zahamowaniem syntezy puryn, DNA i RNA. Spektrum działania obejmuje liczne bakterie Gram-dodatnie (m.in. Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus, w tym większość MRSA pozaszpitalnych) oraz Gram-ujemne (m.in. Escherichia coli, Klebsiella spp., Haemophilus influenzae), a także Pneumocystis jirovecii i niektóre pierwotniaki. Wartości graniczne EUCAST dla trimetoprimu w stosunku 1:19 (trimetoprim:sulfametoksazol) wynoszą m.in. 2 mg/l dla Enterobacteriaceae (S ≤ 2, R > 4) oraz 0,5 mg/l dla Haemophilus influenzae (S ≤ 0,5, R > 1).
działanie bakteriobójcze, działanie bakteriostatyczne, Enterobacteriaceae, Haemophilus influenzae, Klebsiella pneumoniae, kotrimoksazol, kwas dihydrofoliowy, kwas foliowy, kwas para-aminobenzoesowy, lekowrażliwość, metoda dyfuzyjno-krążkowa, metoda rozcieńczeń, Moraxella catarrhalis, MRSA, oporność krzyżowa, oporność plazmidowa, Pneumocystis jirovecii, Pseudomonas aeruginosa, reduktaza kwasu dihydrofoliowego, Staphylococcus aureus, Stenotrophomonas maltophilia, Streptococcus pneumoniae, sulfametoksazol, syntetaza dihydropterynianowa, synteza puryn, trimetoprim - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Biseptol 480 400 mg + 80 mg
Biseptol 480, zawierający 400 mg sulfametoksazolu i 80 mg trimetoprimu, jest kombinacją sulfonamidu i trimetoprimu o synergistycznym działaniu przeciwbakteryjnym, klasyfikowaną pod kodem ATC J01EE01. Mechanizm działania opiera się na sekwencyjnym hamowaniu syntezy kwasu foliowego u bakterii: sulfametoksazol antagonizuje kwas para-aminobenzoesowy, blokując syntetazę dihydropterynianową, natomiast trimetoprim hamuje reduktazę dihydrofolianową, co prowadzi do synergistycznego efektu bakteriobójczego. Oporność rozwija się wolniej niż przy stosowaniu pojedynczych składników, jednak mechanizmy oporności obejmują zmniejszoną przepuszczalność błony bakteryjnej, mutacje genów enzymów docelowych oraz plazmidowo przenoszone warianty enzymów o obniżonym powinowactwie do leków. Szczególne mutacje dotyczą m.in. Pneumocystis jirovecii, Enterococcus faecalis i Campylobacter jejuni, a oporność u bakterii Gram-ujemnych często wiąże się z plazmidami kodującymi enzymy oporne na trimetoprim, co jest coraz częstsze u szczepów Escherichia coli.
Bacteroides fragilis, bakterie Gram-dodatnie, bakterie Gram-ujemne, Enterococcus faecalis, Escherichia coli, EUCAST, Haemophilus influenzae, Klebsiella pneumoniae, kotrimoksazol, kwas dihydrofoliowy, kwas foliowy, kwas para-aminobenzoesowy, Moraxella catarrhalis, MRSA, Mycobacterium tuberculosis, oporność bakteryjna, Pneumocystis jirovecii, Proteus mirabilis, Pseudomonas aeruginosa, reduktaza dihydrofolianowa, reduktaza kwasu dihydrofoliowego, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, sulfametoksazol, syntetaza dihydropterynianowa, trimetoprim