lipidemia

Lipidemia to ogólny termin odnoszący się do zwiększonego poziomu lipidów (tłuszczów) we krwi. W praktyce klinicznej najczęściej mówimy o poszczególnych typach lipidemii, takich jak hiperlipidemia (podwyższony poziom lipidów), dyslipidemia (nieprawidłowy profil lipidowy) czy hipercholesterolemia (podwyższony poziom cholesterolu).

Lipidemia może być uwarunkowana genetycznie lub nabyta. Pierwotne zaburzenia lipidowe wynikają z mutacji genów odpowiedzialnych za metabolizm lipidów, podczas gdy wtórne mogą być konsekwencją innych schorzeń (np. cukrzycy, niedoczynności tarczycy, zespołu nerczycowego), nieprawidłowej diety, trybu życia lub stosowania niektórych leków (np. kortykosteroidów).

Diagnostyka lipidemii obejmuje oznaczenie profilu lipidowego na czczo, w tym cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL i HDL oraz triglicerydów. Podwyższone wartości lipidów w surowicy, zwłaszcza LDL-cholesterolu, są uznanym czynnikiem ryzyka rozwoju miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych.

Leczenie lipidemii zależy od jej typu, nasilenia oraz współistniejących czynników ryzyka sercowo-naczyniowego. Obejmuje modyfikację stylu życia (dieta niskotłuszczowa, aktywność fizyczna, zaprzestanie palenia) oraz farmakoterapię (statyny, fibraty, ezetymib, inhibitory PCSK9). Właściwe leczenie zaburzeń lipidowych jest kluczowym elementem prewencji pierwotnej i wtórnej chorób układu krążenia.

Powiązane wpisy

Leksykon substancji czynnych
Mometazon furoinian – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie

Mometazonu furoinian, glikokortykosteroid, wykazuje w badaniach przedklinicznych typowe dla tej klasy związków działania farmakologiczne i toksykologiczne. W badaniach toksyczności ostrej LD50 wynosi od 200 do >2000 mg/kg mc. w zależności od gatunku i drogi podania. Przewlekłe stosowanie dawek 670-krotnie przekraczających terapeutyczne powodowało objawy przedawkowania kortykosteroidów, takie jak zahamowanie przyrostu masy ciała, zaniki mięśni, zmiany hematologiczne (spadek limfocytów i granulocytów kwasochłonnych, wzrost leukocytów obojętnochłonnych), podwyższenie aminotransferaz (AspAT, AlAT), lipidemię oraz zmiany narządowe (zanik śledziony i grasicy, zwiększenie masy wątroby i nerek, zahamowanie osteogenezy). W badaniach genotoksyczności wykazano działanie klastogenne in vitro, jednak testy in vivo nie potwierdziły mutagenności przy dawkach terapeutycznych. Mometazonu furoinian wykazuje działanie teratogenne u gryzoni i królików, powodując wady wrodzone takie jak przepuklina pępkowa, rozszczep podniebienia oraz deformacje kończyn, a także wpływa na wydłużenie ciąży i zmniejszenie przeżywalności potomstwa. Wpływ na płodność nie został stwierdzony, jednak substancja przenika do mleka karmiących szczurów.
aminotransferaza, betametazon walerianian, dawka terapeutyczna, działanie androgenne, działanie estrogenowe, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie przeciwandrogenne, działanie przeciwestrogenowe, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, działanie toksyczne, glikokortykosteroid, granulocyt kwasochłonny, leukocyt obojętnochłonny, lipidemia, mometazon furoinian, mutagenność, osteogeneza, przepuklina pępkowa, rozszczep podniebienia, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, trójglicerydy, wpływ na reprodukcję, zanik grasicy, zanik mięśni
Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Momecutan 1 mg/g

Przedkliniczne badania bezpieczeństwa mometazonu furoinianu wykazały niską toksyczność ostrą, z LD50 podskórnie wynoszącą 200-2000 mg/kg u myszy, 2000 mg/kg u szczurów oraz >200 mg/kg u psów, a doustnie >2000 mg/kg u myszy i szczurów. Przewlekłe podawanie dawki 670-krotnie przekraczającej terapeutyczną przez 6 miesięcy wywołało typowe dla kortykosteroidów objawy toksyczności, takie jak zaburzenia metaboliczne (spowolniony przyrost masy ciała, zwiększenie obwodu brzucha), zaniki mięśni, zmiany hematologiczne (limfopenia, eozynopenia, neutrofilia), podwyższone aminotransferazy (AspAT, AlAT), hiperlipidemia oraz zmiany narządowe (zanik śledziony i grasicy, miejscowy zanik skóry, hepatomegalia, nefromegalia, zahamowanie osteogenezy). Objawy skórne po miejscowej aplikacji kremu były łagodne do umiarkowanych i przejściowe. Testy mutagenności in vitro wykazały mutacje chromosomowe jedynie w toksycznych stężeniach, natomiast testy in vivo nie potwierdziły ryzyka mutagennego.
AlAT, aminotransferaza, AspAT, betametazon walerianian, cholesterol, działanie teratogenne, glikokortykosteroid, granulocyt kwasochłonny, kortykosteroid, leukocyt obojętnochłonny, limfocyt, lipidemia, mometazon furoinian, mutacja chromosomowa, mutacja genowa, mutagenność, opóźnione kostnienie, osteogeneza, potencjał mutagenny, przepuklina pępkowa, rozszczep podniebienia, rumień, trójglicerydy, wada wrodzona, zaburzenie hematologiczne, zaburzenie metaboliczne, zanik grasicy, zanik mięśni, zanik skóry, zanik śledziony, złuszczanie skóry
Leksykon leków
Działania niepożądane – Karnidin 10 mg

Lerkanidypina w dawkach 10-20 mg podawana raz na dobę wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa potwierdzony w podwójnie zaślepionych badaniach klinicznych kontrolowanych placebo (1200 pacjentów na lerkanidypinie vs. 603 na placebo) oraz w długoterminowych badaniach obejmujących łącznie 3676 pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi są obrzęki obwodowe (0,9% w badaniach kontrolowanych, wzrastające do 2% w populacji całkowitej), ból głowy, nagłe zaczerwienienie skóry (szczególnie twarzy i szyi), tachykardia oraz kołatanie serca. Lerkanidypina nie wpływa negatywnie na stężenie glukozy ani lipidów w surowicy, co jest istotne u pacjentów z zaburzeniami metabolicznymi. Rzadko obserwuje się ból w okolicy przedsercowej lub napady dławicy piersiowej, zwłaszcza u pacjentów z wcześniej rozpoznaną chorobą wieńcową, a także pojedyncze przypadki zawału serca.
biegunka, ból głowy, ból nadbrzusza, choroba wieńcowa, częstomocz, dihydropirydyna, dławica piersiowa, glikemia, kołatanie serca, lerkanidypina, lipidemia, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość, nagłe zaczerwienienie skóry, niedociśnienie tętnicze, niestrawność, nudności, obrzęk obwodowy, personel medyczny, placebo, produkt leczniczy, senność, tachykardia, wielomocz, wymioty, zaburzenie metaboliczne, zawał serca, zawroty głowy
Leksykon substancji czynnych
Mometazon – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie

Badania przedkliniczne mometazonu furoinianu wykazały brak specyficznej toksyczności nietypowej dla glikokortykosteroidów. Doustne podawanie dużych dawek (56 i 280 mg/kg mc./dobę) nie ujawniło działania androgennego, estrogenowego ani przeciwandrogennego, jednak obserwowano typowe efekty steroidowe, takie jak wpływ na macicę i opóźnienie rozwarcia pochwy. Wartości LD50 podskórnie wynosiły 200–2000 mg/kg u myszy i szczurów, a doustnie >2000 mg/kg. Przewlekła toksyczność przy dawkach 670-krotnie przekraczających terapeutyczne objawiała się typowymi objawami przedawkowania kortykosteroidów: atrofia mięśni, zmniejszenie przyrostu masy ciała, zmiany hematologiczne (spadek limfocytów i granulocytów kwasochłonnych, wzrost leukocytów obojętnochłonnych), podwyższone enzymy wątrobowe (AlAT, AspAT), lipidemia oraz zmiany narządowe (zanik śledziony i grasicy, zwiększenie masy wątroby i nerek, zmniejszenie osteogenezy). Objawy skórne po miejscowym stosowaniu kremów były łagodne i przejściowe. Mometazon nie wykazywał działania mutagennego in vivo, a potencjalne uszkodzenia chromosomów in vitro pojawiały się jedynie przy stężeniach cytotoksycznych. Badania karcynogenności nie potwierdziły zwiększonego ryzyka nowotworów przy dawkach do 67 µg/kg u szczurów i 160 µg/kg u myszy.
aminotransferaza, atrofia mięśni, badanie in vitro, badanie in vivo, betametazonu walerianian, cholesterol, działanie androgenne, działanie estrogenowe, działanie mutagenne, działanie przeciwandrogenne, działanie przeciwestrogenowe, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, freon, glikokortykosteroid, granulocyt kwasochłonny, LD50, leukocyt obojętnochłonny, limfocyt, lipidemia, mometazonu furoinian, opóźnione kostnienie, osteogeneza, potencjał karcynogenny, przepuklina pępkowa, przeżywalność potomstwa, rozszczep podniebienia, rumień, toksyczność przewlekła, trigliceryd, uszkodzenie chromosomu, zanik grasicy, zanik skóry, zanik śledziony, złuszczanie naskórka
Leksykon leków
Działania niepożądane – Lercan 10 mg

Lek Lercan (lerkanidypina chlorowodorek) w dawkach 10-20 mg stosowany raz na dobę wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa potwierdzony w licznych badaniach klinicznych obejmujących łącznie 3676 pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są obrzęki obwodowe (częstość do 2%), ból głowy, nagłe zaczerwienienie skóry, tachykardia oraz kołatanie serca. W badaniach kontrolowanych placebo częstość obrzęków wynosiła 0,9% w grupie lerkanidypiny i 0,83% w grupie placebo. Istotne jest, że lerkanidypina nie wpływa negatywnie na stężenie glukozy ani lipidów w osoczu, co jest korzystne przy długotrwałej terapii nadciśnienia tętniczego. Rzadko mogą wystąpić bóle w okolicy przedsercowej lub napady dławicy piersiowej, a u pacjentów z istniejącą dławicą piersiową możliwe jest nasilenie objawów, w pojedynczych przypadkach nawet zawał serca.
aminotransferaza wątrobowa, antagonista kanału wapniowego, ból głowy, ból w klatce piersiowej, częstomocz, dihydropirydyna, dławica piersiowa, dysfagia, glikemia, kołatanie serca, lerkanidypiny chlorowodorek, lipidemia, mętny płyn otrzewnowy, nadciśnienie tętnicze, nagłe zaczerwienienie skóry, niedociśnienie tętnicze, objaw kardiologiczny, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, przerost dziąseł, reakcja skórna, tachykardia, wielomocz, zawał serca, zawroty głowy
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Retrovir

Retrovir, zawierający zydowudynę w stężeniu 50 mg/5 ml w postaci roztworu doustnego, jest stosowany w terapii pacjentów zakażonych HIV, jednak nie prowadzi do wyleczenia zakażenia ani AIDS. Terapia wymaga szczególnej ostrożności, zwłaszcza ze względu na ryzyko wystąpienia zaburzeń hematologicznych, takich jak niedokrwistość (po około 6 tygodniach leczenia), neutropenia (po co najmniej 4 tygodniach) oraz leukopenia, które są częstsze przy dawkach 1200-1500 mg/dobę i u pacjentów z ograniczoną rezerwą szpikową. Monitorowanie parametrów hematologicznych jest niezbędne – zaleca się badania krwi co 2 tygodnie przez pierwsze 3 miesiące, a następnie co najmniej raz w miesiącu. W przypadku spadku hemoglobiny do 7,5-9 g/dl (4,65-5,59 mmol/l) lub granulocytów do 0,75-1,0 × 10^9/l, wskazane jest zmniejszenie dawki lub krótkie przerwy w terapii, a w ciężkich przypadkach niedokrwistości – przetoczenie krwi.
AIDS, analog nukleozydu, gospodarka lipidowa, granulocyt obojętnochłonny, hemoglobina, hepatomegalia, hiperlipazemia, hipertonia mięśniowa, interferon alfa, kwasica metaboliczna, kwasica mleczanowa, leukopenia, lipidemia, lipoatrofia, neutropenia, niedokrwistość, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, odnowa szpiku kostnego, parametr hematologiczny, rybawiryna, ryfampicyna, stawudyna, stłuszczenie wątroby, tkanka tłuszczowa podskórna, układ krwiotwórczy, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zaburzenie hematologiczne, zaburzenie mitochondrialne, zaburzenie neurologiczne, zakażenie HIV, zakażenie oportunistyczne, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zydowudyna
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Suvardio 20 mg

Rozuwastatyna, substancja czynna leku Suvardio, jest selektywnym i kompetycyjnym inhibitorem reduktazy HMG-CoA, kluczowego enzymu w biosyntezie cholesterolu, co prowadzi do istotnego obniżenia stężenia LDL-C, cholesterolu całkowitego, triglicerydów oraz zwiększenia HDL-C. Działanie leku opiera się na zwiększeniu ekspresji receptorów LDL w wątrobie oraz hamowaniu syntezy VLDL, co skutkuje poprawą profilu lipidowego, w tym korzystną modyfikacją wskaźników ryzyka sercowo-naczyniowego (LDL-C/HDL-C, Total-C/HDL-C, ApoB/ApoA-I). Efekt terapeutyczny jest dawkozależny, z redukcją LDL-C o 45% przy dawce 5 mg i do 63% przy dawce 40 mg, a pełna odpowiedź osiągana jest zwykle po 4 tygodniach terapii. Rozuwastatyna wykazuje skuteczność u pacjentów z pierwotną hipercholesterolemią typu IIa i IIb, w tym u osób z cukrzycą oraz rodzinną hipercholesterolemią.
apolipoproteina A-I, apolipoproteina B, ból brzucha, ból mięśni, ból pleców, cholesterol całkowity, cholesterol HDL, cholesterol LDL, cholesterol nieHDL, cholesterol VLDL, efekt terapeutyczny, fenofibrat, heterozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, hipercholesterolemia, hipercholesterolemia pierwotna, hipercholesterolemia rodzinna, hipertriglicerydemia, homozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, inhibitor reduktazy HMG-CoA, kompleks intima-media, lipidemia, lipoproteina VLDL, miażdżyca subkliniczna, niacyna, receptor LDL, reduktaza HMG-CoA, rozuwastatyna, ryzyko sercowo-naczyniowe, triglicerydy, triglicerydy VLDL, wysypka, zaburzenie lipidowe, zakażenie dróg moczowych, zapalenie nosogardzieli
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Abacavir Accord

Stosowanie abakawiru wiąże się z ryzykiem wystąpienia reakcji nadwrażliwości (HSR), które mogą być zagrażające życiu, szczególnie u pacjentów z allelem HLA-B*5701. Przed rozpoczęciem terapii konieczne jest bezwzględne potwierdzenie braku tego allelu, a leczenie nie powinno być podejmowane u pacjentów z jego obecnością lub z historią reakcji nadwrażliwości na abakawir. Objawy HSR, takie jak gorączka, wysypka oraz zmiany wielonarządowe, zwykle pojawiają się w ciągu pierwszych 6 tygodni terapii (mediana 11 dni) i wymagają natychmiastowego przerwania leczenia, nawet u pacjentów bez allelu HLA-B*5701. Ponowne podanie abakawiru po wystąpieniu HSR jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko cięższego nawrotu objawów, który może prowadzić do zagrażającego życiu obniżenia ciśnienia tętniczego i zgonu.
abakawir, allel HLA-B*5701, analog nukleozydu, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa-Basedowa, choroba nerek, drgawki, glikemia, hiperlipidemia, hipertonia mięśniowa, lipidemia, martwica kości, nadciśnienie tętnicze, neutropenia, niedokrwistość, przyrost masy ciała, reakcja nadwrażliwości, terapia przeciwretrowirusowa, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zaburzenie czynności mitochondriów, zaburzenie czynności układu krwiotwórczego, zaburzenie metabolizmu, zakażenie oportunistyczne, zapalenie gardła, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie siatkówki, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zapalenie żołądka i jelit, zawał mięśnia sercowego, zespół reaktywacji immunologicznej