nadmierne owłosienie
Nadmierne owłosienie, znane również jako hirsutyzm lub hipertrichoza, to stan charakteryzujący się zwiększonym wzrostem włosów w miejscach nietypowych dla danej płci lub wieku. U kobiet hirsutyzm objawia się pojawieniem włosów typu męskiego w okolicach twarzy, klatki piersiowej, pleców, brzucha czy wewnętrznej strony ud.
Przyczyny nadmiernego owłosienia mogą być różnorodne. Najczęściej jest to wynik zaburzeń hormonalnych, szczególnie związanych z nadprodukcją androgenów. Może występować w zespole policystycznych jajników (PCOS), wrodzonym przeroście nadnerczy, guzach jajnika lub nadnerczy produkujących androgeny, a także w przypadku zespołu Cushinga. Niekiedy nadmierne owłosienie ma podłoże genetyczne lub etniczne.
Diagnostyka nadmiernego owłosienia obejmuje wywiad kliniczny, badanie fizykalne oraz badania laboratoryjne (poziomy hormonów: testosteronu, DHEA-S, androstendionu). W przypadku podejrzenia zmian organicznych wykonuje się badania obrazowe nadnerczy i jajników. Przy ocenie nasilenia hirsutyzmu pomocna jest skala Ferrimana-Gallweya.
Leczenie zależy od przyczyny i może obejmować farmakoterapię (antyandrogeny, doustne środki antykoncepcyjne, metforminę), zabiegi kosmetyczne (depilacja, epilacja), laseroterapię lub elektrolizę. W przypadku występowania guza konieczne może być leczenie operacyjne. Istotne jest również leczenie chorób podstawowych, które mogą być przyczyną hirsutyzmu.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Hirsutyzm – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w hirsutyzmie jest ściśle uzależnione od etiologii nadmiernego owłosienia, z najlepszymi prognozami w przypadkach idiopatycznych oraz związanych z zespołem policystycznych jajników (PCOS), które stanowią 72-82% przypadków. W tych sytuacjach rokowanie jest korzystne, choć PCOS wiąże się z ryzykiem powikłań takich jak niepłodność, nieregularne miesiączki i otyłość. Z kolei hirsutyzm wywołany przez guzy wydzielające androgeny, zwłaszcza złośliwe, ma znacznie gorsze rokowanie. Szczególną uwagę wymaga hirsutyzm pomenopauzalny, który zwiększa ryzyko osteoporozy i złamań, co negatywnie wpływa na długoterminowe wyniki leczenia. Psychospołeczny wymiar choroby jest istotny, gdyż hirsutyzm może prowadzić do depresji i obniżenia jakości życia, zwłaszcza u młodych kobiet.
cykl owulacyjny, depresja, guz wydzielający androgeny, guz złośliwy, hirsutyzm, hirsutyzm pomenopauzalny, mieszek włosowy, nadmierne owłosienie, niepłodność, nieregularne miesiączki, okres przedmenopauzalny, osteoporoza, otyłość, powikłania choroby, poziom androgenów, produkcja androgenów, rokowanie długoterminowe, terapia skojarzona, zaburzenie hormonalne, zespół policystycznych jajników, złamanie - Leksykon leków
Działania niepożądane – Clormetin 0,03 mg + 2 mg
Clormetin, zawierający 0,03 mg etynyloestradiolu i 2 mg chlormadinonu octanu w tabletkach powlekanych, wykazuje profil bezpieczeństwa typowy dla złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi (≥20%) są krwawienia międzymiesiączkowe, plamienia, bóle głowy oraz dyskomfort piersiowy, które zwykle ustępują przy kontynuacji terapii. Dane z badań klinicznych obejmujących 1629 kobiet wskazują na szerokie spektrum działań niepożądanych, klasyfikowanych według MedDRA 17.1, obejmujących m.in. zakażenia pochwy (kandydoza, zapalenie sromu i pochwy), zaburzenia naczyniowe (nadciśnienie, zakrzepica żył i tętnic, VTE, ATE), zaburzenia psychiczne (obniżony nastrój, nerwowość, zmniejszone libido), a także objawy ze strony układu nerwowego, pokarmowego, skórnego i mięśniowo-szkieletowego. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko poważnych zdarzeń zakrzepowo-zatorowych, takich jak zawał mięśnia sercowego, udar mózgu, przemijający napad niedokrwienny, zakrzepica żylna i zatorowość płucna.
biegunka, ból brzucha, ból głowy, bolesne miesiączkowanie, brak miesiączki, choroba Leśniowskiego-Crohna, dyskomfort piersi, etynyloestradiol, gruczolako-włókniak piersi, hipertrójglicerydemia, kandydoza pochwy, krwawienie do jamy brzusznej, krwawienie międzymiesiączkowe, łuszczyca, łysienie, migrena, mlekotok, nadciśnienie tętnicze, nadmierna potliwość, nadmierne owłosienie, nadwrażliwość na lek, nagła utrata słuchu, niedociśnienie tętnicze, nietolerancja soczewek kontaktowych, nowotwór szyjki macicy, nowotwór wątroby, nudność, obniżony nastrój, obrzęk, obrzęk naczynioruchowy, octan chlormadinonu, ostuda, plamienie, pokrzywka, przemijający napad niedokrwienny, reakcja alergiczna skórna, rumień, rumień guzkowaty, świąd, szum uszny, tętnicze zaburzenie zakrzepowo-zatorowe, trądzik, udar mózgu, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wydzielina z pochwy, wymioty, wyprysk, wzdęcie, zaburzenie dróg żółciowych, zaburzenie pigmentacji, zaburzenie widzenia, zakrzepica żył, zakrzepica żylna, zapalenie spojówek, zapalenie sromu i pochwy, zapaść sercowo-naczyniowa, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zawrót głowy, zespół napięcia przedmiesiączkowego, zmniejszone libido, żylak, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Działania niepożądane – Alocutan 20 mg
Alocutan, zawierający minoksydyl w stężeniach 20 mg/ml lub 50 mg/ml, stosowany miejscowo w leczeniu łysienia, może wywoływać działania niepożądane o różnej częstości i nasileniu. Najczęściej obserwowanym działaniem niepożądanym jest ból głowy (≥1/10). Często występujące objawy to nadciśnienie tętnicze, duszność, świąd skóry, nadmierne owłosienie (w tym na twarzy u kobiet), zapalenie skóry, trądzikopodobne zapalenie skóry, wysypka, obrzęk obwodowy oraz zwiększenie masy ciała, co może być związane z retencją płynów. Miejscowe reakcje skórne obejmują świąd, podrażnienie, ból, zaczerwienienie, obrzęk, suchość, wysypkę zapalną, pęcherze, krwawienie i owrzodzenia. Ponadto, mogą wystąpić przemijająca utrata włosów, zmiana koloru i struktury włosów. Reakcje alergiczne, takie jak obrzęk naczynioruchowy, nadwrażliwość i kontaktowe zapalenie skóry, mają nieznaną częstość występowania.
aerozol na skórę, badanie kliniczne kontrolowane placebo, ból głowy, ból w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca, kontaktowe zapalenie skóry, łuszczenie się skóry, minoksydyl, nadciśnienie tętnicze, nadmierne owłosienie, nadwrażliwość, nastrój depresyjny, niedociśnienie, nudności, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, obrzęk twarzy, owrzodzenie skóry, pęcherze skórne, podrażnienie oka, podrażnienie skóry, przemijająca utrata włosów, retencja płynów, rumień, suchość skóry, świąd, tachykardia, trądzikopodobne zapalenie skóry, uogólniona wysypka, wymioty, wysypka skórna, zapalenie skóry, zawroty głowy, zmiana koloru włosów - Leksykon leków
Działania niepożądane – Provera 10 mg
Produkt leczniczy Provera, zawierający medroksyprogesteronu octan, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, z których najczęstsze to nieprawidłowe krwawienia z macicy (18%), bóle głowy (12%) oraz nudności (10%). Działania te dotyczą głównie układu rozrodczego, nerwowego oraz żołądkowo-jelitowego. Wśród poważniejszych, choć rzadziej występujących powikłań, należy zwrócić uwagę na reakcje anafilaktyczne, zatory i zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, a także zaburzenia funkcji wątroby, takie jak żółtaczka cholestatyczna. Zaburzenia psychiczne, w tym depresja i bezsenność, oraz objawy skórne, takie jak łysienie i trądzik, również występują z częstością ≥1%. W przypadku układu rozrodczego obserwuje się także bolesność piersi, mlekotok oraz zmiany w cyklu miesiączkowym, co wymaga monitorowania i ewentualnej modyfikacji terapii.
bezsenność, ból głowy, bolesność piersi, brak miesiączki, brak owulacji, depresja, gorączka, krwawienie z macicy, lipodystrofia nabyta, łysienie, medroksyprogesteronu octan, mlekotok, nadmierne owłosienie, nadwrażliwość na lek, nadżerka szyjki macicy, nietolerancja glukozy, nudności, obrzęk, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, przedawkowanie leku, reakcja anafilaktoidalna, reakcja anafilaktyczna, senność, świąd, tkliwość piersi, trądzik, zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, zatrzymanie płynów, zawroty głowy, żółtaczka, żółtaczka cholestatyczna - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Piloxidil 20 mg/ml
Preparat Piloxidil, zawierający minoksydyl w stężeniu 20 mg/ml w postaci płynu do stosowania na skórę, jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią. Minoksydyl nie posiada określonego profilu bezpieczeństwa w okresie ciąży, a literatura medyczna dokumentuje przypadki wystąpienia u noworodków hypertrichozy oraz wad wrodzonych po ekspozycji prenatalnej na minoksydyl doustny. W związku z tym, pacjentki w wieku rozrodczym powinny być poinformowane o konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji podczas terapii oraz o natychmiastowym zaprzestaniu stosowania preparatu w przypadku podejrzenia lub potwierdzenia ciąży, z jednoczesnym kontaktem z lekarzem prowadzącym.
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Bimaroz Duo (0,3 mg + 5 mg)/ml
Profil bezpieczeństwa leku Bimaroz Duo, zawierającego bimatoprost i tymolol, opiera się na danych klinicznych potwierdzających, że działania niepożądane są zgodne z tymi obserwowanymi dla poszczególnych składników. Najczęstszym działaniem niepożądanym jest przekrwienie spojówek, występujące u około 26% pacjentów, zwykle o łagodnym nasileniu i prowadzące do odstawienia leku u 1,5% chorych. Działania niepożądane dotyczą głównie oka i mają charakter miejscowy, choć tymolol może być wchłaniany do krążenia ogólnego, co niesie ryzyko efektów typowych dla beta-adrenolityków, jednak z mniejszą częstością niż przy podaniu ogólnoustrojowym. Wśród zgłaszanych działań niepożądanych dominują objawy takie jak przekrwienie spojówek (≥10%), punkcikowe zapalenie rogówki, świąd, pieczenie, suchość oka, a także zmiany pigmentacyjne i periorbitopatia po zastosowaniu analogów prostaglandyn (PAP).
alergia oczu, alergiczne zapalenie skóry, anafilaksja, arytmia, astma, beta-adrenolityk, bezsenność, bimatoprost i tymolol, blefarospazm, blok przedsionkowo-komorowy, ból głowy, bradykardia, choroba bronchospastyczna, depresja, diplopia, duszność, dyspepsja, halucynacja, hipoglikemia, koszmar senny, łuszczyca, łysienie, miastenia, nadmierne owłosienie, nadżerka rogówki, niedokrwienie mózgu, niewydolność serca, nieżyt nosa, objaw Raynauda, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk plamki, obrzęk powiek, obrzęk spojówek, odwarstwienie naczyniówki, omdlenie, parestezja, periorbitopatia, pigmentacja tęczówki, przekrwienie spojówek, przewlekła obturacyjna choroba płuc, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, skurcz oskrzeli, światłowstręt, udar mózgu, wysypka łuszczycopodobna, zaburzenie smaku, zapalenie błony naczyniowej, zapalenie powiek, zapalenie rogówki, zapalenie tęczówki, zastoinowa niewydolność serca, zawrót głowy, zwapnienie rogówki - Leksykon substancji czynnych
Minoksydyl – Działania niepożądane
Minoksydyl, stosowany głównie w terapii łysienia androgenowego, może wywoływać liczne działania niepożądane o różnym nasileniu i częstości, zależne od dawki (20 mg/ml vs. 50 mg/ml) oraz sposobu aplikacji. Najczęstsze są miejscowe reakcje skórne, takie jak podrażnienie, świąd, zapalenie skóry, suchość, łuszczenie, wyprysk, wysypka trądzikopodobna oraz nadmierne owłosienie (hirsutyzm), szczególnie u kobiet. Rzadziej obserwuje się poważniejsze zmiany, jak pęcherze, krwawienia czy owrzodzenia. Minoksydyl może również wchłaniać się systemowo, powodując działania niepożądane w układzie nerwowym (ból głowy ≥10%, zawroty głowy 0,1–1%), sercowo-naczyniowym (tachykardia, kołatanie serca <0,01%, niedociśnienie tętnicze 0,01–0,1%), oddechowym (duszność 1–10%), żołądkowo-jelitowym (nudności 0,1–1%, wymioty o nieznanej częstości), immunologicznym (reakcje alergiczne, obrzęk naczynioruchowy) oraz psychicznym (depresja 1–10%). Częstość występowania działań niepożądanych może różnić się w zależności od preparatu i zawartości minoksydylu.
ból mięśniowo-szkieletowy, ból w klatce piersiowej, choroba układu sercowo-naczyniowego, ciśnienie tętnicze, duszność, glikol propylenowy, hirsutyzm, kołatanie serca, kontaktowe zapalenie skóry, łysienie androgenowe, mechanizm działania, nadciśnienie tętnicze, nadmierne owłosienie, nadwrażliwość, nastrój depresyjny, niedociśnienie tętnicze, nudności, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, omdlenie, owrzodzenie, podrażnienie skóry, przemijająca utrata włosów, reakcja alergiczna, rumień, tachykardia, układ immunologiczny, układ nerwowy, układ oddechowy, układ organizmu, wymioty, wysypka trądzikopodobna, zaburzenie oka, zaburzenie psychiczne, zaburzenie sercowo-naczyniowe, zaburzenie żołądka i jelit, zawroty głowy - Leksykon substancji czynnych
Dutasteryd – Działania niepożądane
Dutasteryd, inhibitor 5-alfa-reduktazy, stosowany w leczeniu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego (BPH), wykazuje profil działań niepożądanych głównie dotyczących układu rozrodczego. W badaniach III fazy obejmujących 2167 mężczyzn, działania niepożądane występowały u około 19% pacjentów w pierwszym roku terapii, z dominującymi objawami takimi jak impotencja (6,0% w 1. roku, 1,7% w 2. roku), zmniejszenie libido (3,7% w 1. roku, 0,6% w 2. roku) oraz zaburzenia wytrysku nasienia (1,8% w 1. roku, 0,5% w 2. roku). Działania te mogą utrzymywać się po zakończeniu leczenia. Inne istotne działania to zaburzenia piersi (1,3%), ból i obrzęk jąder, depresja oraz reakcje alergiczne o częstości nieznanej. Po wprowadzeniu do obrotu zgłaszano także rzadkie przypadki łysienia i nadmiernego owłosienia. Badanie REDUCE wskazało na zwiększone ryzyko raka gruczołu krokowego o wysokim stopniu złośliwości (Gleason 8-10) u pacjentów leczonych dutasterydem, co wymaga regularnego monitorowania.
badanie CombAT, badanie REDUCE, depresja, dutasteryd, impotencja, inhibitor 5-alfa-reduktazy, łagodny rozrost gruczołu krokowego, łysienie, nadmierne owłosienie, niewydolność lewokomorowa, niewydolność serca, obrzęk jąder, obrzęk miejscowy, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, powiększenie piersi, rak gruczołu krokowego, rak gruczołu piersiowego, reakcja alergiczna, skala Gleasona, świąd, tamsulosyna, tkanka piersiowa, układ rozrodczy, wysypka, zaburzenie nastroju, zaburzenie wytrysku nasienia, zawroty głowy, zmniejszenie libido - Leksykon leków
Przedawkowanie – Polcortolon TC (23,12 mg + 0,58 mg)/g
Przedawkowanie leku Polcortolon TC aerozol na skórę, zawierającego tetracyklinę chlorowodorek (23,12 mg/g) oraz triamcynolon acetonid (0,58 mg/g), może prowadzić do poważnych ogólnoustrojowych działań niepożądanych. Czynniki sprzyjające przedawkowaniu to aplikacja na rozległe powierzchnie skóry, stosowanie dużych dawek, aplikacja pod opatrunek okluzyjny oraz stosowanie na uszkodzoną skórę, co zwiększa wchłanianie substancji czynnych. Ogólnoustrojowe działanie kortykosteroidu objawia się zespołem Cushinga, zahamowaniem osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, nadciśnieniem, hiperglikemią i glukozurią, natomiast działanie antybiotyku może powodować zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, fotowrażliwość oraz reakcje alergiczne. Przewlekłe zatrucie kortykosteroidem manifestuje się zanikiem skóry, rozstępami, teleangiektazjami, trądzikiem posteroidowym, hipopigmentacją i nadmiernym owłosieniem.
dysfagia, działanie ogólnoustrojowe kortykosteroidu, fotowrażliwość, glukozuria, hiperglikemia, hipopigmentacja, monitoring kliniczny, nadciśnienie, nadmierne owłosienie, niewydolność nadnerczy, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, Polcortolon TC, reakcja alergiczna, rozległe powierzchnie skóry, rozstępy, teleangiektazja, tetracykliny chlorowodorek, trądzik posteroidowy, triamcynolonu acetonid, uszkodzona skóra, zaburzenia przewodu pokarmowego, zanik skóry, zespół Cushinga - Leksykon substancji czynnych
Octan cyproteronu – Wskazania do stosowania
Octan cyproteronu w dawce 2 mg w połączeniu z etynyloestradiolem 0,035 mg (preparat Syndi-35) jest wskazany w leczeniu umiarkowanego do ciężkiego trądziku opornego na standardowe terapie miejscowe (retinoidy, nadtlenek benzoilu, kwas azelainowy) oraz ogólnoustrojowe antybiotyki, szczególnie gdy towarzyszy mu hiperandrogenizm objawiający się nasilonym łojotokiem, hirsutyzmem i zaburzeniami miesiączkowania. Preparat jest również skuteczny w terapii hirsutyzmu u kobiet w wieku rozrodczym z nadwrażliwością na androgeny. Syndi-35 łączy działanie przeciwandrogenowe z właściwościami hormonalnej antykoncepcji, co czyni go lekiem drugiego rzutu, stosowanym po niepowodzeniu wcześniejszych metod leczenia.
antybiotykoterapia ogólna, antykoncepcja hormonalna, ciężki trądzik, działanie przeciwandrogenowe, etynyloestradiol, hiperandrogenizm, hirsutyzm, hormonalny środek antykoncepcyjny, laktoza jednowodna, leczenie miejscowe, leczenie przeciwtrądzikowe, łojotok, nadmiar androgenów, nadmierne owłosienie, nadwrażliwość na androgeny, nietolerancja cukrów, octan cyproteronu, sacharoza, Syndi-35, tabletka drażowana, zaburzenia miesiączkowania - Leksykon leków
Działania niepożądane – Implanon NXT 68 mg
Implanon NXT to podskórny implant zawierający 68 mg etonogestrelu, stosowany jako środek antykoncepcyjny. Najczęstszym działaniem niepożądanym są zaburzenia krwawień miesiączkowych, obejmujące nieregularne, częste, przedłużające się lub brak krwawień, z brakiem miesiączki u około 20% pacjentek oraz częstymi/przedłużającymi się krwawieniami u kolejnych 20%. Zaburzenia te stanowią główną przyczynę przerwania terapii (około 11%). Podczas implantacji i usuwania mogą wystąpić miejscowe reakcje, takie jak zasinienia, ból, świąd, a także poważniejsze powikłania, w tym reakcje wazowagalne, zwłóknienia, ropnie, parestezje, a także przemieszczenie implantu, w tym do naczyń krwionośnych (np. tętnicy płucnej), co może skutkować objawami bólu w klatce piersiowej, duszności, kaszlu lub krwioplucia. Nieprawidłowa implantacja może wymagać interwencji chirurgicznej.
chwiejność emocjonalna, ciąża pozamaciczna, duszność, dyzuria, dziedziczny obrzęk naczynioruchowy, etonogestrel, idiopatyczne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, krwioplucie, łojotok, łysienie, migrena, mlekotok, nadmierne owłosienie, nadwrażliwość, niedociśnienie, obniżony nastrój, obrzęk naczynioruchowy, ostuda, parestezja, pokrzywka, przemieszczenie implantu, rak piersi, rak wątroby, reakcja anafilaktyczna, reakcja wazowagalna, tętnica płucna, tętnicze zaburzenie zakrzepowo-zatorowe, torbiel jajnika, trądzik, udar mózgu, uderzenia gorąca, zakażenie pochwy, zakażenie układu moczowego, zapalenie gardła, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zmniejszone libido, zwłóknienie, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Działania niepożądane – Depo-Medrol z Lidokainą (40 mg + 10 mg)/ml
Lek Depo-Medrol z Lidokainą w dawce 40 mg metyloprednizolonu octanu i 10 mg lidokainy chlorowodorku jednowodnego na ml, podawany w formie zawiesiny do wstrzykiwań, wiąże się z szerokim spektrum działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości występowania. Szczególnie niebezpieczne są powikłania po podaniu drogami przeciwwskazanymi (dooponowo, nadtwardówkowo), takie jak zapalenie pajęczynówki, zaburzenia funkcji przewodu pokarmowego i pęcherza, bóle głowy, niedowłady, napady drgawkowe oraz zaburzenia czucia. Toksyczność lidokainy, rzadko występująca, jest związana z przypadkowym wstrzyknięciem donaczyniowym lub nadmiernym stężeniem leku w osoczu i manifestuje się objawami neurologicznymi (zawroty głowy, drgawki, śpiączka) oraz kardiologicznymi (bradykardia, zatrzymanie akcji serca). Dodatkowo obserwuje się zaburzenia wzroku, takie jak niewyraźne widzenie, podwójne widzenie i przejściowa ślepota.
bradykardia, chorioretinopatia, depresja oddechowa, drętwienie języka, duszność, hiperpigmentacja skóry, hipoestezja, hipopigmentacja skóry, jałowy ropień, jaskra, krwawienie z żołądka, łagodne nadciśnienie śródczaszkowe, lidokainy chlorowodorek jednowodny, lipomatoza nadtwardówkowa, martwica kości, metyloprednizolonu octan, miopatia, nadciśnienie tętnicze, nadmierne owłosienie, nadwrażliwość, napad drgawkowy, niedociśnienie tętnicze, niedowład poprzeczny, niewyraźne widzenie, objaw neurologiczny, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, osteoporoza, parestezja okołoustna, perforacja jelit, podwójne widzenie, porażenie poprzeczne, reakcja układu krążenia, rozstęp skórny, skurcz oskrzeli, ślepota przejściowa, śpiączka, szum uszny, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie przełyku, wybroczynę, wytrzeszcz, zaburzenie poznawcze, zaburzenie rytmu serca, zaćma, zahamowanie wzrostu, zakrzepica, zanik skóry, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie otrzewnej, zapalenie pajęczynówki, zapalenie przełyku, zapalenie trzustki, zapaść krążeniowa, zastoinowa niewydolność serca, zator tętnicy płucnej, zatrzymanie akcji serca, zawroty głowy pochodzenia błędnikowego, zerwanie ścięgna, złamanie patologiczne, zwiększenie ciśnienia śródczaszkowego, zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego - Leksykon chorób i schorzeń
Hirsutyzm – Objawy
Hirsutyzm to kliniczny stan charakteryzujący się nadmiernym wzrostem ciemnych, grubych włosów u kobiet w lokalizacjach typowych dla męskiego owłosienia, takich jak górna warga, broda, klatka piersiowa, plecy, brzuch oraz wewnętrzna powierzchnia ud. Występuje u 5-10% kobiet w wieku rozrodczym, z wyższą częstością w populacjach bliskowschodnich, południowoazjatyckich i śródziemnomorskich. Nasilenie hirsutyzmu ocenia się za pomocą zmodyfikowanej skali Ferrimana-Gallweya, gdzie wynik >7 wskazuje na patologię, a nasilenie klasyfikuje się jako łagodne (<15 pkt), umiarkowane (15-25 pkt) lub ciężkie (>25 pkt). Hirsutyzm może współistnieć z objawami wirylizacji (np. pogłębienie głosu, łysienie typu męskiego, powiększenie łechtaczki), co wymaga pilnej diagnostyki w kierunku zaburzeń hormonalnych lub guzów wydzielających androgeny. Towarzyszące objawy, takie jak nieregularne miesiączki, insulinooporność, otyłość brzuszna czy acanthosis nigricans, mogą wskazywać na zespół policystycznych jajników (PCOS) lub inne endokrynopatie, w tym zespół Cushinga.
acanthosis nigricans, brak miesiączki, choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca, cukrzyca typu 2, depresja, dyslipidemia, hirsutyzm, hirsutyzm idiopatyczny, hirsutyzm pomenopauzalny, insulinooporność, łysienie androgenowe, mieszek włosowy, nadciśnienie tętnicze, nadmierne owłosienie, niepłodność, nieregularne miesiączki, osteoporoza, przerost łechtaczki, skala Ferrimana-Gallweya, trądzik, wirylizacja, zaburzenia hormonalne, zespół Cushinga, zespół policystycznych jajników - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiel włosowa – Epidemiologia
Torbiel włosowa (pilonidal sinus) jest schorzeniem o częstości występowania około 26/100 000 osób rocznie, z wyższą zachorowalnością w niektórych krajach, np. 48/100 000 w Niemczech i 38,2-46,4/100 000 w Gruzji. Choroba dotyka głównie młodych dorosłych (15-30 lat), z przewagą mężczyzn (stosunek mężczyzn do kobiet 3-4:1, a nawet do 10:1 w danych epidemiologicznych), choć u dzieci obserwuje się odwrotny trend. Wzrost hospitalizacji z powodu torbieli włosowej w Niemczech od 2005 do 2017 roku (z 43 do 56/100 000 u mężczyzn i z 14 do 18/100 000 u kobiet) wskazuje na rosnącą częstość zachorowań. Czynniki ryzyka obejmują płeć męską, siedzący tryb życia, otyłość, hirsutyzm, nieodpowiednią higienę, głęboką szczelinę międzypośladkową oraz kontakt zawodowy z włosami. Torbiel włosowa współwystępuje często z ropnym zapaleniem gruczołów apokrynowych, co koreluje z cięższym przebiegiem tej choroby.
bakteria beztlenowa, fenotyp zapalny, hidradenitis suppurativa, hirsutyzm, keratyna, mieszek włosowy, nadmierne owłosienie, naskórek, przetoka, rak płaskonabłonkowy, ropień, skala Hurleya, szczelina międzypośladkowa, torbiel włosowa, trend zachorowalności, wskaźnik nawrotu, wskaźnik standaryzowany względem wieku, zakażenie rany, zatoka włosowa - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cyclaid 50 mg
Leczenie cyklosporyną, szczególnie w wysokich dawkach stosowanych u pacjentów po transplantacjach, wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi, których nasilenie jest zależne od dawki i czasu terapii. Do najczęstszych należą zaburzenia czynności nerek (wzrost stężenia kreatyniny i mocznika), nadciśnienie tętnicze, drżenia mięśniowe, hiperlipidemia, hiperglikemia, hiperurykemia, hiperkaliemia, hipomagnezemia oraz objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, wymioty, biegunka i przerost dziąseł. Wśród poważniejszych powikłań wymienia się nefrotoksyczność ostrą i przewlekłą, encefalopatię, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii (PRES), a także hepatotoksyczność, która może prowadzić do cholestazy, zapalenia wątroby i niewydolności wątroby, niekiedy ze skutkiem śmiertelnym. Ponadto, leczenie cyklosporyną zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych (wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych) oraz reaktywacji wirusów Polyoma i JCV, co może skutkować nefropatią (PVAN) lub postępującą wieloogniskową leukoencefalopatią (PML). Zgłaszano także przypadki zespołu bólowego wywołanego przez inhibitory kalcyneuryny (CIPS) manifestującego się bólem kończyn dolnych oraz upośledzeniem słuchu u pacjentów z wysokim stężeniem leku.
W badaniach klinicznych z udziałem dzieci od 1. roku życia profil bezpieczeństwa cyklosporyny był porównywalny do obserwowanego u dorosłych. Działania niepożądane klasyfikowane według układów i narządów obejmują m.in. leukopenię (często), małopłytkowość i niedokrwistość (niezbyt często), zespół hemolityczno-mocznicowy (rzadko), hiperurykemię, hiperkaliemię, hipomagnezemię (często), drgawki i parestezje (często), encefalopatię i PRES (niezbyt często), a także hirsutyzm (bardzo często) i trądzik (często). Występują również zaburzenia miesiączkowania i ginekomastia (rzadko), a także gorączka i uczucie zmęczenia (często). Ze względu na ryzyko poważnych powikłań, w tym śmiertelnych, konieczne jest systematyczne monitorowanie pacjentów oraz zgłaszanie wszelkich podejrzewanych działań niepożądanych do odpowiednich organów nadzoru farmakologicznego.
biegunka, chłoniak, cholestaza, drżenie, działanie hepatotoksyczne, encefalopatia, ginekomastia, hiperglikemia, hiperkaliemia, hiperlipidemia, hiperurykemia, hipomagnezemia, hirsutyzm, inhibitor kalcyneuryny, jadłowstręt, kurcz mięśni, leukoencefalopatia wieloogniskowa, leukopenia, małopłytkowość, mialgia, migrena, mikroangiopatia zakrzepowa, miopatia, nadciśnienie, nadciśnienie tętnicze, nadmierne owłosienie, nefropatia, nefrotoksyczność, niedokrwistość, niedokrwistość hemolityczna mikroangiopatyczna, niewydolność wątroby, nowotwór złośliwy, nudność, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, plamica małopłytkowa zakrzepowa, polineuropatia ruchowa, przerost dziąseł, trądzik, upośledzenie słuchu, uszkodzenie wątroby, wrzód trawienny, wymioty, wysypka alergiczna, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie limfoproliferacyjne, zakażenie, zanik kanalików, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zarażenie pasożytnicze, zespół bólowy inhibitora kalcyneuryny, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, żółtaczka, zwłóknienie śródmiąższowe, zwyrodnienie szkliste tętniczek - Leksykon leków
Działania niepożądane – Provera 5 mg
Medroksyprogesteron octan (Provera) stosowany w dawkach 5 mg i 10 mg wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, z których najczęstsze (>5%) to nieprawidłowe krwawienia z macicy (18%), bóle głowy (12%) oraz nudności (10%). Działania te zostały zidentyfikowane na podstawie badań klinicznych fazy 3. Istotne są również poważne powikłania, takie jak zaburzenia naczyniowe (zatory i zakrzepowo-zatorowe), zaburzenia wątroby (żółtaczka cholestatyczna), reakcje anafilaktyczne oraz zaburzenia endokrynologiczne (wydłużony brak owulacji) i psychiczne (depresja). Częstość występowania działań niepożądanych klasyfikowana jest od bardzo często (≥10%) do bardzo rzadko (<0,01%), z wieloma poważnymi zdarzeniami o częstości nieznanej, co wymaga szczególnej uwagi klinicznej.
bezsenność, ból głowy, brak miesiączki, brak owulacji, depresja, krwawienie z macicy, lipodystrofia, medroksyprogesteron octan, nadmierne owłosienie, nadwrażliwość, nietolerancja glukozy, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, reakcja anafilaktoidalna, reakcja anafilaktyczna, retencja płynów, świąd, trądzik, wydzielanie mleka, zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, zawroty głowy, zażółcenie skóry, żółtaczka cholestatyczna - Leksykon substancji czynnych
Noretysteron octan – Przedawkowanie
Noretysteron octan, syntetyczny progestagen stosowany w systemach transdermalnych takich jak Systen Sequi, uwalniany jest w kontrolowany sposób, co minimalizuje ryzyko przedawkowania. Preparat Systen Conti zawiera 11,2 mg noretysteronu octanu i uwalnia 170 µg substancji aktywnej na dobę z powierzchni 16 cm². Przedawkowanie może wystąpić przy jednoczesnym zastosowaniu nadmiernej liczby plastrów lub nieprawidłowym stosowaniu. Objawy kliniczne przedawkowania obejmują obniżenie nastroju, zmęczenie, nasilenie trądziku oraz hirsutyzm, co wynika z androgenopodobnego działania hormonu. W przypadku Systen Sequi należy również uwzględnić objawy przedawkowania estrogenów, takie jak tkliwość piersi, nudności, wymioty i krwotok z dróg rodnych.
estradiol, hirsutyzm, konsultacja endokrynologiczna, krwotok z dróg rodnych, leczenie objawowe, nadmierne owłosienie, noretysteron octan, obniżenie nastroju, owłosienie typu męskiego, parametry hormonalne, podanie przezskórne, przedawkowanie estrogenów, przedawkowanie produktu leczniczego, przedawkowanie progestagenów, substancja czynna, syntetyczny progestagen, system transdermalny, Systen Conti, Systen Sequi, terapia hormonalna, tkliwość piersi, trądzik - Leksykon leków
Działania niepożądane – Minovivax 5% 50 mg/ml
Minovivax 5% (50 mg/ml, roztwór na skórę) zawierający minoksydyl wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, które zostały sklasyfikowane według częstości występowania. Najczęściej obserwowanym działaniem niepożądanym jest ból głowy, występujący bardzo często (≥1/10). Często zgłaszane są również duszność, świąd, nadmierne owłosienie (w tym na twarzy u kobiet), zapalenie skóry, wysypka trądzikopodobna, wysypka, obrzęk obwodowy oraz zwiększenie masy ciała (≥1/100 do <1/10). Niezbyt często występują zawroty głowy (≥1/1 000 do <1/100) oraz nudności. Działania niepożądane o nieznanej częstości obejmują niedociśnienie tętnicze, reakcje alergiczne (obrzęk naczynioruchowy, obrzęk twarzy, rumień wielopostaciowy), kontaktowe zapalenie skóry, nastrój depresyjny, podrażnienie oczu, tachykardię, kołatanie serca, wymioty, dolegliwości w miejscu podania (m.in. podrażnienie, zaczerwienienie, ból, obrzęk, suchość, rumień), ciężkie reakcje skórne (łuszczenie, pęcherze, krwawienia, owrzodzenia), przejściową utratę włosów oraz bóle w klatce piersiowej.
ból głowy, ból w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca, kontaktowe zapalenie skóry, łuszczenie skóry, minoksydyl, nadmierne owłosienie, nastrój depresyjny, niedociśnienie tętnicze, nudności, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, podrażnienie oczu, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, rumień, rumień wielopostaciowy, świąd, tachykardia, wymioty, wysypka trądzikopodobna, zapalenie skóry, zawroty głowy - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – DX2LEK 20 mg/ml
Produkt leczniczy DX2LEK zawiera minoksydyl w stężeniu 20 mg/ml w postaci płynu do stosowania miejscowego i wymaga szczególnej ostrożności u kobiet w wieku rozrodczym, zwłaszcza tych planujących ciążę, będących w ciąży lub karmiących piersią. Lek jest przeciwwskazany u kobiet ciężarnych ze względu na brak danych potwierdzających bezpieczeństwo oraz udokumentowane przypadki powikłań u noworodków, takich jak hypertrichoza i wrodzone wady rozwojowe, obserwowane przy doustnym stosowaniu minoksydylu. Również w okresie laktacji stosowanie DX2LEK jest niewskazane, gdyż minoksydyl przenika do mleka matki, co może narażać dziecko na działanie substancji czynnej, mimo braku szczegółowych danych dotyczących przenikania przy stosowaniu miejscowym. Produkt zawiera ponadto substancje pomocnicze: glikol propylenowy (156 mg/ml) oraz etanol (541,12 mg/ml), które mogą mieć znaczenie w kontekście bezpieczeństwa stosowania u kobiet w ciąży i karmiących piersią.
- Leksykon substancji czynnych
Bikalutamid – Działania niepożądane
Bikalutamid, niesteroidowy antyandrogen stosowany w terapii raka gruczołu krokowego, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych o różnej częstości i nasileniu. Najczęściej obserwuje się niedokrwistość (≥1/10), zawroty głowy (≥1/10), uderzenia gorąca (≥1/10), bóle brzucha, zaparcia i nudności (≥1/10), krwiomocz (≥1/10), ginekomastię i tkliwość piersi (≥1/10), osłabienie i obrzęki (≥1/10). Często występują także zmniejszenie apetytu, depresja, zmniejszenie libido, senność, zawał mięśnia sercowego, niewydolność serca, hepatotoksyczność, żółtaczka, hipertransaminazemia, łysienie, wysypka, suchość skóry, świąd oraz zaburzenia erekcji (≥1/100 do <1/10). Rzadziej notuje się reakcje nadwrażliwości, śródmiąższową chorobę płuc, niewydolność wątroby, nadwrażliwość na światło (≥1/10 000 do <1/1 000). Wydłużenie odstępu QT o nieznanej częstości stanowi istotne ryzyko arytmii. Działania te mogą znacząco wpływać na jakość życia pacjentów i wymagają szczegółowej oceny klinicznej oraz monitorowania.
agonista LHRH, bikalutamid, ból brzucha, ból w klatce piersiowej, depresja, ginekomastia, hepatotoksyczność, hipertransaminazemia, impotencja, krwiomocz, łysienie, nadmierne owłosienie, nadwrażliwość na światło, niedokrwistość, niesteroidowy antyandrogen, niestrawność, niewydolność serca, niewydolność wątroby, nudności, obrzęk, obrzęk naczynioruchowy, osłabienie, pokrzywka, rak gruczołu krokowego, reakcja nadwrażliwości, senność, śródmiąższowa choroba płuc, suchość skóry, świąd, tkliwość piersi, uderzenia gorąca, wydłużenie odstępu QT, wysypka, wzdęcia, zaburzenia erekcji, zaparcia, zawał mięśnia sercowego, zawroty głowy, zmniejszenie apetytu, zmniejszenie libido, żółtaczka