salicylizm
Salicylizm, znany również jako zatrucie salicylanami, to stan kliniczny będący wynikiem przedawkowania leków zawierających kwas salicylowy lub jego pochodne, najczęściej kwasu acetylosalicylowego (aspiryny). Stan ten może wystąpić zarówno w wyniku ostrego przedawkowania, jak i przewlekłego stosowania dużych dawek salicylanów.
Objawy salicylizmu obejmują szum w uszach (tinnitus), zaburzenia słuchu, zawroty głowy, nudności, wymioty, hipertermię, przyspieszony oddech (tachypnoe), zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej (początkowo zasadowica oddechowa, następnie kwasica metaboliczna), zaburzenia elektrolitowe oraz objawy neurologiczne. W ciężkich przypadkach może dojść do obrzęku mózgu, niewydolności nerek, zaburzeń krzepnięcia i zgonu.
Diagnostyka salicylizmu opiera się na wywiadzie, obrazie klinicznym oraz oznaczeniu stężenia salicylanów w surowicy krwi. Leczenie obejmuje dekontaminację przewodu pokarmowego (płukanie żołądka, podanie węgla aktywowanego), zwiększenie wydalania salicylanów (alkalizacja moczu), monitorowanie i korekcję zaburzeń elektrolitowych oraz w ciężkich przypadkach hemodializę. Postępowanie terapeutyczne powinno być prowadzone w ośrodkach dysponujących możliwościami intensywnego nadzoru medycznego.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Polopiryna C Plus 500 mg + 300 mg + 200 mg
Polopiryna C Plus zawiera kwas acetylosalicylowy (500 mg), kwas askorbowy (300 mg) oraz wapń w postaci wapnia laktoglukonianu (200 mg, 1,55 g), co wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych wymagających szczególnej uwagi klinicznej. Antyagregacyjne działanie ASA może prowadzić do zaburzeń krzepnięcia, wydłużenia czasu krwawienia oraz zwiększonych krwawień miesiączkowych u kobiet. U pacjentów z nadwrażliwością obserwuje się reakcje skórne (rumień, pokrzywka) oraz ryzyko napadów astmy oskrzelowej i duszności, szczególnie u osób z historią astmy lub nadwrażliwości na NLPZ. Działania niepożądane ze strony układu nerwowego obejmują zawroty głowy, wzmożoną potliwość oraz szumy uszne, które mogą być wczesnym objawem salicylizmu. Ze strony przewodu pokarmowego najczęściej występują nudności, wymioty i bóle brzucha, a poważniejsze powikłania to zaostrzenie choroby wrzodowej, nadżerki błony śluzowej i krwawienia, które mogą stanowić zagrożenie życia.
astma oskrzelowa, choroba wrzodowa, działanie antyagregacyjne, hapten, krwawienie miesiączkowe, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, kwas askorbowy, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na NLPZ, nadżerka błony śluzowej, niewydolność serca, objaw dyspeptyczny, obturacja oskrzeli, pokrzywka, rumień, salicylizm, stolec smolisty, szum uszny, tinnitus, udar mózgu, wapń laktoglukonian, wymioty krwiste, zaburzenie krzepnięcia krwi, zator tętniczy, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Przedawkowanie – Aspirin Complex Hot 500 mg + 30 mg
Przedawkowanie leku Aspirin Complex Hot, zawierającego 500 mg kwasu acetylosalicylowego oraz 30 mg pseudoefedryny, stanowi poważne zagrożenie zdrowotne wymagające natychmiastowej interwencji medycznej. Toksyczność kwasu acetylosalicylowego manifestuje się zaburzeniami równowagi kwasowo-zasadowej i elektrolitowej, hipoglikemią, krwawieniami z przewodu pokarmowego oraz objawami neurologicznymi takimi jak szumy uszne, zawroty głowy, splątanie, a w ciężkich przypadkach majaczenie, drżenie, duszność, odwodnienie, wysoka gorączka i śpiączka. Pseudoefedryna natomiast wywołuje objawy nadmiernej stymulacji układu współczulnego, w tym częstoskurcz, ból w klatce piersiowej, pobudzenie, wzrost ciśnienia tętniczego, świszczący oddech, drgawki i omamy. Najpoważniejszym powikłaniem jest niewydolność oddechowa prowadząca do zgonu, a współistniejące zatrucie pseudoefedryną zwiększa ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych, zwłaszcza u pacjentów z chorobami układu krążenia.
częstoskurcz, drgawki, hiperwentylacja, hipoglikemia, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, majaczenie, nadciśnienie tętnicze, niewydolność oddechowa, odwodnienie, omam, ostre zatrucie, przewlekłe przedawkowanie, pseudoefedryna, równowaga wodno-elektrolitowa, salicylizm, śpiączka, splątanie, świszczący oddech, szum uszny, układ współczulny, wysypka skórna, zaburzenie ośrodkowego układu nerwowego, zaburzenie równowagi elektrolitowej, zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie słuchu, zaburzenie widzenia - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Sonol (21 mg + 21 mg + 2 mg)/ml
Sonol w postaci płynu na skórę zawiera trzy substancje czynne: lewomentol (21 mg/ml), kwas salicylowy (21 mg/ml) oraz tymol (2 mg/ml). Preparat jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na którykolwiek składnik, w tym na glikol propylenowy, oraz nie powinien być stosowany na otwarte rany, błony śluzowe i uszkodzoną skórę ze względu na ryzyko nasilenia podrażnienia i zwiększonego wchłaniania substancji czynnych. Nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 12 roku życia z powodu ryzyka salicylizmu oraz u pacjentów z rozległymi zmianami złuszczającymi, takimi jak łuszczyca, gdyż kwas salicylowy może pogłębiać złuszczanie i zaostrzać objawy choroby.
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Alka-Seltzer 324 mg
Kwas acetylosalicylowy w dawce 324 mg, zawarty w tabletce musującej Alka-Seltzer, wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, jednak jego stosowanie wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych, szczególnie ze strony przewodu pokarmowego. Najczęściej obserwuje się bóle żołądka i brzucha, zgagę oraz niestrawność (częstość 1/100 do <1/10), natomiast rzadziej zapalenie przewodu pokarmowego, krwawienia (jawne lub utajone), chorobę wrzodową oraz perforację, które mogą stanowić zagrożenie życia. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do enteropatii zwężeniowej jelit, nudności i wymiotów. Bardzo rzadko występują przemijające zaburzenia czynności wątroby, manifestujące się wzrostem aminotransferaz. Ponadto, kwas acetylosalicylowy może powodować poważne powikłania neurologiczne, takie jak udar krwotoczny, szczególnie u pacjentów z niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym i stosujących inne leki przeciwzakrzepowe.
astenia, astma aspirynowa, ból głowy, ból żołądka, choroba wrzodowa dwunastnicy, choroba wrzodowa żołądka, czas protrombinowy, dehydrogenaza glukozo-6-fosforanowa, działanie przeciwbólowe, działanie przeciwgorączkowe, działanie przeciwzapalne, enteropatia zwężeniowa jelit, hemostaza, hipoperfuzja, krwawienie z przewodu pokarmowego, krwotok, kwas acetylosalicylowy, lek przeciwzakrzepowy, nadciśnienie tętnicze, niedokrwistość hemolityczna, niedokrwistość krwotoczna, niedokrwistość z niedoboru żelaza, nudności, obrzęk naczynioruchowy, perforacja, pokrzywka, przekrwienie błony śluzowej nosa, reakcja nadwrażliwości, salicylizm, szumy uszne, trombocytopenia, udar krwotoczny, uszkodzenie nerek, wstrząs anafilaktyczny, wydłużenie czasu krwawienia, wylew krwi do mózgu, wysypka, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie oddychania, zaburzenie pracy serca, zapalenie błony śluzowej nosa, zapalenie przewodu pokarmowego, zawroty głowy, zgaga, zwiększenie aktywności aminotransferaz - Leksykon leków
Przedawkowanie – Plaster na odciski 400 mg/g (400 mg/plaster)
Przedawkowanie plastra leczniczego zawierającego kwas salicylowy (400 mg/g, 400 mg na plaster) jest rzadkie i nie odnotowano dotychczas przypadków toksyczności przy stosowaniu zgodnym z zaleceniami. Miejscowa aplikacja na odciski oraz ograniczona powierzchnia kontaktu skutkują minimalnym wchłanianiem ogólnoustrojowym, co znacząco ogranicza ryzyko zatrucia salicylanami. Potencjalne objawy przedawkowania, takie jak zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej, szumy uszne czy zaburzenia żołądkowo-jelitowe, nie zostały zgłoszone w kontekście stosowania plastra. Miejscowe działania niepożądane mogą obejmować podrażnienie skóry, chemiczne oparzenia przy niewłaściwym stosowaniu lub aplikacji na zdrową skórę.
kwas salicylowy, leczenie objawowe, odcisk, oparzenie chemiczne skóry, plaster leczniczy, podrażnienie skóry, salicylany, salicylizm, stężenie salicylanów, substancja czynna, szumy uszne, toksyczność kwasu salicylowego, zaburzenia kwasowo-zasadowe, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zatrucie salicylanami, złuszczanie naskórka - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Maść na odciski (400 mg + 100 mg)/g
Maść na odciski zawierająca kwas salicylowy (400 mg/g) oraz kwas (S)-mlekowy (100 mg/g) jest skutecznym preparatem keratolitycznym, jednak jej stosowanie wymaga ścisłego przestrzegania przeciwwskazań. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na składniki aktywne lub pomocnicze, zwłaszcza u pacjentów z historią reakcji alergicznych na salicylany, ze względu na ryzyko poważnych reakcji niepożądanych. Cukrzyca oraz zaburzenia krążenia stanowią kolejne istotne przeciwwskazania, gdyż u tych pacjentów istnieje zwiększone ryzyko uszkodzenia tkanek, powikłań infekcyjnych oraz opóźnionego gojenia, co może być nasilone przez działanie keratolityczne kwasów. Ponadto, stosowanie maści na uszkodzoną lub zapalnie zmienioną skórę jest niewskazane ze względu na możliwość nasilenia stanu zapalnego i zwiększonego wchłaniania substancji czynnych, co może prowadzić do działań niepożądanych miejscowych i ogólnoustrojowych.
absorpcja systemowa, cukrzyca, działanie keratolityczne, kontaktowe zapalenie skóry, kwas mlekowy, kwas salicylowy, martwica, nadwrażliwość, neuropatia cukrzycowa, neuropatia obwodowa, odciski, perfuzja tkankowa, podologia, preparat keratolityczny, salicylany, salicylizm, uszkodzenie skóry, zaburzenia krążenia, zaburzenia mikrokrążenia, zakażenie tkanek miękkich, zapalenie skóry, zespół Reye’a, zmiany zapalne - Leksykon leków
Przedawkowanie – Hasceral (100 mg + 50 mg)/g
Lek Hasceral, będący maścią zawierającą mocznik w stężeniu 100 mg/g oraz kwas salicylowy 50 mg/g, nie posiada udokumentowanych przypadków przedawkowania w dostępnej literaturze klinicznej. Pomimo braku zgłoszeń, należy pamiętać, że nadmierna aplikacja tych substancji czynnych może teoretycznie wywołać miejscowe działania niepożądane, takie jak podrażnienie skóry, zaczerwienienie, świąd, nadmierne złuszczanie naskórka czy miejscowe reakcje zapalne. W przypadku bardzo dużej powierzchni aplikacji istnieje również teoretyczne ryzyko wystąpienia objawów salicylizmu, takich jak szumy uszne, zaburzenia słuchu, nudności czy wymioty, choć jest to mało prawdopodobne przy stosowaniu miejscowym.
- Leksykon leków
Przedawkowanie – Maść na odciski Aflofarm (400 mg + 100 mg)/g
Maść na odciski Aflofarm zawiera kwas salicylowy (400 mg/g) oraz kwas mlekowy (100 mg/g), które wykazują działanie keratolityczne i złuszczające. Pomimo braku udokumentowanych przypadków przedawkowania, istnieje ryzyko miejscowych działań niepożądanych takich jak podrażnienie skóry, zaczerwienienie, pieczenie czy świąd, zwłaszcza przy aplikacji na rozległe powierzchnie skóry. Działanie żrące kwasu salicylowego może prowadzić do uszkodzenia zdrowej skóry otaczającej odcisk. Teoretycznie możliwe jest również wystąpienie objawów ogólnoustrojowych, w tym salicylizmu (szumy uszne, zaburzenia słuchu, nudności, wymioty) oraz zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej, szczególnie przy znacznym wchłanianiu systemowym, choć brak jest potwierdzonych przypadków.
działanie keratolityczne, działanie złuszczające, działanie żrące, kwas mlekowy, kwas salicylowy, lanolina, podrażnienie skóry, reakcja alergiczna, równowaga kwasowo-zasadowa, salicylizm, szumy uszne, wchłanianie systemowe, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia kwasowo-zasadowe, zaburzenia słuchu, zatrucie kwasem salicylowym - Leksykon leków
Działania niepożądane – Maść przeciw odciskom i zgrubieniom skóry Rekord Łuszczy 200 mg/g
Maść przeciw odciskom i zgrubieniom skóry Rekord Łuszczy zawiera 200 mg/g kwasu salicylowego i może wywoływać miejscowe działania niepożądane, takie jak podrażnienie skóry (zaczerwienienie, pieczenie, dyskomfort), stan zapalny (zaczerwienienie, obrzęk, ból), reakcje alergiczne (świąd, wysypka), nadmierne wysuszenie skóry prowadzące do łuszczenia się naskórka oraz rumień, szczególnie przy aplikacji na zdrową skórę, duże powierzchnie lub błony śluzowe. Częstość występowania tych działań jest różna: podrażnienie i nadmierne wysuszenie skóry występują często, stan zapalny niezbyt często, a reakcje alergiczne rzadko. Rumień pojawia się często przy nieprawidłowym stosowaniu.
bezpieczeństwo farmakoterapii, błona śluzowa, działanie niepożądane ogólnoustrojowe, działanie ogólnoustrojowe, kwas salicylowy, łuszczenie naskórka, maść przeciw odciskom, odczyn alergiczny, podrażnienie skóry, reakcja alergiczna, rumień, salicylizm, stan zapalny skóry, stosunek korzyści do ryzyka, szum w uszach, wchłanianie substancji czynnej, wysuszenie skóry, zaburzenie słuchu - Leksykon leków
Przedawkowanie – Polfungicid (50 mg + 10 mg)/ml
Przedawkowanie Polfungicid, roztworu na skórę zawierającego chlormidazolu chlorowodorek (50 mg/ml) oraz kwas salicylowy (10 mg/ml), jest niezwykle rzadkie i nie odnotowano dotychczas udokumentowanych przypadków. Mimo to, w przypadku przypadkowego lub omyłkowego doustnego spożycia preparatu, który jest przeznaczony wyłącznie do stosowania zewnętrznego, istnieje ryzyko toksyczności. W takich sytuacjach zaleca się natychmiastowe podjęcie działań eliminujących lek z organizmu, w tym indukcję wymiotów, płukanie żołądka oraz monitorowanie równowagi wodno-elektrolitowej i leczenie objawowe w razie potrzeby.
badanie laboratoryjne, chlormidazolu chlorowodorek, działanie niepożądane, glikol propylenowy, indukcja wymiotów, kwas salicylowy, leczenie objawowe, płukanie żołądka, podrażnienie błony śluzowej, równowaga wodno-elektrolitowa, salicylizm, toksyczność, zaburzenia elektrolitowe, zatrucie kwasem salicylowym