Przedawkowanie kwasu acetylosalicylowego

Przedawkowanie kwasu acetylosalicylowego (ASA) stanowi poważne zagrożenie zdrowotne, które może prowadzić do zatrucia salicylanami. Zatrucie to występuje najczęściej po przyjęciu dawki przekraczającej 100 mg/kg masy ciała na dobę przez okres dłuższy niż 2 dni. Do przedawkowania może dojść w różnych okolicznościach: od długotrwałego terapeutycznego przekroczenia zalecanych dawek, przez przypadkowe spożycie, aż po zamierzone przedawkowanie leku Maxipirin.^{100 mg/kg mc./dobę przez więcej niż 2 dni) może być spowodowane długotrwałym, terapeutycznym przedawkowaniem, potencjalnie zagrażającym życiu, które obejmuje od zamieszonego przyjęcia kwasu acetylosalicylowego przez dzieci do przypadkowego przedawkowania.”>1}

Salicylizm – lekkie zatrucie

Lekkie zatrucie, określane również jako salicylizm, występuje zwykle po wielokrotnym przyjęciu zbyt dużych dawek kwasu acetylosalicylowego. Charakteryzuje się objawami, które mogą ustąpić po zmniejszeniu dawki leku. Szumy uszne, będące jednym z charakterystycznych objawów, pojawiają się przy stężeniu salicylanów we krwi od 150 do 300 mg/l. Cięższe działania niepożądane występują, gdy stężenie kwasu acetylosalicylowego we krwi przekracza 300 mg/l.²

Ciężkie zatrucie

Ciężkie zatrucie kwasem acetylosalicylowym charakteryzuje się poważnymi zaburzeniami równowagi kwasowo-zasadowej, a jego objawy różnią się w zależności od wieku pacjenta i stopnia nasilenia intoksykacji. U dzieci zatrucie najczęściej objawia się kwasicą metaboliczną. Należy zaznaczyć, że samo stężenie kwasu acetylosalicylowego we krwi nie pozwala jednoznacznie oszacować stopnia ciężkości zatrucia.³

Wchłanianie kwasu acetylosalicylowego może być zmniejszone w wyniku kilku czynników, takich jak:

• Opóźnione opróżnianie żołądka
• Przyjmowanie preparatów dojelitowych
• Zaburzenia strukturalne, np. zwężenie odźwiernika
• Bliznowacenie wylotu żołądka prowadzące do niedrożności
• Obecność wrzodów trawiennych

⁴

Leczenie zatrucia kwasem acetylosalicylowym zależy od ciężkości, stopnia, objawów klinicznych i powinno być prowadzone zgodnie ze standardowymi procedurami postępowania w przypadku przedawkowania. Podstawowe działania terapeutyczne obejmują zwiększenie wydalania substancji czynnej oraz przywrócenie równowagi elektrolitowej i kwasowo-zasadowej.⁵

Objawy przedawkowania

Objawy przedawkowania kwasu acetylosalicylowego mogą być niespecyficzne, co utrudnia rozpoznanie zatrucia, zwłaszcza w przypadku przewlekłego przyjmowania dużych dawek leku. Objawy zależą od stopnia zatrucia i mogą obejmować szerokie spektrum zaburzeń fizjologicznych.⁶

⁷

Objawy lekkiego zatrucia (salicylizmu)

W przypadku łagodnego zatrucia kwasem acetylosalicylowym (salicylizmu), pacjent może doświadczać następujących objawów:

• Zawroty głowy – uczucie wirowania lub utraty równowagi
• Szumy uszne – dźwięczenie, dzwonienie lub inne dźwięki słyszane w uszach bez zewnętrznego źródła
• Zaburzenia słuchu – mogące prowadzić nawet do głuchoty
• Nadmierne pocenie się – diaforeza
• Nudności – uczucie dyskomfortu w żołądku z tendencją do wymiotów
• Wymioty – gwałtowne opróżnianie zawartości żołądka
• Ból głowy – różnego natężenia, lokalizacji i charakteru
• Splątanie – zaburzenia świadomości i dezorientacja

⁸

Objawy ciężkiego zatrucia

Ciężkie zatrucie kwasem acetylosalicylowym wiąże się z poważnymi zaburzeniami wielonarządowymi i może prowadzić do stanu zagrażającego życiu. Charakterystyczne objawy obejmują:

1. Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej:
   • Alkaloza oddechowa (początkowo)
   • Kwasica metaboliczna (w miarę postępu zatrucia)
2. Zaburzenia układu oddechowego:
   • Hiperwentylacja
   • Niekardiogenny obrzęk płuc
   • Zatrzymanie oddechu
   • Asfiksja
3. Zaburzenia układu sercowo-naczyniowego:
   • Arytmie
   • Hipotensja
   • Zatrzymanie akcji serca
4. Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej:
   • Odwodnienie
   • Oliguria
   • Niewydolność nerek
   • Hipokaliemia
   • Hipernatremia lub hiponatremia
5. Zaburzenia metabolizmu:
   • Hiperglikemia
   • Hipoglikemia (szczególnie u dzieci)
   • Ketoza
6. Zaburzenia neurologiczne:
   • Toksyczna encefalopatia
   • Depresja ośrodkowego układu nerwowego
   • Letarg
   • Splątanie
   • Śpiączka
   • Drgawki
7. Zaburzenia hematologiczne:
   • Zahamowanie agregacji płytek krwi
   • Koagulopatia
   • Wydłużenie czasu protrombinowego
   • Hipoprotrombinemia
8. Zaburzenia przewodu pokarmowego:
   • Krwawienia z przewodu pokarmowego

⁹

Leczenie przedawkowania

Postępowanie w przypadku przedawkowania kwasu acetylosalicylowego zależy od stopnia zatrucia, objawów klinicznych oraz czasu, który upłynął od spożycia leku. Podstawą leczenia jest:

• Dekontaminacja przewodu pokarmowego:
  • Płukanie żołądka (zwłaszcza gdy od przyjęcia leku upłynęło mniej niż 1 godzina)
  • Wielokrotne podanie węgla aktywnego w celu zahamowania dalszego wchłaniania
• Eliminacja kwasu acetylosalicylowego:
  • Forsowana diureza alkaliczna – zwiększa wydalanie salicylanów przez nerki
  • Hemodializa w ciężkich przypadkach zatrucia
• Wyrównanie zaburzeń wodno-elektrolitowych:
  • Dożylne podawanie płynów
  • Suplementacja elektrolitów (zwłaszcza potasu)
• Monitorowanie i leczenie objawowe:
  • Kontrola parametrów życiowych
  • Monitorowanie równowagi kwasowo-zasadowej
  • Leczenie objawów, takich jak drgawki, gorączka, zaburzenia rytmu serca

¹⁰

W przypadku ciężkiego zatrucia niezbędne jest leczenie w warunkach oddziału intensywnej terapii, gdzie możliwe jest kompleksowe monitorowanie stanu pacjenta oraz natychmiastowa interwencja w przypadku wystąpienia zagrażających życiu powikłań.