supresja kortyzolu
Supresja kortyzolu to proces hamowania wydzielania kortyzolu, hormonu stresu produkowanego przez nadnercza. W warunkach fizjologicznych kortyzol podlega ścisłej regulacji przez oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, a jego nadmierne stężenie jest hamowane na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego.
W diagnostyce endokrynologicznej stosuje się testy supresji kortyzolu, takie jak test z deksametazonem, które pozwalają ocenić funkcjonowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Nieprawidłowa supresja kortyzolu może świadczyć o zaburzeniach hormonalnych, w tym o zespole Cushinga, w którym mechanizmy hamujące wydzielanie kortyzolu są nieskuteczne.
Farmakologiczna supresja kortyzolu jest również wykorzystywana w leczeniu niektórych chorób endokrynologicznych, autoimmunologicznych i zapalnych. Leki powodujące supresję kortyzolu mogą działać na różnych poziomach osi hormonalnej, hamując produkcję tego hormonu lub blokując jego receptory.
Długotrwała supresja kortyzolu poprzez stosowanie glikokortykosteroidów może prowadzić do zahamowania endogennej produkcji kortyzolu i wtórnej niewydolności kory nadnerczy, co wymaga ostrożnego monitorowania i odpowiedniego postępowania klinicznego, zwłaszcza podczas odstawiania tych leków.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Bufomix Easyhaler (160 mcg + 4,5 mcg)/dawkę inh.
Bufomix Easyhaler to preparat wziewny zawierający formoterol (4,5 µg/dawkę) i budezonid (160 µg/dawkę), stosowany w leczeniu astmy oskrzelowej oraz POChP. Formoterol, jako selektywny agonista receptorów β2-adrenergicznych, zapewnia szybkie (1-3 min) i długotrwałe (≥12 h) rozszerzenie oskrzeli, natomiast budezonid działa przeciwzapalnie, zmniejszając częstość zaostrzeń astmy. Badania kliniczne u dorosłych i dzieci (6-11 lat) wykazały, że kombinacja ta poprawia czynność płuc, łagodzi objawy i redukuje zaostrzenia w porównaniu do monoterapii budezonidem. W pięciu dużych, podwójnie ślepych badaniach (n=12 076) stosowanie Bufomix Easyhaler w dawce 160 + 4,5 µg dwa razy na dobę, z możliwością doraźnego stosowania tej samej kombinacji, istotnie zmniejszało częstość ciężkich zaostrzeń astmy (np. 0,19 zdarzeń/pacjent-rok w badaniu 734) oraz ograniczało użycie leków doraźnych, bez rozwoju tolerancji na lek.
agonista receptorów β2-adrenergicznych, AUC, badanie farmakokinetyczne, biodostępność ogólnoustrojowa, budezonid, CYP3A4, czynność płuc, działanie przeciwzapalne, efekt addycyjny, efekt bronchodylatacyjny, ekspozycja ogólnoustrojowa, FEV1, formoterol, glikokortykosteroid, klirens ogólnoustrojowy, lek adrenergiczny, lek antycholinergiczny, mięśnie gładkie oskrzeli, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, podwójnie ślepa próba, przewlekła obturacyjna choroba płuc, skurcz oskrzeli, supresja kortyzolu, wiązanie z białkami osocza, zaostrzenie astmy, zwężenie dróg oddechowych, β2-mimetyk - Leksykon leków
Działania niepożądane – Dermocort 1,372 mg/g
Stosowanie hydrokortyzonu w preparacie Dermocort wiąże się z ryzykiem wystąpienia licznych działań niepożądanych, głównie miejscowych, obejmujących zaburzenia skóry i tkanki podskórnej. Do najczęstszych należą pieczenie, zaczerwienienie oraz nadmierna suchość skóry, natomiast poważniejsze reakcje to m.in. zanikowe zapalenie skóry, zapalenie mieszków włosowych, alergia kontaktowa, trądzik posteroidowy oraz zapalenie okołooczne (dermatitis periorbicularis). Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zaburzeń naczyniowych, takich jak powierzchowne rozszerzenie naczyń krwionośnych i wybroczyny. Istotnym zagrożeniem jest zwiększone ryzyko nadkażeń bakteryjnych, grzybiczych i wirusowych, a także wtórnych zakażeń, co wynika z immunosupresyjnego działania glikokortykosteroidu. W zakresie okulistycznym obserwuje się nieostre widzenie (częstość ≥1/1 000 do <1/100) oraz potencjalne poważne powikłania, takie jak jaskra i zaćma.
alergia kontaktowa, cukromocz, glikokortykosteroid, hiperglikemia, hiperkortyzolizm, hirsutyzm, hydrokortyzon, jaskra, nadciśnienie tętnicze, nieostre widzenie, opatrunek okluzyjny, opóźnione gojenie ran, plamica posteroidowa, rozstępy, supresja kortyzolu, trądzik posteroidowy, wtórne zakażenie, wybroczyny, zaćma, zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zanikowe zapalenie skóry, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie okołooczne, zapalenie okołoustne, zespół Cushinga - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Entocort 3 mg
Budezonid, substancja czynna leku Entocort w dawce 3 mg, jest glikokortykosteroidem o wysokim powinowactwie do receptora glikokortykosteroidowego (około 15-krotnie większym niż prednizolon), wykazującym silne działanie przeciwzapalne poprzez hamowanie uwalniania mediatorów zapalnych i cytokin. Entocort działa głównie miejscowo, co przekłada się na mniejszy wpływ na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), oceniany m.in. przez poranne stężenie kortyzolu w osoczu, 24-godzinne stężenie kortyzolu w osoczu i moczu oraz reakcję na test ACTH, w porównaniu z prednizolonem w dawce 20-40 mg/dobę. Dwuletnie badania wykazały, że Entocort powoduje mniejsze zmniejszenie gęstości mineralnej kości u pacjentów wcześniej nieleczonych steroidami, co jest istotne w kontekście długoterminowego bezpieczeństwa terapii. U dzieci z chorobą Crohna obserwowano nieznacznie większą supresję kortyzolu po 7-dniowym stosowaniu 9 mg Entocortu (64% vs 50% u dorosłych), jednak bez klinicznie istotnych problemów bezpieczeństwa.
budezonid, choroba Crohna, cytokina, czynność nadnerczy, działanie przeciwzapalne, fosfataza zasadowa, gęstość mineralna kości, kortyzol w moczu, kortyzol w surowicy, leczenie podtrzymujące, mediator reakcji zapalnej, okrężnica wstępująca, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, prednizolon, receptor glikokortykosteroidowy, remisja kliniczna, stężenie glukozy, supresja kortyzolu, twarz księżycowata, uwalnianie mediatorów, wysycenie mineralne kości - Leksykon leków
Przedawkowanie – Chlorchinaldin H (30 mg + 10 mg)/g
Produkt leczniczy Chlorchinaldin H w postaci maści zawiera chlorochinaldol (30 mg/g) oraz octan hydrokortyzonu (10 mg/g). Przedawkowanie może nastąpić przez nadmierne stosowanie, aplikację na uszkodzoną skórę lub długotrwałe użycie, co prowadzi do zwiększonego wchłaniania substancji czynnych do krwiobiegu. Objawy przedawkowania chlorochinaldolu obejmują zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka), uszkodzenie nerwu wzrokowego (zaburzenia widzenia, pogorszenie ostrości wzroku, możliwa utrata widzenia) oraz zapalenie wielonerwowe (osłabienie mięśni, mrowienie, drętwienie kończyn, zaburzenia czucia). Octan hydrokortyzonu może powodować zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, supresję endogennej produkcji kortyzolu oraz objawy zespołu Cushinga, takie jak księżycowata twarz, otyłość centralna, rozstępy, nadciśnienie, hiperglikemia i osteoporoza.
biegunka, ból brzucha, chlorochinaldol, drętwienie kończyn, działanie ogólnoustrojowe, hiperglikemia, księżycowata twarz, nadciśnienie, niewydolność kory nadnerczy, nudności i wymioty, octan hydrokortyzonu, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osłabienie mięśni, osteoporoza, ostrość wzroku, otyłość centralna, płukanie żołądka, rozstępy skórne, supresja kortyzolu, uszkodzenie nerwu wzrokowego, uszkodzenie skóry, utrata widzenia, węgiel aktywowany, zaburzenia czucia, zaburzenia widzenia, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zapalenie wielonerwowe, zespół Cushinga - Leksykon leków
Przedawkowanie – Cetraxal Plus (3 mg + 0,25 mg)/ml
Przedawkowanie kropli do uszu Cetraxal Plus, zawierających cyprofloksacynę (3 mg/ml) oraz fluocynolonu acetonid (0,25 mg/ml), jest klinicznie rzadkie i dotychczas nie opisano przypadków ostrego przedawkowania. Ze względu na anatomiczną budowę ucha zewnętrznego oraz niskie stężenia osoczowe po miejscowym podaniu, ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych jest minimalne. Standardowa dawka w pojemniku jednodawkowym wynosi 0,25 ml roztworu, co odpowiada 0,75 mg cyprofloksacyny i 0,0625 mg fluocynolonu acetonidu, co dodatkowo ogranicza ryzyko toksyczności. W przypadku przewlekłego lub nieprawidłowego stosowania mogą wystąpić objawy związane z działaniem glikokortykosteroidowym, takie jak hiperkortyzolizm, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA) oraz u dzieci zahamowanie wzrostu i obniżenie stężenia kortyzolu w osoczu.
biegunka, ból brzucha, centrum informacji toksykologicznej, Cetraxal Plus, cyprofloksacyna, działanie glikokortykosteroidowe, działanie ogólnoustrojowe, fluocynolonu acetonid, hamowanie osi HPA, hiperkortyzolizm, hormony steroidowe, nadciśnienie, niewydolność nadnerczy, nudności, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, otyłość centralna, płukanie żołądka, podanie douszne, przewlekłe przedawkowanie, przewód słuchowy zewnętrzny, rozstępy skórne, stężenie kortyzolu, stężenie osoczowe, supresja kortyzolu, węgiel aktywowany, zespół objawów, zobojętnianie kwasu żołądkowego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Clobederm 0,5 mg/g
Krem Clobederm zawierający klobetazolu propionian (0,5 mg/g) jest silnym kortykosteroidem stosowanym miejscowo, którego profil bezpieczeństwa obejmuje liczne działania niepożądane, zarówno miejscowe, jak i ogólnoustrojowe. Do najczęstszych miejscowych reakcji należą zmiany w strukturze skóry, takie jak zanik tkanki podskórnej, rozstępy, teleangiektazje oraz plamica posteroidowa. Istotnym zagrożeniem są wtórne zakażenia skóry oraz uogólniona łuszczyca krostkowa u pacjentów z łuszczycą. Stosowanie kremu w okolicy oczu może prowadzić do poważnych powikłań okulistycznych, w tym jaskry i zaćmy. Miejscowe działania niepożądane obejmują również pieczenie, świąd, podrażnienie, zmiany trądzikopodobne, suchość skóry, odbarwienia oraz reakcje alergiczne na substancje pomocnicze, takie jak glikol propylenowy, chlorokrezol i alkohol cetostearylowy.
alkohol cetostearylowy, chlorokrezol, ciśnienie wewnątrzgałkowe, cukromocz, glikol propylenowy, hiperglikemia, jaskra, klobetazol propionian, kortykosteroid, łuszczyca krostkowa, nadciśnienie tętnicze, nieostre widzenie, niewydolność nadnerczy, obniżona odporność, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, plamica posteroidowa, pokrzywka, rozstęp skórny, supresja kortyzolu, teleangiektazja, wtórne zakażenie skóry, wysypka plamisto-grudkowa, zaćma, zahamowanie wzrostu, zahamowanie wzrostu naskórka, zanik tkanki podskórnej, zapalenie mieszków włosowych, zespół Cushinga, zmętnienie soczewki, zmiany trądzikopodobne