miejscowy kortykosteroid
Miejscowy kortykosteroid to preparat leczniczy zawierający syntetyczne pochodne hormonów kory nadnerczy, przeznaczony do stosowania na skórę, błony śluzowe lub do podawania miejscowego w określone struktury anatomiczne. Wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwświądowe, obkurczające naczynia krwionośne oraz immunosupresyjne.
Miejscowe kortykosteroidy są powszechnie stosowane w dermatologii w leczeniu chorób zapalnych skóry, takich jak atopowe zapalenie skóry, łuszczyca, wyprysk kontaktowy czy liszaj płaski. Dostępne są w różnych postaciach farmaceutycznych: maści, kremy, lotiony, żele, pianki, roztwory, a ich siła działania jest klasyfikowana według skali potencji od I (najsilniejsze) do VII (najsłabsze).
Dobór odpowiedniego miejscowego kortykosteroidu zależy od lokalizacji zmian (np. na twarzy stosuje się preparaty o mniejszej potencji), wieku pacjenta, charakteru zmian skórnych oraz obszaru ciała. Długotrwałe stosowanie, szczególnie preparatów o dużej sile działania, może prowadzić do miejscowych działań niepożądanych, takich jak ścieńczenie skóry (atrofia), rozszerzenie naczyń krwionośnych, rozstępy czy trądzik posteroidowy.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Maxicortan 10 mg/g
Hydrokortyzon octan w postaci kremu do stosowania miejscowego (Maxicortan, 10 mg/g) nie wykazuje negatywnego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych ani obsługiwania maszyn. Produkt leczniczy zawiera substancję czynną hydrokortyzon octan w stężeniu 10 mg/g oraz substancje pomocnicze takie jak alkohol cetylowy, alkohol stearylowy, glikol propylenowy, metylu i propylu parahydroksybenzoesan. Minimalne wchłanianie ogólnoustrojowe kortykosteroidu tłumaczy brak wpływu na funkcje poznawcze i psychomotoryczne, co potwierdza bezpieczeństwo stosowania leku u pacjentów wykonujących czynności wymagające pełnej sprawności psychofizycznej.
alkohol cetylowy, alkohol stearylowy, charakterystyka produktu leczniczego, farmakoterapia, funkcja poznawcza, funkcja poznawcza i psychomotoryczna, glikol propylenowy, hydrokortyzon octan, koordynacja psychoruchowa, krem do stosowania miejscowego, Maxicortan, metylu parahydroksybenzoesan, miejscowy kortykosteroid, propylu parahydroksybenzoesan, przestrzeganie zaleceń terapeutycznych, sprawność psychofizyczna, wchłanianie ogólnoustrojowe - Leksykon leków
Działania niepożądane – Nifux 2 mg/g
Produkt leczniczy Nifux (2 mg/g maść) zawierający nitrofural może wywoływać działania niepożądane głównie ze strony skóry i tkanki podskórnej, w tym skórne reakcje uczuleniowe oraz alergiczne zapalenie skóry. Częstość występowania tych działań jest określona jako nieznana, co oznacza brak precyzyjnych danych epidemiologicznych. Objawy kliniczne obejmują świąd, podrażnienie, obrzęk oraz zmiany zapalne w miejscu aplikacji, które mogą wymagać przerwania terapii i wdrożenia leczenia objawowego, w tym stosowania emolientów, miejscowych kortykosteroidów lub doustnych leków przeciwhistaminowych w cięższych przypadkach.
alergia kontaktowa, alergiczne zapalenie skóry, aplikacja miejscowa, atopowe zapalenie skóry, działanie niepożądane, klasyfikacja MedDRA, leczenie objawowe, lek przeciwhistaminowy, miejscowy kortykosteroid, monitorowanie bezpieczeństwa farmakoterapii, nitrofural, obrzęk skóry, skórna reakcja uczuleniowa, terapia, wyprysk kontaktowy, zaburzenia skóry i tkanki podskórnej - Leksykon chorób i schorzeń
Język geograficzny – Diagnostyka i diagnoza
Język geograficzny (łac. lingua geographica), czyli łagodne wędrujące zapalenie języka, to przewlekłe, nawracające schorzenie zapalne jamy ustnej o nieznanej etiologii, charakteryzujące się utratą brodawek nitkowatych na powierzchni grzbietowej i bocznej języka. Klinicznie manifestuje się dobrze odgraniczonymi, czerwonymi, gładkimi plamami o nieregularnych kształtach, otoczonymi uniesionymi białymi lub żółtawymi obwódkami, które migrują po powierzchni języka. Diagnostyka opiera się głównie na badaniu klinicznym i wywiadzie, z wykluczeniem innych jednostek takich jak kandydoza, liszaj płaski, leukoplakia, toczeń rumieniowaty czy łuszczyca. W przypadkach atypowych wskazane jest wykonanie biopsji oraz badań dodatkowych, w tym mikologicznych i laboratoryjnych, w celu wykluczenia innych patologii. Język geograficzny może współistnieć z chorobami takimi jak łuszczyca, alergie, astma, cukrzyca typu 1, zespół Downa czy niedobory witaminowe, co wymaga holistycznego podejścia diagnostycznego.
antyhistamina, astma, badanie mikologiczne, biopsja, brodawki nitkowate, cukrzyca typu 1, cyklosporyna, diagnoza kliniczna, drożdżyca, infekcja grzybicza, język bruzdowany, język geograficzny, kandydoza jamy ustnej, łagodne wędrujące zapalenie języka, leukoplakia, liszaj płaski, łuszczyca, miejscowy kortykosteroid, niedobór witaminowy, niesteroidowy lek przeciwzapalny, środek znieczulający, suplementacja witamin, takrolimus, toczeń rumieniowaty, węzeł chłonny, zaburzenie hormonalne, zapalenie jamy ustnej, zespół Downa, zespół nieszczelnego jelita, zespół Reitera - Leksykon leków
Działania niepożądane – Vagosan –
Preparat ziołowy Vagosan zawiera mieszankę kory dębu (25,0 g), kwiatu rumianku (20,0 g), ziela rdestu ptasiego (17,5 g), liścia szałwii (17,5 g), liścia pokrzywy (17,5 g) oraz kwiatu nagietka (2,5 g) na 100 g mieszanki. Stosowanie preparatu może wywołać działania niepożądane, głównie o charakterze alergicznym, sklasyfikowane według MedDRA. Zgłaszane reakcje obejmują zaburzenia układu immunologicznego, takie jak duszność, obrzęk Quinckego, zapaść naczyniowa oraz wstrząs anafilaktyczny, o nieznanej częstości występowania. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko reakcji krzyżowych u pacjentów uczulonych na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae), do której należą składniki preparatu (rumianek, nagietek).
astrowate, duszność, działanie niepożądane leku, kontaktowe zapalenie skóry, kora dębu, kwiat nagietka, kwiat rumianku, lek przeciwhistaminowy, liść pokrzywy, liść szałwii, MedDRA, miejscowy kortykosteroid, objaw nadwrażliwości, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk Quinckego, pokrzywka, rdest ptasi, reakcja krzyżowa, reakcja nadwrażliwości, reakcja uczuleniowa skóry, rumień, świąd, wstrząs anafilaktyczny, wysypka skórna, zaburzenie skóry i tkanki podskórnej, zaburzenie układu immunologicznego, zapaść naczyniowa - Leksykon substancji czynnych
Wyciąg z karczocha – Działania niepożądane
Wyciąg z karczocha (Cynara scolymus L.), stosowany m.in. w preparacie Cynarex zawierającym 250 mg suchego wyciągu z ziela, charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa. Działania niepożądane klasyfikowane według systemu MedDRA obejmują głównie reakcje alergiczne o częstości nieznanej, szczególnie u pacjentów z nadwrażliwością na rośliny z rodziny Astrowatych (Asteraceae). Objawy alergii kontaktowej mogą manifestować się jako wysypka, świąd, pokrzywka lub kontaktowe zapalenie skóry. Ponadto, rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) obserwuje się łagodne dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takie jak dyskomfort w nadbrzuszu, nudności, wzdęcia, sporadycznie biegunka lub zaparcia, prawdopodobnie związane z działaniem cholagogicznym i choleretycznym substancji aktywnych.
adrenalina, alergia kontaktowa, alergia krzyżowa, asteraceae, biegunka, Cynara scolymus, dolegliwości układu pokarmowego, dyskomfort nadbrzusza, działanie cholagogiczne, działanie choleretyczne, działanie niepożądane, kontaktowe zapalenie skóry, lek przeciwhistaminowy, Medical Dictionary for Regulatory Activities, miejscowy kortykosteroid, nudności, płynoterapia, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, rodzina astrowatych, świąd, system MedDRA, tlenoterapia, wyciąg z karczocha, wysypka, wzdęcia, zaburzenie perystaltyki jelit, zaparcie - Leksykon chorób i schorzeń
Eozynofilowe zapalenie przełyku – Objawy
Eozynofilowe zapalenie przełyku (EoE) to przewlekła, immunologiczna choroba charakteryzująca się infiltracją eozynofilów w błonie śluzowej przełyku, prowadzącą do zapalenia i uszkodzenia. Etiologia obejmuje reakcje na alergeny pokarmowe, środowiskowe oraz refluks kwasu żołądkowego. EoE dotyczy zarówno dzieci, jak i dorosłych, z przewagą mężczyzn, i występuje u około 1 na 2000 osób. Klinicznie objawia się dysfagią, impakcją pokarmową, bólem w klatce piersiowej oraz objawami refluksu opornymi na leczenie inhibitorami pompy protonowej (PPI). U dzieci objawy są bardziej zróżnicowane i zależne od wieku, obejmując m.in. trudności w karmieniu, wymioty, ból brzucha i utratę apetytu. Impakcja pokarmowa występuje u 30-50% nieleczonych pacjentów i stanowi stan nagły wymagający interwencji. Choroba ma tendencję do progresji od fenotypu zapalnego do fibrostenotycznego, z rocznym wzrostem ryzyka zwężeń o 9%, co podkreśla konieczność wczesnej diagnozy i leczenia.
achalazja, alergen pokarmowy, białe krwinki, bliznowacenie, błona śluzowa przełyku, ból w klatce piersiowej, budezonid, choroba refluksowa przełyku, dupilumab, dysfagia, eozynofile, eozynofilowe zapalenie przełyku, fenotyp zapalny, flutikazon, impakcja pokarmowa, inhibitor pompy protonowej, lek biologiczny, lek przeciwkwasowy, miejscowy kortykosteroid, nadwrażliwość trzewna, perforacja przełyku, pierścień Schatzkiego, refluks kwasu żołądkowego, regurgitacja, remisja histologiczna, zwężenie przełyku - Leksykon leków
Interakcje leku – Advantan 1 mg/g
Na podstawie dostępnych danych klinicznych oraz informacji zawartych w Charakterystyce Produktu Leczniczego, preparat Advantan (metyloprednizolonu aceponian) w postaci kremu o stężeniu 1 mg/g nie wykazuje udokumentowanych interakcji z innymi lekami. Dotychczasowe obserwacje nie wskazują na występowanie niekorzystnych interakcji przy jednoczesnym stosowaniu z innymi preparatami leczniczymi. Ze względu na miejscowy charakter aplikacji oraz brak specyficznych interakcji, ryzyko klinicznie istotnych interakcji jest minimalne. Należy jednak zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu innych miejscowych kortykosteroidów lub preparatów zwiększających przenikanie przez skórę, gdyż może dojść do sumowania działania miejscowego i ogólnoustrojowego lub zwiększonej absorpcji metyloprednizolonu aceponianu.
absorpcja ogólnoustrojowa, alkohol cetostearylowy, butylohydroksytoluen, działanie niepożądane, działanie ogólnoustrojowe, interakcja farmakodynamiczna, interakcje lekowe, kortykosteroid, metyloprednizolonu aceponian, miejscowy kortykosteroid, opatrunek okluzyjny, profil bezpieczeństwa leku, przenikanie przez skórę, wchłanianie substancji leczniczej - Leksykon substancji czynnych
Chlorowodorek cynchokainy – Przeciwwskazania stosowania
Chlorowodorek cynchokainy, będący amidowym środkiem znieczulającym, jest składnikiem mieszaniny kain w produkcie TRUE Test 36, stosowanym w testach płatkowych w dermatologii. Preparat zawiera 630 µg/cm² (510 µg/płatek) tej mieszaniny, w skład której wchodzą benzokaina, chlorowodorek cynchokainy oraz chlorowodorek tetrakainy. Bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania testu jest ciężkie lub uogólnione aktywne zapalenie skóry oraz nadwrażliwość na substancje pomocnicze preparatu. Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z historią ciężkich reakcji alergicznych na środki znieczulające z grupy amidów lub estrów, ze względu na ryzyko reakcji krzyżowych. Testu nie należy wykonywać na skórze twarzy, szyi, zgięciach stawowych, błonach śluzowych, okolicach narządów płciowych, ani na skórze o zwiększonej wrażliwości lub niedawno narażonej na silne alergeny.
alergia kontaktowa, atopowe zapalenie skóry, benzokaina, chlorowodorek cynchokainy, chlorowodorek tetrakainy, choroba autoimmunologiczna skóry, dermatoza, glikokortykosteroid, infekcja skórna, inhibitor kalcyneuryny, lek immunosupresyjny, miejscowy kortykosteroid, miejscowy środek znieczulający, mieszanina kain, nadwrażliwość na substancje pomocnicze, pimekrolimus, promieniowanie UV, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, reakcja krzyżowa, środek znieczulający, takrolimus, test płatkowy, zapalenie skóry - Leksykon substancji czynnych
Metyloprednizolon aceponian – Interakcje
Metyloprednizolon aceponian, substancja czynna w preparacie Skinatan (1 mg/ml, roztwór na skórę), charakteryzuje się minimalną absorpcją systemową, co znacząco ogranicza ryzyko interakcji farmakokinetycznych i farmakodynamicznych. Aktualnie nie są znane udokumentowane interakcje z innymi lekami, w tym z alkoholem, choć teoretycznie alkohol etylowy może wywołać przejściowe podrażnienie skóry, zwłaszcza na uszkodzonych obszarach. Potencjalne interakcje z induktorami (np. ryfampicyna, karbamazepina) i inhibitorami enzymów CYP3A4 (np. ketokonazol, klarytromycyna) są możliwe jedynie przy znaczącej absorpcji systemowej, co jest mało prawdopodobne przy miejscowym stosowaniu Skinatan. Podobnie, interakcje z NLPZ, lekami hipoglikemizującymi czy przeciwnadciśnieniowymi mają bardzo niski poziom istotności klinicznej.
absorpcja systemowa, alkohol etylowy, immunosupresja, induktor CYP3A4, induktor enzymatyczny, inhibitor CYP3A4, inhibitor enzymatyczny, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, interakcja ogólnoustrojowa, kortykosteroid doustny, lek hipoglikemizujący, lek przeciwnadciśnieniowy, metyloprednizolon aceponian, miejscowy glikokortykosteroid, miejscowy kortykosteroid, NLPZ, opatrunek okluzyjny, owrzodzenie żołądkowo-jelitowe, pochodna sulfonylomocznika, retencja sodu, Skinatan, szczepionka żywa - Leksykon chorób i schorzeń
Łupież różowy – Zapobieganie i profilaktyka
Łupież różowy (Pityriasis rosea) to samoograniczająca się dermatoza o nieustalonej etiologii, najczęściej dotykająca osoby w wieku 10-35 lat, z przewagą kobiet, zwłaszcza w ciąży. Przebieg choroby trwa zwykle 6-10 tygodni i nie wymaga specyficznego leczenia. Profilaktyka jest ograniczona ze względu na nieznaną przyczynę, jednak zaleca się utrzymanie higieny skóry, odpowiednie nawilżanie, unikanie potencjalnych czynników wyzwalających (np. ekspozycji na słońce, stresu) oraz wzmacnianie układu odpornościowego. Łupież różowy nie jest wysoce zakaźny, a izolacja pacjentów nie jest konieczna, choć ostrożność wskazana jest u osób z obniżoną odpornością i kobiet w ciąży.
choroba zakaźna, czynnik środowiskowy, czynnik wyzwalający, dermatoza, emolient, infekcja wirusowa, krem z filtrem przeciwsłonecznym, lek przeciwgrzybiczny, lek przeciwhistaminowy, łupież różowy, miejscowy kortykosteroid, nawilżanie skóry, obniżona odporność, pielęgnacja skóry, poronienie, powikłanie ciąży, przedwczesny poród, samoograniczający się przebieg, stan zapalny, układ odpornościowy, zmiana skórna - Leksykon chorób i schorzeń
Liszaj płaski jamy ustnej – Zapobieganie i profilaktyka
Liszaj płaski jamy ustnej (LPJO) to przewlekłe, zapalne schorzenie błony śluzowej jamy ustnej o nie do końca poznanej etiologii, charakteryzujące się długotrwałym przebiegiem i rzadkim samoistnym ustępowaniem. Ze względu na potencjalne ryzyko transformacji nowotworowej, szczególnie w postaci nadżerkowej, zaleca się regularne kontrole stomatologiczne co najmniej dwa razy w roku oraz coroczne badania przesiewowe w kierunku raka jamy ustnej. Wskazane jest natychmiastowe zgłaszanie się na konsultację w przypadku zaostrzenia objawów lub zmiany charakterystyki zmian, a także rozważenie biopsji szczoteczkowych jako mniej inwazyjnej metody monitorowania, z powtórną biopsją chirurgiczną przy zmianach klinicznych. Profilaktyka obejmuje eliminację czynników ryzyka takich jak palenie tytoniu, spożycie alkoholu, żucie betelu oraz unikanie alergenów i leków wywołujących reakcje lichenoidalne, a także utrzymanie prawidłowej higieny jamy ustnej i kontrolę infekcji grzybiczych Candida albicans.
betel, biopsja chirurgiczna, biopsja szczoteczkowa, flutykazon, immunosupresja, inhibitor kalcyneuryny, kandydoza jamy ustnej, klobetazol, laser CO2, lek immunomodulujący, liszaj płaski jamy ustnej, miejscowy kortykosteroid, pimekrolimus, rak jamy ustnej, rak płaskonabłonkowy, reakcja lichenoidalna, remisja choroby, systemowy kortykosteroid, takrolimus, test płatkowy, transformacja nowotworowa, triamcynolon, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie dziąseł - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Novate 0,5 mg/g
Stosowanie miejscowego kortykosteroidu klobetazolu propionianu w stężeniu 0,5 mg/g (preparat Novate, krem) u kobiet w ciąży i karmiących piersią wymaga szczególnej ostrożności. Brak jest danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania tego leku w tych okresach, natomiast badania na zwierzętach wykazały potencjalne działanie teratogenne kortykosteroidów, w tym klobetazolu podanego podskórnie. Preparat Novate nie powinien być stosowany w ciąży, chyba że istnieją bezwzględne wskazania medyczne, a także należy unikać jego stosowania u kobiet planujących ciążę. W okresie karmienia piersią stosowanie leku jest również niewskazane, ze względu na ryzyko przenikania substancji do mleka i potencjalne działania niepożądane u dziecka, w tym zahamowanie wzrostu.
aplikacja miejscowa, dokumentacja medyczna, działanie niepożądane, działanie teratogenne, efekt teratogenny, karmienie piersią, klobetazol propionian, kortykosteroid, miejscowy kortykosteroid, Novate, podawanie ogólnoustrojowe, stosowanie miejscowe, stosunek korzyści do ryzyka, wchłanianie przez skórę, zahamowanie wzrostu - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Laticort 0,1% 1 mg/g
Laticort 0,1% to maść zawierająca hydrokortyzon 17-maślan w stężeniu 1 mg/g, przeznaczona do stosowania miejscowego na zmienione chorobowo obszary skóry. Zaleca się aplikację preparatu 1-2 razy na dobę, z maksymalnym czasem leczenia wynoszącym 2 tygodnie, a w przypadku skóry twarzy – nie dłużej niż 7 dni. U dzieci powyżej 2 roku życia stosowanie jest możliwe jedynie raz na dobę, na niewielką powierzchnię skóry i bez aplikacji na twarz, natomiast u dzieci poniżej 2 lat preparat jest przeciwwskazany. W przypadku zmian o charakterze nadmiernego liszajowacenia lub rogowacenia dopuszcza się stosowanie opatrunku okluzyjnego, który należy zmieniać co 24 godziny.
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Octeniderm (45 g + 30 g + 0,1 g)/100 g
Preparat Octeniderm zawiera 2-propanol (45 g/100 g), 1-propanol (30 g/100 g) oraz dichlorowodorek oktenidyny (0,10 g/100 g) i wykazuje profil bezpieczeństwa obejmujący przede wszystkim działania niepożądane ze strony skóry. Najczęściej obserwowanymi efektami są suchość skóry oraz podrażnienie, manifestujące się zaczerwienieniem, świądem i dyskomfortem w miejscu aplikacji, co jest związane z odtłuszczającym i drażniącym działaniem alkoholi zawartych w preparacie. Rzadziej występują reakcje alergiczne, takie jak uczuleniowe kontaktowe zapalenie skóry (rumień, obrzęk, pęcherzyki, świąd pojawiające się 24-72 godziny po ekspozycji) oraz pokrzywka kontaktowa (szybko rozwijające się bąble, obrzęk i świąd). Częstość występowania suchości i podrażnienia skóry jest wysoka, natomiast reakcje alergiczne są rzadkie.
1-propanol, 2-propanol, dichlorowodorek oktenidyny, lek przeciwhistaminowy, łuszczenie skóry, miejscowy kortykosteroid, obrzęk skóry, octeniderm, podrażnienie skóry, pokrzywka kontaktowa, próba uczuleniowa, reakcja immunologiczna, rumień, suchość skóry, świąd skóry, uczuleniowe kontaktowe zapalenie skóry, wysuszenie naskórka, zaczerwienienie skóry - Leksykon substancji czynnych
Siarczan niklu – Działania niepożądane
Siarczan niklu, stosowany w stężeniu 200 µg/cm² (162 µg/płatek) w testach płatkowych TRUE Test 36, jest kluczowym alergenem w diagnostyce alergii kontaktowej na nikiel. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są miejscowe reakcje skórne, takie jak przewlekłe dodatnie reakcje utrzymujące się tygodnie lub miesiące, uczucie pieczenia, przejściowe odbarwienia, rumień oraz zaostrzenie istniejących zmian zapalnych, zwłaszcza gdy test wykonywany jest w fazie aktywnego zapalenia skóry. Rzadko dochodzi do aktywnej sensytyzacji, czyli indukcji nowej alergii na nikiel, a bardzo rzadko do ogólnoustrojowych reakcji uczuleniowych, w tym anafilaksji, która jednak nie została odnotowana w dokumentacji klinicznej TRUE Test 36. Częstość występowania działań niepożądanych klasyfikuje się od bardzo często (≥1/10) dla przewlekłych reakcji i podrażnień spowodowanych taśmą mocującą, do rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) dla uczulenia i reakcji ogólnoustrojowych.
aktywna sensytyzacja, alergia kontaktowa, alergia skórna, dodatnia reakcja testowa, hipotensja, leczenie przeciwzapalne, miejscowa reakcja skórna, miejscowy kortykosteroid, nadwrażliwość kontaktowa, plaster do prób prowokacyjnych, podrażnienie taśmą chirurgiczną, przewlekła reakcja, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, reakcja ogólnoustrojowa, reakcja uczuleniowa, rumień, siarczan niklu, test płatkowy, TRUE Test, zaburzenie pigmentacji, zaostrzenie zmian zapalnych, zapalenie skóry - Leksykon leków
Interakcje leku – Hirudoid 0,3 g/100 g
Produkt leczniczy HIRUDOID 0,3 g/100 g maść, zawierający mukopolisacharydowy polisiarczan, charakteryzuje się minimalną absorpcją ogólnoustrojową po miejscowej aplikacji, co eliminuje ryzyko klinicznie istotnych interakcji z lekami systemowymi, w tym doustnymi i parenteralnymi. Nie zaobserwowano negatywnych interakcji z innymi preparatami miejscowymi, jednak zaleca się ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu różnych produktów na ten sam obszar skóry, aby uniknąć sumowania działań niepożądanych substancji pomocniczych. W odniesieniu do alkoholu etylowego, brak jest bezpośrednich interakcji, choć spożycie alkoholu może wpływać na przebieg leczenia chorób naczyniowych, w których stosowany jest HIRUDOID, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami krzepnięcia, gdzie zaleca się ostrożność przy dużych dawkach alkoholu.
absorpcja ogólnoustrojowa, fototerapia, heparyna, infekcja skórna, krwiak, lek przeciwzakrzepowy, maść Hirudoid, miejscowy antybiotyk, miejscowy kortykosteroid, minimalna absorpcja, mukopolisacharydowy polisiarczan, niesteroidowy lek przeciwzapalny, opatrunek okluzyjny, płytki krwi, promieniowanie ultrafioletowe, rozszerzenie naczyń krwionośnych, skłonność do siniaków, substancja pomocnicza, warfaryna, zaburzenia krzepnięcia krwi, zapalenie żył - Leksykon chorób i schorzeń
Molluscum contagiosum – Leczenie
Molluscum contagiosum to samoograniczające się zakażenie wirusowe skóry, które u osób z prawidłową odpornością ustępuje zwykle w ciągu 6-18 miesięcy, choć całkowite wyleczenie może trwać do 2-5 lat. Leczenie jest wskazane w przypadku zmian w okolicach narządów płciowych, rozległych lub widocznych zmian, dyskomfortu, obniżonej odporności (np. HIV/AIDS) oraz współistniejących chorób dermatologicznych. Do 2023 roku nie było zatwierdzonych przez FDA leków specyficznych dla tej choroby, jednak kantarydyna (Ycanth 0,7% roztwór) została zatwierdzona jako pierwszy preparat, aplikowany co 3 tygodnie, wykazując 54% skuteczność całkowitego ustąpienia zmian do 84. dnia. Nowością jest również berdazimer, lek uwalniający tlenek azotu, zatwierdzony w 2024 roku, z 32% skutecznością w badaniach klinicznych. Metody destrukcyjne, takie jak krioterapia, łyżeczkowanie, laseroterapia i elektrokoagulacja, pozostają powszechnie stosowane, choć wiążą się z ryzykiem bólu, podrażnień i bliznowacenia.
antagonista receptorów H2, atopowe zapalenie skóry, autoinokulacja, azotan srebra, berdazimer, cidofowir, cymetydyna, elektrokoagulacja, HAART, hydrokortyzon, imikwimod, kantarydyna, krioterapia, kwas salicylowy, kwas trójchlorooctowy, laseroterapia, łyżeczkowanie, miejscowy kortykosteroid, molluscum contagiosum, nadtlenek benzoilu, podofilotoksyna, terapia antyretrowirusowa, tlenek azotu, tretynoina, układ immunologiczny, wodorotlenek potasu, wtórne zakażenie bakteryjne - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Hydrocortisonum oceanic 5 mg/g
Hydrocortisonum Oceanic w postaci kremu o stężeniu 5 mg/g (0,5% hydrokortyzonu octanu) jest miejscowym kortykosteroidem o słabym działaniu, przeznaczonym do stosowania na zmienione chorobowo miejsca skóry. Zalecane dawkowanie to aplikacja cienkiej warstwy kremu 2 razy na dobę, co pozwala na utrzymanie stałego stężenia substancji czynnej i optymalizację efektu terapeutycznego. Maksymalny czas stosowania bez konsultacji lekarskiej wynosi 7 dni, po którym konieczna jest ocena skuteczności i bezpieczeństwa terapii. Preparat nie jest zalecany do stosowania u dzieci poniżej 12 roku życia bez wyraźnego nadzoru lekarskiego ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych wynikających z większej przepuszczalności skóry i stosunku powierzchni ciała do masy ciała.
aplikacja miejscowa na skórę, działanie niepożądane, efekt terapeutyczny, hydrokortyzon octan, kortykosteroid, kortykosteroid miejscowy, miejscowy kortykosteroid, nadwrażliwość skóry, nadzór lekarski, profil bezpieczeństwa leku, przepuszczalność skóry, stosunek powierzchni ciała do masy ciała, substancja aktywna, zmiany chorobowe skóry - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Locoid Lipocream 1 mg/g
Locoid Lipocream to miejscowy kortykosteroid o umiarkowanej sile działania, zawierający 1 mg/g 17-maślanu hydrokortyzonu, stosowany w leczeniu nieinfekcyjnych stanów zapalnych skóry. Lek jest wskazany jako terapia drugiego wyboru w przypadkach, gdy preparaty o słabszym działaniu kortykosteroidowym nie przyniosły oczekiwanych efektów terapeutycznych. Ponadto, Locoid Lipocream może być stosowany w terapii podtrzymującej lub jako środek do stopniowego odstawiania silniejszych kortykosteroidów miejscowych, co pozwala na kontrolowane zakończenie leczenia przy utrzymaniu efektu przeciwzapalnego.
17-maślan hydrokortyzonu, działanie przeciwzapalne, efekt terapeutyczny, kortykosteroid, kortykosteroid miejscowy, lek drugiego rzutu, lek drugiego wyboru, miejscowy kortykosteroid, odstawianie kortykosteroidów, schemat odstawiania leku, słabo działający kortykosteroid, stan zapalny skóry, terapia kortykosteroidami, terapia podtrzymująca, zapalna choroba skóry, zmiana skórna - Leksykon chorób i schorzeń
Wysypka wielopostaciowa na światło – Patofizjologia i mechanizm
Polimorficzna wysypka świetlna (PMLE) jest najczęstszą immunologiczną fotodermatozą, charakteryzującą się opóźnioną reakcją nadwrażliwości typu IV na endogenny antygen indukowany promieniowaniem UV, głównie UVA, ale także UVB, UVC, a u niektórych pacjentów nawet światłem widzialnym. Patogeneza PMLE obejmuje zaburzenia fizjologicznej immunosupresji po ekspozycji na UV, w tym nieprawidłową migrację komórek Langerhansa, zmniejszoną ekspresję cytokin takich jak TNF-α, IL-4, IL-10 oraz rolę cytokin z rodziny IL-1, zwłaszcza IL-36 gamma. W patomechanizmie istotne są również defekty apoptozy keratynocytów (obniżona ekspresja genów C1S i SCARB1), co sprzyja prezentacji fotoantygenu i rozwojowi reakcji zapalnej. Dodatkowo, zaburzenia mikrobioty skóry i niedobór witaminy D3 (niski poziom 25(OH)D) zwiększają podatność na chorobę, a efekt hartowania (photohardening) stanowi mechanizm adaptacyjny, wykorzystywany terapeutycznie poprzez stopniową ekspozycję na światło lub fototerapię UVB 311 nm.
akantoza naskórka, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, apoptoza keratynocytów, bliźnięta dwujajowe, bliźnięta jednojajowe, cząsteczki adhezyjne, czynnik martwicy nowotworu alfa, defensyna, filtr przeciwsłoneczny, fotodermatoza, fototerapia UVB, hiperkeratoza, IL-31, immunosupresja indukowana promieniowaniem UV, interleukina-10, interleukina-4, katelicydyna, komórki Langerhansa, limfocyt CD4+, limfocyt CD8, miejscowy kortykosteroid, mikrobiota skórna, minimalna dawka rumieniowa, model wielogenowy, nadwrażliwość typu opóźnionego, niedobór witaminy D3, odpowiedź typu Th2, peptydy przeciwdrobnoustrojowe, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UVA, promieniowanie UVB, promieniowanie UVC, reakcja autoimmunologiczna, światło widzialne, tolerancja immunologiczna, wrodzony układ odpornościowy, współczynnik ochrony przeciwsłonecznej, wysypka wielopostaciowa na światło - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Dermitopic 0,03 %
Dermitopic 0,03% to maść zawierająca takrolimus jednowodny, wskazana do leczenia umiarkowanych i ciężkich postaci atopowego zapalenia skóry (AZS) u pacjentów od 2 roku życia. W fazie ostrej terapii, u dorosłych i młodzieży powyżej 16 lat, lek stosuje się w przypadku braku odpowiedzi lub nietolerancji na miejscowe kortykosteroidy. U dzieci w wieku 2-15 lat Dermitopic 0,03% jest zalecany, gdy konwencjonalne leczenie kortykosteroidami nie przyniosło oczekiwanych rezultatów. Przed zastosowaniem leku konieczna jest dokładna ocena nasilenia AZS, uwzględniająca objawy takie jak świąd, rumień, obrzęk, sączenie, lichenifikacja oraz wpływ na jakość życia pacjenta.
- Leksykon leków
Przeciwwskazania – Locoid Lipocream 1 mg/g
Locoid Lipocream, zawierający 1 mg/g 17-maślanu hydrokortyzonu, jest przeciwwskazany w przypadku zakażeń skórnych o różnej etiologii, w tym bakteryjnych (np. kiła, gruźlica), wirusowych (ospa wietrzna, opryszczka, półpasiec), grzybiczych oraz pasożytniczych. Stosowanie tego miejscowego glikokortykosteroidu na zakażoną skórę może prowadzić do nasilenia infekcji, rozprzestrzeniania patogenów oraz maskowania objawów, co utrudnia prawidłową diagnozę i leczenie. Ponadto, lek nie powinien być aplikowany na obszary z uszkodzoną ciągłością skóry, takie jak owrzodzenia czy rany, ze względu na ryzyko opóźnienia gojenia oraz zwiększonego wchłaniania substancji czynnej do krwiobiegu i potencjalnych działań ogólnoustrojowych.
17-maślan hydrokortyzonu, acne vulgaris, dermatitis perioralis, gruźlica skóry, grzybica skóry, kiła, kontaktowe zapalenie skóry, miejscowa odpowiedź immunologiczna, miejscowy glikokortykosteroid, miejscowy kortykosteroid, nadwrażliwość, opryszczka, ospa wietrzna, owrzodzenie skóry, półpasiec, rosacea, zakażenie bakteryjne, zakażenie skórne, zakażenie wirusowe, zarażenie pasożytnicze - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Infilea 0,5 mg/g
Klobetazolu propionian w stężeniu 0,5 mg/g (0,44 mg klobetazolu na gram kremu) zawarty w preparacie Infilea jest bardzo silnym miejscowym kortykosteroidem, wskazanym do leczenia ograniczonych zmian łuszczycowych opornych na słabsze kortykosteroidy oraz objawów pemfigoidu pęcherzowego. Preparat przeznaczony jest wyłącznie dla dorosłych, w tym osób w podeszłym wieku, i nie jest zalecany w populacji pediatrycznej. Działanie leku opiera się na silnym efekcie przeciwzapalnym i przeciwświądowym, co pozwala na skuteczną kontrolę objawów dermatoz wymagających intensywnej terapii miejscowej. Krem ma białą do białawej barwę i zawiera substancje pomocnicze takie jak chlorokrezol (0,75 mg/g), alkohol cetostearylowy (70 mg/g) oraz glikol propylenowy (475 mg/g), które mogą wpływać na tolerancję preparatu u niektórych pacjentów z nadwrażliwościami.
alkohol cetostearylowy, chlorokrezol, choroba autoimmunologiczna, dermatoza, działanie niepożądane, działanie przeciwświądowe, działanie przeciwzapalne, glikol propylenowy, klobetazolu propionian, kortykosteroid, kortykosteroid ogólnoustrojowy, łuszczyca, łuszczyca plackowata, miejscowy kortykosteroid, pęcherz podnaskórkowy, pemfigoid pęcherzowy, świąd, wchłanianie systemowe, zmiany łuszczycowe - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Dermitopic 0,1%
Dermitopic 0,1% maść zawiera 1 mg takrolimusu w 1 g maści i jest wskazany do miejscowego leczenia umiarkowanych i ciężkich postaci atopowego zapalenia skóry u dorosłych (≥18 lat) oraz młodzieży od 16 roku życia. Preparat stosuje się w fazie ostrej choroby u pacjentów, u których standardowe leczenie miejscowymi kortykosteroidami okazało się nieskuteczne lub nietolerowane. Terapia w fazie ostrej polega na aplikacji maści dwa razy na dobę przez maksymalnie 6 tygodni. Dermitopic 0,1% jest lekiem drugiego wyboru, stosowanym po niepowodzeniu terapii konwencjonalnej, i nie jest zalecany u dzieci poniżej 16 roku życia.
- Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Locatop 1 mg/ml
Stosowanie miejscowego kortykosteroidu dezonidu (Locatop, 1 mg/g krem) u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych oraz karmiących piersią wymaga szczególnej ostrożności. Dostępne dane kliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania dezonidu w ciąży są niewystarczające, a badania na modelach zwierzęcych nie dostarczają jednoznacznych informacji o toksycznym wpływie na reprodukcję. W związku z tym preparat nie jest zalecany w okresie ciąży, a w przypadku konieczności terapii należy rozważyć alternatywne kortykosteroidy o lepszym profilu bezpieczeństwa. Ponadto brak jest danych dotyczących przenikania dezonidu do mleka kobiecego, co uniemożliwia ocenę ryzyka dla dziecka karmionego piersią, dlatego stosowanie leku w okresie laktacji jest przeciwwskazane. W razie konieczności leczenia u kobiet karmiących należy rozważyć przerwanie karmienia lub zastosowanie innego preparatu.
- Leksykon leków
Interakcje leku – Bactroban 20 mg/g
Produkt leczniczy Bactroban w postaci kremu zawiera 20 mg/g mupirocyny wapniowej (mikronizowanej) i jest stosowany miejscowo, co znacząco ogranicza ryzyko interakcji ogólnoustrojowych. Formalne badania interakcji nie zostały przeprowadzone, jednak ze względu na farmakologiczne właściwości mupirocyny, należy unikać jednoczesnego stosowania innych miejscowych preparatów przeciwbakteryjnych na tę samą powierzchnię skóry, aby zapobiec zmniejszeniu skuteczności lub działaniu antagonistycznemu. Preparaty miejscowe zawierające kortykosteroidy mogą teoretycznie modyfikować warunki miejscowe, dlatego zaleca się zachowanie odstępu między aplikacjami. Środki okluzyjne mogą zwiększać penetrację mupirocyny, co wymaga ostrożności, zwłaszcza przy stosowaniu na dużych powierzchniach skóry. Preparaty zawierające detergenty mogą obniżać skuteczność antybiotyku i powinny być stosowane z rozwagą lub unikać ich jednoczesnego stosowania.
absorpcja ogólnoustrojowa, alkohol benzylowy, alkohol cetylowy, alkohol stearylowy, antybiotyk miejscowy, Bactroban, działanie przeciwbakteryjne, interakcja farmakologiczna, interakcja lekowa, lek ogólnoustrojowy, miejscowy kortykosteroid, miejscowy produkt przeciwbakteryjny, mupirocyna, mupirocyna wapniowa, produkt dermatologiczny, reakcja nadwrażliwości, środek okluzyjny, substancja okluzyjna - Leksykon chorób i schorzeń
Żylakiowe zapalenie skóry – Leczenie
Żylakowe zapalenie skóry (eczema varicosum) to przewlekła dermatoza dolnych partii kończyn dolnych, często powiązana z przewlekłą niewydolnością żylną i żylakami. Leczenie opiera się na kompleksowej terapii obejmującej modyfikację stylu życia (regularna aktywność fizyczna, unoszenie nóg powyżej poziomu serca przez 15 minut co 2 godziny, unikanie długotrwałego stania/siedzenia, utrzymanie prawidłowej masy ciała), stosowanie emolientów co najmniej 2 razy dziennie (preferowane preparaty na bazie wosku pszczelego lub zawierające mocznik w przypadku bardzo suchej skóry) oraz miejscowych kortykosteroidów o umiarkowanej lub silnej mocy w okresach zaostrzeń. Kluczową rolę odgrywają również medyczne pończochy kompresyjne o średniej kompresji, które poprawiają hemodynamikę żylną, zmniejszają obrzęk i zapobiegają powikłaniom, takim jak owrzodzenia żylne. W przypadku wtórnych zakażeń bakteryjnych wskazane jest stosowanie doustnych antybiotyków (np. flukloksacylina) oraz miejscowych środków wysuszających (roztwór nadmanganianu potasu, płyn Castellaniego).
ablacja endowenozna, ablacja laserowa, chirurg naczyniowy, czynnik wzrostu naskórka, diosmina, doksycyklina, emolient, fibryna bogatopłytkowa, flawonoid, flebektomia ambulatoryjna, flebolog, grzybica stóp, infekcja grzybicza, inhibitor kalcyneuryny, kontaktowe zapalenie skóry, lek przeciwgrzybiczny, lek wenotoniczny, miejscowy kortykosteroid, nadmanganian potasu, owrzodzenie żylne, pentoksyfilina, pończocha kompresyjna, przeszczep skóry, skleroterapia, specjalista naczyniowy, takrolimus, test płatkowy, wyciąg z kasztanowca, wyprysk kontaktowy, zakażenie bakteryjne, żylak, żylakowe zapalenie skóry - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Dermovate 0,5 mg/ml
Dermovate w postaci roztworu na skórę o stężeniu 0,5 mg/ml klobetazolu propionianu jest wskazany do miejscowego leczenia zapalnych dermatoz owłosionej skóry głowy, zwłaszcza łuszczycy oraz trudnych w leczeniu postaci wyprysku (przewlekły wyprysk kontaktowy, atopowy w fazie zaostrzenia, liszaj prosty przewlekły). Preparat jest szczególnie użyteczny w sytuacjach oporności na słabsze kortykosteroidy i powinien być stosowany jako lek drugiego rzutu. Roztwór ułatwia aplikację i penetrację substancji czynnej w obrębie owłosionej skóry, co jest istotne ze względu na specyfikę lokalizacji zmian chorobowych.
- Leksykon substancji czynnych
Parahydroksybenzoesan etylu – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Parahydroksybenzoesan etylu, jako składnik mieszaniny parabenów w preparacie TRUE Test 36 (płatek nr 8), występuje w stężeniu 200 mikrogramów/cm² (162 mikrogramów/płatek), co stanowi 1/5 całkowitej mieszaniny o stężeniu 1000 mikrogramów/cm² (810 mikrogramów/płatek). Substancja ta, podobnie jak inne parabeny w teście, może wywołać rzadkie reakcje uczuleniowe, w tym nadwrażliwość kontaktową ujawniającą się nawet po 10 dniach od aplikacji. Klinicyści powinni uwzględnić możliwość zespołu nadwrażliwości skóry pleców (angry back syndrome), zwłaszcza u pacjentów z licznymi dodatnimi wynikami, co może wymagać powtórzenia testu w celu wykluczenia wyników fałszywie dodatnich. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z historią reakcji anafilaktoidalnych, gdyż ekspozycja na parahydroksybenzoesan etylu może wywołać poważne reakcje systemowe.
alergia kontaktowa, angry back syndrome, butylohydroksyanizol, butylohydroksytoluen, kalafonia, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid, miejscowy kortykosteroid, mieszanina parabenów, nadwrażliwość kontaktowa, parahydroksybenzoesan benzylu, parahydroksybenzoesan butylu, parahydroksybenzoesan etylu, parahydroksybenzoesan metylu, parahydroksybenzoesan propylu, reakcja anafilaktoidalna, reakcja krzyżowa, test płatkowy, TRUE Test 36, uczulenie, zapalenie skóry, zespół nadwrażliwości skóry pleców - Leksykon leków
Przedawkowanie – Dermovate 0,5 mg/g
Dermovate w postaci kremu zawiera klobetazol propionian w stężeniu 0,5 mg/g, będący silnym miejscowym kortykosteroidem. Przedawkowanie, choć rzadkie ze względu na miejscową drogę podania, może prowadzić do ogólnoustrojowych efektów toksycznych, zwłaszcza przy przewlekłym i nadmiernym stosowaniu. Głównym zespołem klinicznym jest hiperkortyzolizm, manifestujący się objawami cushingoidalnymi (twarz księżycowata, otyłość centralna, rozstępy, nadciśnienie), zaburzeniami endokrynologicznymi (hamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, wtórna niewydolność nadnerczy), metabolicznymi (hiperglikemia, glikozuria, ryzyko cukrzycy posteroidowej), zmianami skórnymi (ścieńczenie skóry, teleangiektazje, wybroczyny) oraz zwiększoną podatnością na infekcje. Szczególne ryzyko dotyczy dzieci, pacjentów z uszkodzoną barierą skórną, stosujących lek na wrażliwe obszary lub pod opatrunkami okluzyjnymi.
atopowe zapalenie skóry, cukrzyca posteroidowa, działanie ogólnoustrojowe, glikozuria, hiperglikemia, hiperkortyzolizm, klobetazolu propionian, miejscowy kortykosteroid, nadciśnienie, niedobór glikokortykosteroidów, niewydolność nadnerczy, objawy cushingoidalne, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, otyłość centralna, poziom kortyzolu, rozstępy skórne, ścieńczenie skóry, teleangiektazje, test stymulacyjny, twarz księżycowata, zaburzenia gospodarki lipidowej, zakażenie oportunistyczne - Leksykon leków
Interakcje leku – Ciclopirox Ziaja 10 mg/g
Ciclopirox Ziaja, krem zawierający 10 mg/g cyklopiroksu z olaminą, wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa pod względem interakcji lekowych. Dane kliniczne potwierdzają brak istotnych interakcji zarówno z lekami stosowanymi miejscowo, jak i ogólnoustrojowo, co jest związane z ograniczoną absorpcją ogólnoustrojową cyklopiroksu przy aplikacji miejscowej. Nie zaobserwowano również interakcji z alkoholem etylowym, mimo że preparat zawiera alkohole pomocnicze: benzylowy (4 mg/g), cetylowy (57,5 mg/g) oraz stearylowy (57,5 mg/g), które mogą wywoływać miejscowe reakcje nadwrażliwości, ale nie wpływają na farmakokinetykę alkoholu etylowego.
absorpcja ogólnoustrojowa, alkohol benzylowy, alkohol cetylowy, alkohol stearylowy, cyklopiroks z olaminą, działanie synergistyczne, interakcja lekowa, kontaktowe zapalenie skóry, miejscowa reakcja skórna, miejscowy kortykosteroid, miejscowy preparat przeciwgrzybiczy, nadwrażliwość miejscowa, penetracja leku przez skórę, preparat przeciwgrzybiczy, preparat z cyklopiroksem - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Hydrokortyzon Allefin 5 mg/g
Hydrokortyzon Allefin w kremie o stężeniu 5 mg/g jest wskazany do miejscowego stosowania na zmienioną chorobowo skórę, aplikowany w cienkiej warstwie 2-3 razy na dobę. Maksymalny czas terapii u dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat wynosi 14 dni, z wyjątkiem skóry twarzy, gdzie nie powinien przekraczać 3 dni. U dzieci poniżej 12 roku życia stosowanie wymaga wyraźnego zalecenia lekarza ze względu na zwiększoną wrażliwość skóry i ryzyko nadmiernego wchłaniania. Nie jest konieczna modyfikacja dawkowania u pacjentów z niewydolnością wątroby lub nerek, jednak należy monitorować objawy ewentualnego ogólnoustrojowego działania kortykosteroidu.
błona śluzowa, hydrokortyzon, kortykosteroid, miejscowe stosowanie na skórę, miejscowy kortykosteroid, nasilenie objawów, stosunek powierzchni ciała do masy ciała, wchłanianie ogólnoustrojowe, wchłanianie substancji czynnej, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zmieniona chorobowo skóra