zapalna choroba skóry
Zapalna choroba skóry to określenie obejmujące szereg schorzeń dermatologicznych charakteryzujących się miejscowym lub uogólnionym stanem zapalnym tkanek skórnych. Procesy zapalne w skórze mogą być wywołane przez różne czynniki, w tym alergeny, patogeny, zaburzenia immunologiczne czy czynniki środowiskowe.
Do najczęstszych zapalnych chorób skóry należą: atopowe zapalenie skóry (AZS), łuszczyca, wyprysk kontaktowy, trądzik pospolity, trądzik różowaty i liszaj płaski. Objawy tych schorzeń obejmują zazwyczaj rumień, obrzęk, świąd, pieczenie, złuszczanie naskórka oraz zmiany w postaci grudek, pęcherzyków lub krost.
Diagnostyka zapalnych chorób skóry opiera się na badaniu klinicznym, wywiadzie z pacjentem, a w wybranych przypadkach na badaniach histopatologicznych, testach alergicznych lub badaniach laboratoryjnych. Leczenie jest zależne od rodzaju schorzenia i może obejmować miejscowe preparaty przeciwzapalne (kortykosteroidy, inhibitory kalcyneuryny), leki przeciwhistaminowe, fototerapię lub leki immunomodulujące w cięższych przypadkach.
Przewlekłe zapalne choroby skóry wymagają systematycznego podejścia terapeutycznego oraz edukacji pacjenta w zakresie pielęgnacji skóry i unikania czynników zaostrzających. Współczesne badania koncentrują się na roli mikrobiomów skórnych oraz nowych celowanych terapiach biologicznych w leczeniu opornych przypadków zapalnych chorób dermatologicznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rozszerzenie naczyń krwionośnych, inaczej rumień – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Trądzik różowaty (rosacea) to przewlekła, zapalna dermatoza twarzy, charakteryzująca się rumieniem, teleangiektazjami, grudkami/krostkami zapalnymi oraz zmianami ocznymi. Badanie obejmujące 234 pacjentów wykazało, że pogorszenie choroby wystąpiło u 50,4% chorych, częściowa remisja u 61,5%, a całkowita remisja u 20,9%, z medianą czasu do całkowitej remisji wynoszącą 56 miesięcy. Podtyp grudkowo-krostkowy (PPR) bez znaczącego rumienia centralnego wykazywał lepsze rokowanie, z wyższą częstością i krótszym czasem do całkowitej remisji oraz wyższym wskaźnikiem 2-letniej remisji. Zmiany rumieniowo-teleangiektazyjne w środkowej części twarzy stanowią większe wyzwanie terapeutyczne i wiążą się z gorszym rokowaniem.
- Leksykon chorób i schorzeń
Łuszczyca biała – Etiologia i przyczyny
Łuszczyca biała (Lichen sclerosus, LS) to przewlekła, zapalna dermatoza o wieloczynnikowej etiologii, najczęściej zajmująca okolice narządów płciowych. Patogeneza choroby wiąże się z autoimmunologiczną dysregulacją, w tym obecnością przeciwciał przeciwko białku ECM-1 u 60-80% kobiet z LS sromu oraz Th1-specyficzną odpowiedzią immunologiczną z nadekspresją BIC/miR-155. Choroba wykazuje silne powiązania z innymi schorzeniami autoimmunologicznymi, takimi jak choroby tarczycy, cukrzyca typu 1, bielactwo czy łysienie plackowate. Genetyczna predyspozycja potwierdzona jest u około 12% pacjentów z LS, z dodatnią korelacją z antygenami HLA klasy II. Występowanie choroby wykazuje bimodalny rozkład wiekowy u kobiet (przedpokwitaniowo i po menopauzie), co sugeruje wpływ niskich poziomów estrogenów, choć hormonalna terapia zastępcza nie wykazuje skuteczności terapeutycznej. Czynniki mechaniczne, takie jak zjawisko Koebnera, urazy skóry, tarcie, okluzja oraz długotrwałe podrażnienie (np. u mężczyzn nieobrzezanych) odgrywają rolę w indukcji i zaostrzeniu zmian.
antygen HLA, atopowe zapalenie skóry, białko macierzy pozakomórkowej, bielactwo, borelioza, Borrelia burgdorferi, choroba autoimmunologiczna, choroba tarczycy, cukrzyca typu 1, cytokina prozapalna, dyslipidemia, hormonalna terapia zastępcza, HPV16, łuszczyca, łuszczyca biała, łysienie plackowate, nadciśnienie tętnicze, niedokrwistość autoimmunologiczna, odporność humoralna, odpowiedź immunologiczna, patofizjologia choroby, peroksydacja lipidów, poziom estrogenu, predyspozycja genetyczna, rak kolczystokomórkowy skóry, stres oksydacyjny, układ odpornościowy, uszkodzenie DNA, zapalna choroba skóry, zjawisko Koebnera - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Alpicort E (2 mg + 0,05 mg + 4 mg)/ml
Alpicort E to płyn na skórę zawierający prednizolon (2 mg/ml), benzoesan estradiolu (0,05 mg/ml) oraz kwas salicylowy (4 mg/ml). Prednizolon, jako kortykosteroid o słabym działaniu przeciwzapalnym, jest szczególnie wskazany w leczeniu zapalnych schorzeń skóry głowy, redukując zaczerwienienie, świąd i łuszczenie bez istotnego wpływu na proliferację komórek skóry. Benzoesan estradiolu działa poprzez blokadę enzymu 5α-reduktazy oraz konkurencyjną blokadę receptorów androgenowych, co prowadzi do zmniejszenia stężenia dihydrotestosteronu i normalizacji cyklu wzrostu włosa, przeciwdziałając androgennej atrofii naskórka i zaburzeniom ukrwienia skóry głowy.
17ß-estradiol, 5α-reduktaza, atrofia naskórka, benzoesan estradiolu, biodostępność, cykl wzrostu włosa, dihydrotestosteron, działanie antyproliferacyjne, działanie keratoplastyczne, keratynizacja naskórka, klasyfikacja kortykosteroidów, kortykosteroid o słabym działaniu, kwas salicylowy, naczynie włosowate, patofizjologia, prednizolon, receptor androgenowy, stan zapalny skóry głowy, ukrwienie skóry, zapalna choroba skóry - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Locoid Lipocream 1 mg/g
Locoid Lipocream to miejscowy kortykosteroid o umiarkowanej sile działania, zawierający 1 mg/g 17-maślanu hydrokortyzonu, stosowany w leczeniu nieinfekcyjnych stanów zapalnych skóry. Lek jest wskazany jako terapia drugiego wyboru w przypadkach, gdy preparaty o słabszym działaniu kortykosteroidowym nie przyniosły oczekiwanych efektów terapeutycznych. Ponadto, Locoid Lipocream może być stosowany w terapii podtrzymującej lub jako środek do stopniowego odstawiania silniejszych kortykosteroidów miejscowych, co pozwala na kontrolowane zakończenie leczenia przy utrzymaniu efektu przeciwzapalnego.
17-maślan hydrokortyzonu, działanie przeciwzapalne, efekt terapeutyczny, kortykosteroid, kortykosteroid miejscowy, lek drugiego rzutu, lek drugiego wyboru, miejscowy kortykosteroid, odstawianie kortykosteroidów, schemat odstawiania leku, słabo działający kortykosteroid, stan zapalny skóry, terapia kortykosteroidami, terapia podtrzymująca, zapalna choroba skóry, zmiana skórna - Leksykon chorób i schorzeń
Wyprysk krążkowy – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Wyprysk krążkowy (eczema nummulare) to przewlekła, zapalna dermatoza charakteryzująca się swędzącymi, okrągłymi zmianami skórnymi o typowym monetaowatym kształcie. Choroba ma przebieg przewlekły z nawrotami i remisjami, często nasilającymi się w okresie zimowym, co wiąże się z ekspozycją na niskie temperatury i suche powietrze. Leczenie opiera się głównie na stosowaniu miejscowych kortykosteroidów oraz metodach zachowawczych, które u większości pacjentów prowadzą do poprawy stanu skóry i remisji. Pomimo tego, proces leczenia może być długotrwały, a pacjenci powinni być świadomi konieczności długoterminowej terapii podtrzymującej oraz ryzyka nawrotów, szczególnie w niesprzyjających warunkach środowiskowych.
atopowe zapalenie skóry, choroba przewlekła, czynniki drażniące skórę, eczema nummulare, emolient, kontrola dermatologiczna, kortykosteroid miejscowy, leczenie podtrzymujące, leczenie zachowawcze, modyfikacja stylu życia, nawrót choroby, pielęgnacja skóry, remisja choroby, swędzące zmiany skórne, wyprysk krążkowy, zaostrzenie choroby, zapalna choroba skóry, zmiany klimatyczne - Leksykon chorób i schorzeń
Łuszczyca – Patofizjologia i mechanizm
Łuszczyca to przewlekła, zapalna choroba skóry charakteryzująca się nadmierną proliferacją keratynocytów oraz masywnym naciekiem komórek zapalnych, w tym limfocytów Th17, Th1, komórek dendrytycznych i neutrofili. Patogeneza obejmuje fazę inicjacji, w której kluczową rolę odgrywają plazmocytoidalne komórki dendrytyczne (pDC) aktywowane przez kompleksy katelicydyny (LL-37) z DNA, stymulujące receptor TLR9 i produkcję interferonów typu I. Faza podtrzymania zapalenia jest napędzana przez oś TNF-α–IL-23–Th17, gdzie IL-17 (w tym IL-17A, IL-17F) indukuje proliferację keratynocytów, produkcję peptydów przeciwdrobnoustrojowych (np. S100A7, LL37, DEFB4A), chemokin (CXCL1, CXCL8, CCL20) oraz cytokin prozapalnych (IL-1, IL-6, TNF-α). W patogenezie istotne są także inne cytokiny, takie jak IL-22, IL-21 oraz rodzina IL-36, które wzmacniają stan zapalny i proliferację keratynocytów. Stres oksydacyjny i dysbioza mikrobiomu skóry oraz jelit dodatkowo modulują odpowiedź immunologiczną i przebieg choroby.
dysbioza mikrobioty, hiperproliferacja keratynocytów, interferony typu I, katelicydyna, komórki dendrytyczne, komórki prezentujące antygen, limfocyty Th17, łuszczyca, łuszczyca krostkowa, łuszczyca plackowata, metylacja CpG, mikrobiom skóry, naciek komórek zapalnych, odpowiedź immunologiczna, oś IL-23/Th17, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, peptydy przeciwdrobnoustrojowe, proliferacja keratynocytów, przepuszczalność jelit, reaktywne formy tlenu, receptor Toll-podobny 9, remisja bez leków, stres oksydacyjny, szlak JAK-STAT, wrodzone komórki limfoidalne, zapalna choroba skóry, zjawisko Koebnera - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Locoid Crelo 1 mg/g
Locoid Crelo w postaci emulsji zawiera 1 mg/g 17-maślanu hydrokortyzonu, kortykosteroidu o umiarkowanej sile działania, wykazującego właściwości przeciwzapalne, przeciwświądowe oraz obkurczające naczynia krwionośne. Preparat jest wskazany do leczenia stanów zapalnych skóry o etiologii nieinfekcyjnej, szczególnie w przypadkach, gdy słabiej działające kortykosteroidy miejscowe nie przyniosły oczekiwanych efektów terapeutycznych. Emulsja, dzięki swojej formule, jest optymalna do aplikacji na rozległe powierzchnie skóry oraz obszary owłosione, co ułatwia wchłanianie i poprawia komfort stosowania. Locoid Crelo może być stosowany zarówno jako lek pierwszego wyboru w umiarkowanych stanach zapalnych, jak i w terapii sekwencyjnej – jako kontynuacja leczenia po silniejszych kortykosteroidach w celu terapii podtrzymującej.
W praktyce klinicznej istotne jest, aby preparat był stosowany wyłącznie w stanach zapalnych skóry niepowodowanych przez drobnoustroje; w przypadku podejrzenia infekcji bakteryjnej, grzybiczej lub wirusowej należy rozważyć terapię przeciwdrobnoustrojową lub preparaty złożone. Decyzja o zastosowaniu Locoid Crelo powinna uwzględniać nasilenie zmian zapalnych, wcześniejszą odpowiedź na leczenie kortykosteroidami oraz lokalizację zmian skórnych. Preparat jest odpowiedni do leczenia zarówno fazy aktywnej choroby, jak i w terapii podtrzymującej, oferując skuteczne działanie przeciwzapalne przy ograniczonym ryzyku działań niepożądanych typowych dla silniejszych kortykosteroidów.
17-maślan hydrokortyzonu, dermatoza, działanie przeciwświądowe, działanie przeciwzapalne, Hydrocortisoni butyras, infekcja bakteryjna, infekcja grzybicza, infekcja wirusowa, kortykosteroid miejscowy, leczenie miejscowe, leczenie przeciwdrobnoustrojowe, obkurczenie naczyń krwionośnych, postać farmaceutyczna, preparat złożony, stan zapalny skóry, terapia kortykosteroidami, zapalna choroba skóry, zmiana zapalna - Leksykon chorób i schorzeń
Grzybiec pierścieniowy – Objawy
Grzybiec pierścieniowy (granuloma annulare, GA) to łagodna, przewlekła dermatoza zapalna, charakteryzująca się pierścieniowatymi lub półokrągłymi grudkami o średnicy do 5 cm, najczęściej lokalizującymi się na grzbietowych i bocznych powierzchniach dłoni, stóp, nadgarstków i kostek. Najczęstszą postacią jest typ zlokalizowany, stanowiący około 75% przypadków, który zwykle ustępuje samoistnie w ciągu 2 lat. Uogólniona forma, występująca głównie u dorosłych, obejmuje ≥10 zmian i cechuje się bardziej rozległym zajęciem skóry, w tym tułowia i kończyn, z przewlekłym przebiegiem trwającym od 3 do nawet 10 lat, słabą odpowiedzią na leczenie i częstymi nawrotami. Rzadkie odmiany to podskórny typ (guzki o średnicy 5 mm do 4 cm, głównie u dzieci 2-5 lat), przeszywający (bolesne, łuszczące się grudki z możliwym wydzielaniem płynu i bliznowaceniem) oraz plamkowy (czerwone, czerwonobrązowe lub fioletowe płaskie zmiany). Objawy to głównie zmiany skórne, które mogą być bezobjawowe lub powodować świąd, ból czy dyskomfort, zwłaszcza w postaci uogólnionej.
- Leksykon chorób i schorzeń
Wyprysk krążkowy – Epidemiologia
Wyprysk krążkowy (eczema nummulare) to przewlekła, zapalna dermatoza o charakterystycznych okrągłych lub owalnych zmianach skórnych, z częstością występowania około 2‰ populacji. Choroba wykazuje dwumodalny rozkład wiekowy: u kobiet dominują zachorowania w wieku 15-25 lat, natomiast u mężczyzn w wieku 50-65 lat, z przewagą przypadków u mężczyzn w starszej grupie wiekowej. U dzieci, szczególnie o ciemniejszej karnacji, wyprysk krążkowy jest rzadszy, ale częstszy niż u dzieci o jasnej skórze, z szczytem zachorowań około 5. roku życia. Występowanie choroby wykazuje sezonowość, nasilając się w zimnych miesiącach, co wiąże się z ekspozycją na czynniki takie jak suche powietrze, ogrzewanie centralne i pył pustynny. Współistnienie z alergicznym kontaktowym zapaleniem skóry stwierdza się u około 24% pacjentów, a także obserwuje się korelacje z przewlekłym alkoholizmem i alergiami na metale (nikiel, kobalt, chrom u 32% chorych).
alergia kontaktowa, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, alkoholizm przewlekły, atopowe zapalenie skóry, grzybica skóry, guselkumab, interferon, izotretynoina, katar sienny, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid, kseroza, lek przeciwwirusowy, łuszczyca plackowata, przewlekła niewydolność żylna, remisja, retinoid, rybawiryna, suchość skóry, test płatkowy, tinea corporis, wyprysk krążkowy, wyprysk żylakowy, zapalna choroba skóry, zjawisko Koebnera - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Laticort 0,1% 1 mg/ml
Laticort 0,1% (1 mg/ml hydrokortyzonu 17-maślanu, płyn na skórę) jest wskazany do leczenia podostrych i przewlekłych, niezakażonych stanów zapalnych skóry o różnej etiologii, zwłaszcza alergicznej. Preparat jest dedykowany do terapii zmian o średnim i ciężkim nasileniu, które wykazują odpowiedź na glikokortykosteroidy i charakteryzują się uporczywym świądem lub nadmiernym rogowaceniem. Wskazania obejmują m.in. łojotokowe zapalenie skóry, atopowe zapalenie skóry, liszaj pokrzywkowy, wyprysk kontaktowy alergiczny, rumień wielopostaciowy, toczeń rumieniowaty, łuszczycę zadawnioną oraz liszaj płaski. Preparat jest szczególnie zalecany w początkowej fazie leczenia, przed zastosowaniem maści, co umożliwia optymalizację terapii w zależności od charakteru zmian skórnych.
atopowe zapalenie skóry, błona śluzowa, choroba tkanki łącznej, dermatoza, glikokortykosteroid, gruczoł łojowy, hydrokortyzon 17-maślan, hydrokortyzon maślan, Laticort, liszaj płaski, liszaj pokrzywkowy, łojotokowe zapalenie skóry, łuszczyca, nadwrażliwość, rumień, rumień wielopostaciowy, toczeń rumieniowaty, wyprysk kontaktowy alergiczny, zapalna choroba skóry, złuszczanie naskórka - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Curatoderm 4,17 mg/g
Curatoderm to maść zawierająca 4,17 µg/g takalcytolu jednowodnego, syntetycznego analogu witaminy D3, wskazana do leczenia łuszczycy zwykłej plackowatej o nasileniu od lekkiego do umiarkowanie ciężkiego. Takalcytol działa poprzez modulację receptorów witaminy D w keratynocytach, normalizując ich proliferację i różnicowanie oraz wykazując działanie immunomodulujące na komórki zapalne w zmianach łuszczycowych. Klinicznie preparat redukuje rumień, złuszczanie i grubość blaszek, a jego formuła nie wykazuje działania drażniącego, co umożliwia stosowanie na skórę wrażliwą, w tym na twarzy i okolicach zgięciowych. Curatoderm jest szczególnie zalecany jako terapia pierwszego rzutu u pacjentów z łuszczycą o powierzchni zajętej do 10% ciała, w przypadku przeciwwskazań lub nieskuteczności kortykosteroidów oraz w terapii podtrzymującej.
analog witaminy D3, blaszka łuszczycowa, blaszka rumieniowa, butylohydroksytoluen, działanie drażniące, działanie immunomodulujące, komórka zapalna, kortykosteroid, łuszczyca zwykła plackowata, maść, preparat przeciwłuszczycowy, proliferacja keratynocytów, receptor witaminy D, rumień, skóra głowy, srebrzysta łuska, takalcytol jednowodny, terapia podtrzymująca, zapalna choroba skóry, złuszczanie, zmiana łuszczycowa - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Opokan Actigel 100 mg/g
Opokan Actigel, zawierający 100 mg naproksenu w 1 g żelu, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na naproksen, inne NLPZ lub salicylany, a także u osób uczulonych na substancje pomocnicze takie jak glikol propylenowy (100 mg), etanol (285,6 mg) i dimetylosulfotlenek. Preparatu nie należy stosować na uszkodzoną skórę, w tym na skaleczenia, otwarte lub sączące rany oraz zmiany wypryskowe, ze względu na ryzyko zwiększonego wchłaniania, miejscowych reakcji niepożądanych i zaburzeń gojenia. Ponadto, Opokan Actigel jest przeciwwskazany u dzieci poniżej 3 lat oraz w III trymestrze ciąży z uwagi na potencjalne ryzyko dla płodu i przebiegu porodu.
dimetylosulfotlenek, etanol, glikol propylenowy, nadwrażliwość na naproksen, nadwrażliwość na NLPZ, naproksen, niesteroidowe leki przeciwzapalne, otwarta rana, podrażnienie, przewód tętniczy, reakcja alergiczna, reakcje krzyżowe, sącząca rana, salicylany, skaleczenie, skurcz macicy, trzeci trymestr ciąży, układ mięśniowo-szkieletowy, uszkodzenie skóry, wyprysk, zapalna choroba skóry - Leksykon chorób i schorzeń
Łuszczyca – Diagnostyka i diagnoza
Łuszczyca jest przewlekłą, zapalną dermatozą diagnozowaną głównie na podstawie charakterystycznego obrazu klinicznego, obejmującego dobrze odgraniczone, rumieniowe i łuszczące się zmiany skórne, często lokalizujące się na łokciach, kolanach, owłosionej skórze głowy oraz okolicy lędźwiowej. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym skóry, paznokci (gdzie zmiany występują u 40-50% pacjentów) oraz owłosionej skóry głowy, z wykorzystaniem dermatoskopii i ewentualnie biopsji skóry w przypadkach nietypowych. Biopsja wykazuje typowe cechy histopatologiczne, takie jak akantoza, parakeratoza, mikroropnie Munro oraz naciek limfocytarny. Ocena nasilenia choroby odbywa się za pomocą skal PASI (0-72), BSA, PGA, DLQI oraz NAPSI, co pozwala na klasyfikację łuszczycy jako łagodnej (60% pacjentów), umiarkowanej (30%) lub ciężkiej (10%) i jest kluczowe dla wyboru terapii. Diagnostyka różnicowa obejmuje m.in. wyprysk, liszaj płaski, grzybicę i toczeń rumieniowaty, a u pacjentów o ciemniejszym fototypie skóry zmiany mogą mieć atypowe zabarwienie, co utrudnia rozpoznanie.
akantoza, badanie fizykalne, badanie ultrasonograficzne, biopsja skóry, biopsja sztancowa, chłoniak T-komórkowy, czynnik reumatoidalny, dactylitis, dermatoskop, DLQI, grzybica skóry, hiperkeratoza podpaznokciowa, kortykosteroid, kryteria CASPAR, liszaj płaski, łojotokowe zapalenie skóry, łupież różowy, łuszczyca, łuszczyca paznokci, łuszczycowe zapalenie stawów, objaw Köbnera, onycholiza, parakeratoza, rezonans magnetyczny, rumień, toczeń rumieniowaty, wyprysk, zapalna choroba skóry - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Locoid 1 mg/g
Locoid krem o stężeniu 1 mg/g, zawierający 17-maślan hydrokortyzonu, jest wskazany do leczenia nieinfekcyjnych stanów zapalnych skóry wymagających miejscowej terapii kortykosteroidowej. Preparat stosuje się w przypadkach, gdy słabsze kortykosteroidy, takie jak hydrokortyzon, nie przyniosły oczekiwanych efektów terapeutycznych, ze względu na silniejsze działanie przeciwzapalne 17-maślanu hydrokortyzonu. Locoid jest również użyteczny w terapii podtrzymującej po leczeniu silniejszymi kortykosteroidami, umożliwiając kontrolę stanu zapalnego przy jednoczesnym zmniejszeniu ryzyka działań niepożądanych związanych z długotrwałym stosowaniem silnych preparatów.
- Leksykon chorób i schorzeń
Atopowe zapalenie skóry – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła, zapalna dermatoza charakteryzująca się suchością, świądem i podrażnieniem skóry, z okresami zaostrzeń i remisji. Występuje u 10-30% dzieci i 2-10% dorosłych globalnie, rozpoczynając się zwykle we wczesnym dzieciństwie. Kompleksowa ocena pielęgniarska powinna obejmować ocenę stanu skóry (kolor, faktura, temperatura, nawilżenie), stopień nasilenia AZS (łagodny, umiarkowany, ciężki), obecność infekcji, czynniki wyzwalające (alergeny, drażniące substancje), poziom świądu i dyskomfortu oraz edukację pacjenta i rodziny. Kluczowe diagnozy pielęgniarskie to zaburzenie integralności skóry, ryzyko infekcji, zaburzenia komfortu i snu związane ze świądem oraz niska samoocena. Celem terapii jest utrzymanie integralności skóry, redukcja stanu zapalnego i świądu, zapobieganie infekcjom oraz edukacja pacjenta w zakresie samodzielnego zarządzania chorobą.
alergeny skórne, atopowe zapalenie skóry, dupilumab, egzema herpeticum, emolient, fototerapia, immunosupresant, infekcja skóry, inhibitor kalcyneuryny, integralność skóry, lek biologiczny, lek przeciwhistaminowy, miejscowy kortykosteroid, mokry opatrunek, niska samoocena, ocena pielęgniarska, pielęgniarka dermatologiczna, problem psychologiczny, przerwanie ciągłości naskórka, remisja choroby, ryzyko infekcji, środek przeciwdrobnoustrojowy, stan skóry, sucha skóra, świąd skóry, terapia systemowa, wirus opryszczki zwykłej, współpraca interdyscyplinarna, wywiad motywacyjny, zaburzenia snu, zapalna choroba skóry, zespół multidyscyplinarny