sucha skóra
Sucha skóra to stan dermatologiczny charakteryzujący się zmniejszoną hydratacją naskórka, co prowadzi do utraty elastyczności, łuszczenia się i uczucia napięcia. Wynika najczęściej z niedostatecznej produkcji sebum przez gruczoły łojowe oraz zaburzenia funkcji barierowej naskórka, co powoduje zwiększoną przeznaskórkową utratę wody (TEWL).
Do czynników predysponujących należą: wiek (starzenie się skóry), uwarunkowania genetyczne, klimat (niska wilgotność, wiatr, zmiany temperatur), częste mycie, zwłaszcza detergentami o wysokim pH, nieodpowiednia pielęgnacja oraz choroby ogólnoustrojowe jak niedoczynność tarczycy, cukrzyca czy atopowe zapalenie skóry.
Diagnostyka suchej skóry opiera się na badaniu klinicznym oraz pomiarach nawilżenia naskórka (korneometria) i TEWL. Leczenie obejmuje stosowanie emolientów zawierających substancje okluzyjne (wazelina, oleje mineralne), humektanty (kwas hialuronowy, mocznik, gliceryna) oraz lipidy (ceramidy, cholesterol, kwasy tłuszczowe), które odbudowują barierę naskórkową i zapobiegają utracie wody.
Nieleczona sucha skóra może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego, nadmiernego rogowacenia i pęknięć naskórka, które stanowią wrota dla infekcji bakteryjnych. Właściwa pielęgnacja i stosowanie odpowiednich preparatów dermatologicznych pozwala skutecznie kontrolować ten problem.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Glicerol – Wskazania do stosowania
Glicerol jest substancją czynną o szerokim spektrum zastosowań klinicznych, wykorzystywaną w różnych postaciach farmaceutycznych i stężeniach. W dermatologii, krem emoliumLEK zawiera 200 mg/g (20%) glicerolu w połączeniu z 20 mg/g mocznika, co zapewnia synergistyczne działanie nawilżające i zmiękczające skórę, wskazane do leczenia suchości skóry u pacjentów w każdym wieku, w tym niemowląt. W żywieniu pozajelitowym preparat Omegaven zawiera 2,5 g glicerolu na 100 ml emulsji tłuszczowej, pełniąc funkcję stabilizatora emulsji oraz źródła energii (470 kJ/100 ml, 112 kcal/100 ml), stosowany u pacjentów z przeciwwskazaniami do żywienia doustnego lub dojelitowego. W kardiologii glicerol w formie triazotanu (nitrogliceryny) w preparacie Pentaerythritol compositum (0,5 mg glicerolu triazotanu/tabletkę) jest stosowany w profilaktyce i leczeniu choroby niedokrwiennej serca, działając naczyniorozszerzająco na łożysko wieńcowe.
alkohol cetostearylowy, choroba niedokrwienna serca, działanie naczyniorozszerzające, emoliumLEK, emulsja tłuszczowa, glicerol triazotan, kwas dokozaheksaenowy, kwas eikozapentaenowy, kwas omega-3, niedrożność przewodu pokarmowego, nietolerancja laktozy, nitrogliceryna, Omegaven, Pentaerythritol compositum, przepływ wieńcowy, schorzenie dermatologiczne, sucha skóra, suchość skóry, właściwości nawilżające, zapalenie trzustki, zespół krótkiego jelita, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Propylotiouracyl – Przedawkowanie
Przedawkowanie propylotiouracylu, stosowanego w preparatach Propycil 50 mg oraz Thyrosan, może prowadzić do szerokiego spektrum objawów klinicznych obejmujących układ pokarmowy (nudności, wymioty, zaburzenia żołądkowe), nerwowy (bóle głowy, apatia, senność), mięśniowo-szkieletowy (bóle mięśni i stawów) oraz skórno-podskórny (sucha, opuchnięta skóra, świąd, obrzęki). Objawy te często przypominają obraz niedoczynności tarczycy, manifestując się osłabieniem, złym samopoczuciem, zaburzeniami cykli menstruacyjnych, zwiększonym odczuciem chłodu, zaparciami oraz przyrostem masy ciała. Warto podkreślić, że przewlekłe przedawkowanie może skutkować powstawaniem wola oraz pełnoobjawową niedoczynnością tarczycy, co wymaga natychmiastowego zaprzestania stosowania leku.
amenorrhea, apatia, ból głowy, ból mięśni, ból stawów, czynność tarczycy, hipotyreoza, niedoczynność tarczycy, nudności, obrzęk, oligomenorrhea, Propycil, propylotiouracyl, substytucja hormonalna, sucha skóra, świąd, Thyrosan, tyroksyna, układ mięśniowo-szkieletowy, układ nerwowy, układ pokarmowy, wole, zaburzenia funkcji nerek, zaburzenia funkcji wątroby, zaburzenia żołądkowe, zmiany dermatologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Keratoza pilaris – Epidemiologia
Keratoza pilaris (KP) jest powszechnym schorzeniem dermatologicznym charakteryzującym się obecnością drobnych, szorstkich grudek wokół mieszków włosowych, najczęściej lokalizujących się na ramionach, udach i pośladkach. Epidemiologicznie KP dotyka 50-80% populacji młodzieży, około 40% dorosłych oraz jest często diagnozowana w pierwszej dekadzie życia (51% przypadków), z tendencją do poprawy po 30. roku życia. Występuje globalnie, bez wyraźnej predylekcji rasowej, a około 30-50% pacjentów ma dodatni wywiad rodzinny, co wskazuje na autosomalny dominujący wzorzec dziedziczenia z różną penetracją. Schorzenie może współistnieć z innymi jednostkami, takimi jak ichthyosis vulgaris (74% współwystępowania), atopowe zapalenie skóry, czy zespoły genetyczne (Downa, Noonana, sercowo-twarzowo-skórny).
astma, atopowe zapalenie skóry, cukrzyca, dziedziczenie autosomalnie dominujące, ichthyosis vulgaris, katar sienny, keratoza pilaris, mieszki włosowe, niedoczynność tarczycy, okres dojrzewania, opieka dermatologiczna, otyłość, penetracja genu, schorzenie dermatologiczne, schorzenie współwystępujące, sucha skóra, wahania sezonowe, wywiad rodzinny, zespół Cushinga, zespół Downa, zespół Noonana, zespół sercowo-twarzowo-skórny, zmiana skórna - Leksykon chorób i schorzeń
Wola – Objawy
Wola to patologiczne powiększenie gruczołu tarczowego, które może występować w stanie eutyreozy, nadczynności lub niedoczynności tarczycy. Objawia się widocznym lub wyczuwalnym obrzękiem w przedniej części szyi, a w przypadku dużych rozmiarów może powodować objawy uciskowe, takie jak dysfagia, duszność, chrypka czy obrzęk żył szyjnych. Wole może mieć charakter prosty (nietoksyczny), guzkowy lub wieloguzkowy, a także być związane z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak choroba Gravesa-Basedowa (nadczynność tarczycy, wytrzeszcz oczu) czy zapalenie tarczycy Hashimoto (niedoczynność tarczycy). Progresja wola zależy od etiologii, wieku, płci, predyspozycji genetycznych oraz czynników środowiskowych, takich jak niedobór lub nadmiar jodu. W przypadku wola toksycznego może dojść do rozwoju hipertyreozy z objawami takimi jak tachykardia, utrata masy ciała, drżenie rąk i nietolerancja ciepła.
arytmia serca, bezsenność, biopsja cienkoigłowa, choroba Gravesa-Basedowa, chrypka, depresja, dysfagia, eutyreoza, fT3, fT4, guz szyi, hipertyreoza, hipotyreoza, hormony tarczycy, nadczynność tarczycy, niedoczynność tarczycy, niepokój, nieregularne miesiączkowanie, obrzęk twarzy, obrzęk żył szyjnych, osłabienie mięśni, powiększenie tarczycy, przełom tarczycowy, przyrost masy ciała, rak tarczycy, stridor, substancje wolotwórcze, sucha skóra, świszczący oddech, tachykardia, trudności w oddychaniu, TSH, układ immunologiczny, wole, wole guzkowe, wole proste, wole wieloguzkowe, wole zamostkowe, wytrzeszcz oczu, zapalenie tarczycy, zapalenie tarczycy Hashimoto, zaparcia, zmęczenie - Leksykon leków
Działania niepożądane – Darifenacin Aristo 15 mg
Daryfenacyna, lek o działaniu przeciwcholinergicznym dostępny w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu w dawkach 7,5 mg i 15 mg, charakteryzuje się typowym profilem działań niepożądanych dla tej grupy leków. Najczęściej obserwowane objawy to suchość w jamie ustnej (20,2% przy dawce 7,5 mg i 35% przy dawce 15 mg) oraz zaparcia (14,8% i 21% odpowiednio), z wyraźną zależnością od dawki. Mimo częstego występowania, działania te rzadko prowadzą do przerwania terapii (suchość w jamie ustnej 0-0,9%, zaparcia 0,6-2,2%). W badaniach klinicznych trwających do 6 miesięcy zaobserwowano zmniejszenie częstości działań niepożądanych oraz liczby przerwań leczenia w czasie terapii. Większość działań niepożądanych miała charakter łagodny lub umiarkowany, a leczenie daryfenacyną może maskować objawy choroby pęcherzyka żółciowego, co wymaga uwagi diagnostycznej. Nie stwierdzono związku między wiekiem pacjentów a występowaniem działań niepożądanych dotyczących dróg żółciowych.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, bezsenność, ból brzucha, ból głowy, choroba pęcherzyka żółciowego, daryfenacyna, drogi żółciowe, duszność, działanie przeciwcholinergiczne, halucynacja, lek przeciwcholinergiczny, nadciśnienie tętnicze, nadmierne pocenie, nadzór nad bezpieczeństwem farmakoterapii, nastrój depresyjny, niestrawność, nudność, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, sucha skóra, suchość jamy ustnej, suchość nosa, świąd, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, wrzodziejące zapalenie jamy ustnej, wysypka, zaburzenie erekcji, zaburzenie smaku, zakażenie dróg moczowych, zamazane widzenie, zapalenie błony śluzowej nosa, zapalenie pochwy, zaparcie, zatrzymanie moczu, zawrót głowy, zespół suchego oka - Leksykon leków
Działania niepożądane – Acnelec 1 mg/g
Acnelec, zawierający adapalen w stężeniu 1 mg/g w postaci kremu, jest stosowany miejscowo w leczeniu trądziku, jednak jego stosowanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia licznych działań niepożądanych, głównie dermatologicznych. Najczęściej obserwowane reakcje to miejscowe podrażnienia skóry, takie jak suchość, rumień, uczucie pieczenia oraz podrażnienie, występujące u ≥1/100 do <1/10 pacjentów. Rzadziej (≥1/1000 do <1/100) mogą pojawić się kontaktowe zapalenie skóry, wyprysk, świąd, łuszczenie się skóry, oparzenia słoneczne oraz nasilenie trądziku. Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano również oparzenia miejscowe, w tym przypadki oparzeń drugiego stopnia, a także zmiany pigmentacji skóry (hipo- i hiperpigmentacja) o nieznanej częstości występowania. Wystąpienie bólu, obrzęku skóry oraz alergicznego kontaktowego zapalenia skóry wymaga natychmiastowego przerwania terapii i konsultacji lekarskiej.
adapalen, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, ból skóry, hiperpigmentacja skóry, hipopigmentacja skóry, kontaktowe zapalenie skóry, leczenie trądziku, łuszczenie skóry, miejscowa reakcja skórna, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk powiek, obrzęk skóry, oparzenie drugiego stopnia, oparzenie słoneczne, podrażnienie powiek, podrażnienie skóry, reakcja anafilaktyczna, rumień, rumień powiek, sucha skóra, świąd powiek, terapia dermatologiczna, uczucie pieczenia, wyprysk z podrażnienia - Leksykon leków
Działania niepożądane – Uralex 5 mg
Oksybutyniny chlorowodorek w dawce 5 mg, zawarty w preparacie Uralex, wykazuje typowe dla leków o działaniu antycholinergicznym działania niepożądane, z suchością w jamie ustnej jako najczęstszym objawem (≥ 1/10). Inne często występujące działania obejmują zawroty głowy, ból głowy, senność, kołatanie serca oraz zaparcia. Rzadziej obserwuje się poważniejsze powikłania, takie jak jaskra z zamkniętym kątem przesączania, zatrzymanie moczu, zaburzenia rytmu serca, czy pseudoniedrożność jelit, szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku lub z istniejącymi schorzeniami. Działania niepożądane psychiczne, takie jak dezorientacja, omamy, lęk i zaburzenia poznawcze, wymagają szczególnej uwagi, zwłaszcza u osób starszych. Preparat zawiera również laktozę jednowodną (106,5 mg/tabletkę), co jest istotne u pacjentów z nietolerancją tego cukru.
biegunka, ból brzucha, ból głowy, depresja, dysfagia, jadłowstręt, jaskra z zamkniętym kątem, kołatanie serca, nadciśnienie wewnątrzgałkowe, nadwrażliwość, nadwrażliwość na światło, niestrawność, niewyraźne widzenie, nudność, obrzęk naczynioruchowy, oksybutyniny chlorowodorek, pokrzywka, przerost gruczołu krokowego, refluks żołądkowo-przełykowy, sucha skóra, suchość jamy ustnej, tachykardia, udar cieplny, właściwości antycholinergiczne, wymioty, wysypka skórna, zaburzenia erekcji, zaburzenia poznawcze, zaburzenia rytmu serca, zakażenie dróg moczowych, zaparcie, zatrzymanie moczu, zespół suchego oka - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Antidral 100 mg/g
Produkt leczniczy Antidral w postaci płynu na skórę zawiera glinu chlorek (Aluminii chloridum) w stężeniu 100 mg/g, co stanowi substancję czynną o miejscowym działaniu przeciwpotowym. Po aplikacji na suchą skórę, preparat penetruje do porów będących zakończeniami przewodów potowych, gdzie po odparowaniu części płynnej pozostaje osadzony w bezpośrednim kontakcie z wyściółką przewodu potowego. Ten mechanizm lokalnego działania ogranicza absorpcję ogólnoustrojową, gdyż produkt stosowany jest wyłącznie na małych powierzchniach skóry dotkniętych hiperhydrozą. Dodatkowo, obecność 500 mg etanolu w 1 g płynu ułatwia penetrację substancji czynnej oraz przyspiesza odparowanie, co jest kluczowe dla skuteczności terapeutycznej.
- Leksykon chorób i schorzeń
Łupież piersiowy – Epidemiologia
Łupież piersiowy (seborrheic dermatitis) jest jedną z najczęstszych dermatoz wieku niemowlęcego, występującą bez predylekcji rasowej i płciowej. Choroba rozpoczyna się zwykle między 3 a 6 tygodniem życia, z częstością około 10% u niemowląt poniżej 1 miesiąca, osiągając szczyt około 70% w 3. miesiącu życia, a następnie stopniowo ustępuje do 7% w drugim roku życia i dalej do 4. roku życia. Czynniki ryzyka obejmują występowanie chorób atopowych w rodzinie oraz suchy klimat i wysoką temperaturę, które nasilają stan zapalny skóry. Łupież piersiowy ma przebieg samoograniczający się, z ustąpieniem objawów w ciągu 3-4 miesięcy u większości pacjentów, choć u około 8% niemowląt zmiany mogą utrzymywać się do 6-9 miesięcy lub dłużej. Utrzymywanie się zmian powyżej 12 miesięcy wymaga rozważenia innych rozpoznań i dalszej diagnostyki.
AIDS, astma, badanie epidemiologiczne, choroba atopowa, choroba Parkinsona, choroba samoograniczająca, czynnik ryzyka, diagnoza różnicowa, dystrybucja wiekowa, egzema, immunosupresja, łojotokowe zapalenie skóry, łupież, łupież piersiowy, nadzór epidemiologiczny, okres dojrzewania, placówka medyczna, populacja ogólna, stan zapalny, sucha skóra, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zakażenie HIV, zmiana skórna - Leksykon leków
Działania niepożądane – DIKY 4% 40 mg/g
DIKY 4% (40 mg/g, aerozol na skórę) zawiera diklofenak sodu i jest stosowany miejscowo w formie przezroczystego roztworu, który po aplikacji zmienia konsystencję na żelową. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są zaburzenia dermatologiczne, takie jak wysypka, egzema, rumień, zapalenie skóry (w tym kontaktowe) oraz świąd, który w badaniach klinicznych występował z częstością 0,9%. Długotrwałe stosowanie powyżej 3 tygodni lub aplikacja na powierzchnie skóry przekraczające 600 cm² może prowadzić do uogólnionych działań niepożądanych, w tym dolegliwości gastrycznych (ból brzucha, niestrawność) oraz zaburzeń funkcji nerek. Rzadkie reakcje obejmują nadwrażliwość, obrzęk naczynioruchowy, wysypkę krostkową, astmę oraz reakcje nadwrażliwości na światło.
alergia na soję, astma, ból brzucha, diklofenak sodu, działanie niepożądane, egzema, etanol bezwodny, glikol propylenowy, kontaktowe zapalenie skóry, lecytyna sojowa, nadwrażliwość, nadwrażliwość na światło, niestrawność, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, reakcja alergiczna, rumień, skręcenie stawu skokowego, skurcz oskrzeli, sucha skóra, świąd, uczucie pieczenia, wysypka, wysypka krostkowa, zaburzenie dermatologiczne, zaburzenie funkcji nerek, zaburzenie żołądka, zapalenie skóry, zapalenie skóry pęcherzowe - Leksykon chorób i schorzeń
Świąd skóry (pruritus) – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Świąd skóry (pruritus) to powszechny objaw dermatologiczny, który może mieć etiologię miejscową (np. xerosis, atopowe zapalenie skóry, łuszczyca) lub ogólnoustrojową (choroby wątroby, przewlekła niewydolność nerek, choroby hematologiczne, tarczycy, cukrzyca). Przewlekły świąd definiowany jest jako utrzymujący się powyżej 6 tygodni i może znacząco obniżać jakość życia, powodując zaburzenia snu, lęki i depresję. Diagnostyka wymaga szczegółowego wywiadu obejmującego czas trwania, lokalizację, nasilenie, czynniki zaostrzające, współistniejące objawy skórne oraz badania laboratoryjne (morfologia, parametry wątroby i nerek, hormony tarczycy). W diagnostyce różnicowej uwzględnia się także badania dermatologiczne, zeskrobiny, biopsję i wymazy w celu wykluczenia infekcji i zmian nowotworowych.
antagonista receptora opioidowego, atopowe zapalenie skóry, biopsja skóry, cholestaza, cholestaza ciężarnych, choroby hematologiczne, choroby tarczycy, cukrzyca, diagnostyka różnicowa, edukacja pacjenta, emolient, fototerapia, grzybica skóry, inhibitor kalcyneuryny, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid miejscowy, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwdrgawkowy, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwświądowy, lichenifikacja, łuszczyca, morfologia krwi, niewydolność nerek, pokrzywka, polipragmazja, promieniowanie UVB, pruritus, przewlekły świąd, radioterapia, reakcja alergiczna, sucha skóra, świąd cholestatyczny, świąd mocznicowy, świąd neuropatyczny, świąd skóry, świerzb, technika relaksacyjna, terapia PUVA, ukąszenie owada, wysypka, xerosis, zeskrobiny skórne - Leksykon chorób i schorzeń
Dermografizm – Zapobieganie i profilaktyka
Dermografizm, dotykający około 5% populacji, to łagodna dermatoza charakteryzująca się powstawaniem czerwonych, wypukłych śladów na skórze po lekkim ucisku, tarciu lub drapaniu, które zwykle ustępują w ciągu 15-30 minut. Kluczowe w profilaktyce jest unikanie czynników wyzwalających, takich jak mechaniczne drażnienie skóry, ciasne ubrania, ekstremalne temperatury oraz stres. Zalecana jest odpowiednia pielęgnacja skóry z użyciem łagodnych, bezzapachowych środków myjących, krótkich kąpieli w letniej wodzie, regularne stosowanie emolientów oraz utrzymanie właściwego nawodnienia organizmu. Optymalizacja środowiska, w tym stosowanie nawilżaczy powietrza i ochrona przeciwsłoneczna (SPF ≥30), również wspomaga kontrolę objawów. W terapii farmakologicznej podstawę stanowią leki przeciwhistaminowe II generacji, takie jak cetyryzyna i loratadyna, stosowane czasem w dawkach wyższych niż standardowe, z możliwością długotrwałego leczenia. W przypadkach opornych rozważa się omalizumab (dawki 150 mg i 300 mg) oraz fototerapię NB-UVB lub PUVA jako metody drugiego rzutu.
bąbel pokrzywkowy, cetyryzyna, choroba skóry, czynniki wyzwalające, dermatografizm, dermografizm, dermografizm jamy ustnej, dermografizm opóźniony, emolient, filtr przeciwsłoneczny, fototerapia, fototerapia NB-UVB, fototerapia UVB, immunoglobulina E, lek anksjolityczny, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwhistaminowy drugiej generacji, loratadyna, omalizumab, przeciwciało monoklonalne, sucha skóra, świąd, terapia PUVA, test prowokacyjny, zmiany skórne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Darifenacin Aristo 7,5 mg
Daryfenacyna, dostępna w preparacie Darifenacin Aristo w dawkach 7,5 mg i 15 mg w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu, wykazuje profil działań niepożądanych typowy dla antagonistów receptorów muskarynowych. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są suchość w jamie ustnej (20,2% przy 7,5 mg, 35% przy 15 mg, 18,7% po dostosowaniu dawki) oraz zaparcia (14,8% przy 7,5 mg, 21% przy 15 mg, 20,9% po dostosowaniu dawki), z wyraźną zależnością od dawki. Pomimo ich częstego występowania, działania te rzadko prowadzą do przerwania terapii (0-0,9% dla suchości w jamie ustnej i 0,6-2,2% dla zaparć). Inne zgłaszane działania niepożądane obejmują bóle głowy, zespół suchego oka, suchość nosa, a także rzadziej zaburzenia widzenia, zatrzymanie moczu czy nadciśnienie tętnicze. Większość działań niepożądanych ma charakter łagodny lub umiarkowany, a ich częstość zmniejsza się podczas kontynuacji leczenia do 6 miesięcy.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, antagonista receptora muskarynowego, bezsenność, biegunka, ból brzucha, ból głowy, ból pęcherza, choroba pęcherzyka żółciowego, daryfenacyna, duszność, halucynacja, nadciśnienie tętnicze, nadmierne pocenie, nastrój depresyjny, niestrawność, nudności, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, reakcja nadwrażliwości, sucha skóra, suchość jamy ustnej, suchość nosa, świąd, tabletki o przedłużonym uwalnianiu, wrzodziejące zapalenie jamy ustnej, wysypka, wzdęcia, zaburzenia erekcji, zaburzenia myślenia, zaburzenia smaku, zakażenie dróg moczowych, zamazane widzenie, zapalenie błony śluzowej nosa, zapalenie pochwy, zaparcie, zatrzymanie moczu, zawroty głowy, zespół suchego oka, zmienność nastroju - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Akneroxid 5 50 mg/g
Akneroxid 5, zawierający benzoilu nadtlenek w stężeniu 50 mg/g, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze preparatu. Nie powinien być stosowany na uszkodzoną skórę, w tym z przerwaniem ciągłości, ranami czy otarciami, a także u osób z atopowym zapaleniem skóry, skórą suchą lub z ograniczonym wydzielaniem łoju, ze względu na ryzyko nasilenia podrażnień i pogorszenia stanu skóry. Ponadto, aplikacja leku jest przeciwwskazana na błony śluzowe, okolice oczu, ust i nosa, gdzie może dojść do silnych podrażnień lub przypadkowego kontaktu z błoną śluzową, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych.
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Diclofenac APTEO MED 10 mg/g
Stosowanie diklofenaku sodowego w postaci żelu 10 mg/g (Diclofenac APTEO MED) wiąże się głównie z występowaniem działań niepożądanych o charakterze miejscowym, przede wszystkim zmian skórnych w miejscu aplikacji. Najczęściej obserwowane reakcje to wysypka, wyprysk, rumień, zapalenie skóry (w tym kontaktowe zapalenie skóry) oraz świąd. Rzadziej mogą pojawić się cięższe reakcje, takie jak pęcherzykowe zapalenie skóry czy reakcje nadwrażliwości na światło. Ponadto, u pacjentów mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości, w tym pokrzywka oraz obrzęk naczynioruchowy, które wymagają natychmiastowego przerwania leczenia. Bardzo rzadko zgłaszano astmę, co jest istotne u osób z wywiadem astmatycznym lub alergicznym. Dodatkowo, z nieznaną częstością mogą pojawić się wysypka grudkowata oraz uczucie pieczenia i suchość skóry w miejscu aplikacji.
astma, diklofenak sodowy, glikol propylenowy, kontaktowe zapalenie skóry, nadwrażliwość na światło, niesteroidowy lek przeciwzapalny, obrzęk naczynioruchowy, parahydroksybenzoesan metylu, parahydroksybenzoesan propylu, pęcherzykowe zapalenie skóry, pieczenie skóry, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, rumień, skurcz oskrzeli, substancja pomocnicza, sucha skóra, świąd, wyprysk, wysypka grudkowata, zapalenie skóry - Leksykon leków
Działania niepożądane – Acnelec 1 mg/g
Acnelec w postaci żelu zawiera adapalen w stężeniu 1 mg/g i jest związany z szeregiem działań niepożądanych, głównie dermatologicznych, które należy uwzględnić podczas terapii. Najczęściej obserwowane objawy to sucha skóra, podrażnienie, pieczenie oraz rumień, występujące z częstością ≥1/100 do <1/10. Rzadziej pojawiają się kontaktowe zapalenie skóry, wyprysk, świąd, łuszczenie się skóry, oparzenia słoneczne oraz przejściowe nasilenie zmian trądzikowych. Występują także działania o nieznanej częstości, takie jak ból, obrzęk skóry, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, oparzenia miejscowe (w tym oparzenia II stopnia), a także zmiany pigmentacyjne. W przypadku okolic oczu mogą wystąpić podrażnienie, rumień, świąd i obrzęk powiek, co wymaga ostrożności przy aplikacji. Należy również monitorować rzadkie, ale potencjalnie zagrażające życiu reakcje systemowe, takie jak reakcja anafilaktyczna i obrzęk naczynioruchowy.
adapalen, alergiczne zapalenie skóry, dyskomfort skóry, glikol propylenowy, hiperpigmentacja skóry, hipopigmentacja skóry, klasyfikacja częstości, kontaktowe zapalenie skóry, łuszczenie skóry, narząd wzroku, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk powiek, oparzenie drugiego stopnia, oparzenie miejscowe, oparzenie słoneczne, parahydroksybenzoesan metylu, pieczenie skóry, podrażnienie powiek, podrażnienie skóry, powikłania, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, reakcja systemowa, reakcja typu opóźnionego, retinoidy, rumień, rumień powiek, sucha skóra, świąd, świąd powiek, trądzik, wyprysk z podrażnienia, zaburzenia immunologiczne, zaburzenia oka, zaburzenia skóry, zmiany trądzikowe - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Diprobase –
Diprobase w postaci maści jest preparatem stosowanym miejscowo na skórę, którego dawkowanie powinno być indywidualnie dostosowane przez lekarza prowadzącego, uwzględniając rodzaj i nasilenie schorzenia oraz odpowiedź pacjenta na terapię. Zazwyczaj aplikacja odbywa się w formie cienkiej warstwy wmasowanej w zmienione chorobowo miejsca skóry, z częstotliwością ustalaną według potrzeb terapeutycznych, co może obejmować standardowe leczenie, terapię skóry bardzo suchej lub terapię podtrzymującą. Kluczowe jest stosowanie preparatu na czystą i suchą skórę, unikanie kontaktu z oczami oraz dokładne mycie rąk po aplikacji, chyba że maść jest stosowana na dłonie.
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Oviderm 250 mg/g
Oviderm to krem dermatologiczny o stężeniu 250 mg/g, zawierający glikol propylenowy jako substancję czynną, wykazującą działanie nawilżające oraz keratolityczne. Preparat jest wskazany do leczenia suchej skóry (xerosis cutis) różnego pochodzenia, w tym w przebiegu atopowego zapalenia skóry, łuszczycy, ichthyosis oraz u osób starszych (xerosis senilis). Glikol propylenowy wiąże wodę w warstwie rogowej naskórka, redukując transepidermalną utratę wody (TEWL), a także wspomaga złuszczanie nadmiernie zrogowaciałego naskórka, poprawiając strukturę skóry. Krem zawiera również 50 mg/g alkoholu cetostearylowego, co należy uwzględnić u pacjentów z nadwrażliwością na tę substancję pomocniczą.
alkohol cetostearylowy, atopowe zapalenie skóry, działanie keratolityczne, działanie nawilżające, glikol propylenowy, ichthyosis, łuszczyca, przeznaskórkowa utrata wody, rybia łuska, schorzenie dermatologiczne, sucha skóra, utrata wody przez skórę, warstwa rogowa naskórka, xerosis cutis, xerosis senilis, zrogowaciały naskórek - Leksykon substancji czynnych
Nienasycone kwasy tłuszczowe – Dawkowanie i sposób podawania
Nienasycone kwasy tłuszczowe (C18:2) stosowane miejscowo w preparacie Linola maść zawierają 0,815 g substancji czynnej na 100 g produktu. Zalecana jest aplikacja równomierna na suchą, oczyszczoną skórę, zwykle dwa razy dziennie, choć częstotliwość może być dostosowana do potrzeb pacjenta. Terapia powinna trwać do uzyskania poprawy stanu skóry, maksymalnie do 4 tygodni, przy czym preparat jest zazwyczaj dobrze tolerowany w tym okresie. Brak jest danych dotyczących dawkowania i bezpieczeństwa stosowania u dzieci i młodzieży, co wymaga ostrożności i indywidualnej oceny w tej grupie wiekowej.
Podczas monitorowania terapii należy zwrócić uwagę na prawidłowość stosowania preparatu, ocenę efektów klinicznych oraz ewentualne reakcje niepożądane, zwłaszcza u pacjentów z wrażliwą skórą. Preparat Linola zawiera ponadto alkohol cetostearylowy, rafinowany i utwardzony olej arachidowy oraz lanolinę z butylohydroksytoluenem, które mogą wpływać na tolerancję i wywoływać reakcje nadwrażliwości. W związku z tym, przy ustalaniu dawkowania i prowadzeniu terapii, należy uwzględnić potencjalne interakcje i indywidualną reakcję pacjenta na składniki pomocnicze.
alkohol cetostearylowy, aplikacja miejscowa, butylohydroksytoluen, dawkowanie miejscowe, efekt terapeutyczny, lanolina, Linola, nienasycony kwas tłuszczowy, olej arachidowy, poprawa stanu skóry, reakcja nadwrażliwości, reakcja niepożądana, stan kliniczny, substancja aktywna, substancja pomocnicza, sucha skóra, wrażliwa skóra, wywiad medyczny - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Akneroxid 10 100 mg/g
Produkt leczniczy Akneroxid 10, zawierający 100 mg/g benzoilu nadtlenku, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze. Nie należy stosować go na uszkodzoną skórę, w tym rany, otarcia, ani u osób z atopowym zapaleniem skóry czy suchą skórą o ograniczonym wydzielaniu łoju, ze względu na ryzyko nasilenia podrażnień, suchości i stanu zapalnego. Preparat jest również przeciwwskazany do aplikacji w okolicach oczu, błon śluzowych oraz wrażliwych obszarach ust i nosa, gdzie może wywołać poważne podrażnienia i zapalenia. W praktyce klinicznej zaleca się odroczenie terapii po zabiegach dermatologicznych, ekspozycji na promieniowanie UV, stosowaniu innych drażniących preparatów lub leków fotouczulających.
antybiotyk miejscowy, atopowe zapalenie skóry, błona śluzowa, działanie niepożądane, kwas azelainowy, leczenie trądziku, lek fotouczulający, metoda fizykalna, nadtlenek benzoilu, nadwrażliwość, naruszenie ciągłości naskórka, objaw zapalny, okolica oczu, oparzenie słoneczne, peeling chemiczny, podrażnienie spojówki, problem skórny, procedura dermatologiczna, produkcja sebum, retinoid miejscowy, stan zapalny, substancja czynna, substancja pomocnicza, sucha skóra, uszkodzenie skóry, wydzielanie łoju - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Mykodermina
Preparat MYKODERMINA w postaci pudru leczniczego zawiera 30 mg monoetanoloamidu kwasu undecylenowego oraz 100 mg cynku undecylenianu na gram produktu. Stosowanie preparatu wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności, w tym bezwzględnego unikania aplikacji na otwarte rany oraz błony śluzowe ze względu na ryzyko podrażnień i powikłań miejscowych. Preparat należy stosować wyłącznie na nieuszkodzoną, suchą skórę, a kontakt z oczami i błonami śluzowymi jest przeciwwskazany. MYKODERMINA jest dopuszczona do stosowania u dzieci powyżej 2. roku życia, natomiast u pacjentów poniżej tego wieku preparat jest przeciwwskazany z powodu braku danych klinicznych potwierdzających bezpieczeństwo. W populacji pediatrycznej w wieku 2-12 lat zaleca się nadzór osoby dorosłej podczas aplikacji. Przestrzeganie powyższych zaleceń jest kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa i skuteczności terapii preparatem zawierającym monoetanoloamid kwasu undecylenowego i cynk undecylenian w podanych dawkach.
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Pratyria 100 mg + 150 mg
Produkt leczniczy Pratyria, zawierający paliperydon palmitynian w dawkach 75 mg, 100 mg i 150 mg w formie zawiesiny do wstrzykiwań o przedłużonym uwalnianiu, wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, które należy uwzględnić podczas terapii. Najczęściej obserwowane działania niepożądane to bezsenność (≥1/10), parkinsonizm, akatyzja, sedacja/senność, lęk, pobudzenie, bóle głowy, infekcje górnych dróg oddechowych, reakcje w miejscu wstrzyknięcia, zwiększenie masy ciała, nudności, zaparcia, biegunka oraz zaburzenia metaboliczne takie jak hiperglikemia i hiperprolaktynemia. Istotna jest zależność częstości występowania akatyzji oraz sedacji/senności od wielkości dawki, co wymaga indywidualizacji dawkowania i monitorowania pacjenta. Działania niepożądane dotyczą wielu układów, w tym nerwowego, psychicznego, metabolicznego, żołądkowo-jelitowego oraz skóry i tkanki podskórnej, co podkreśla konieczność kompleksowej oceny klinicznej i monitoringu parametrów metabolicznych oraz neurologicznych.
agranulocytoza, akatyzja, bezsenność, biegunka, ból głowy, ból mięśniowo-szkieletowy, ból pleców, ból stawów, ból w jamie brzusznej, częstomocz, częstoskurcz, depresja, drżenie, dyskineza, dystonia, dysuria, hiperglikemia, hiperprolaktynemia, infekcja górnych dróg oddechowych, lęk, łysienie, neutropenia, niedokrwistość, niestrawność, nietrzymanie moczu, nudności, paliperydon palmitynian, parkinsonizm, pobudzenie, pokrzywka, reakcja w miejscu wstrzyknięcia, ropień podskórny, rumień, sedacja, sucha skóra, świąd, trądzik, trombocytopenia, wymioty, wyprysk, wysypka, zapalenie migdałków, zapalenie oskrzeli, zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zaparcie, zawiesina do wstrzykiwań o przedłużonym uwalnianiu, zawroty głowy, zmęczenie, zmniejszenie apetytu, zmniejszenie liczby leukocytów, żółtaczka, zwiększenie aktywności aminotransferaz, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, zwiększenie masy ciała - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Permetryna Scabinol 40 mg/g
Permetryna Scabinol (40 mg/g, żel) jest stosowana miejscowo w leczeniu świerzbu, z dawkowaniem dostosowanym do powierzchni ciała i wieku pacjenta. Dorośli i młodzież powyżej 12 lat mogą stosować do 40 g żelu (1 tuba), z możliwością zwiększenia dawki do 80 g w razie potrzeby. Dzieci w wieku 6-12 lat stosują do 20 g, a dzieci 2 miesiące-5 lat do 10 g żelu. Preparatu nie stosuje się u niemowląt poniżej 2 miesięcy z powodu braku danych bezpieczeństwa. Aplikacja powinna obejmować całe ciało, z wyjątkiem głowy i twarzy, chyba że te okolice są zakażone, z uwzględnieniem szczególnych obszarów takich jak przestrzenie międzypalcowe, skóra pod paznokciami, nadgarstki, doły pachowe, narządy płciowe, piersi i pośladki. U osób starszych (>65 lat) zaleca się szczególną ostrożność przy aplikacji na szyję, twarz, uszy i skórę głowy. Preparat należy pozostawić na skórze przez 8-14 godzin, po czym dokładnie zmyć. W przypadku mycia miejsc pokrytych preparatem w trakcie leczenia, konieczne jest ponowne nałożenie żelu.
błona śluzowa, doświadczenie kliniczne, nadwrażliwość, nadzór lekarski, narządy płciowe zewnętrzne, nieskuteczność terapii, pasożyt, permetryna, personel medyczny, podrażnienie skóry, produkt nawilżający, rękawiczki ochronne, stosowanie zewnętrzne, sucha skóra, świąd, uszkodzenie skóry, wysypka, zakażenie - Leksykon substancji czynnych
Adapalen – Działania niepożądane
Adapalen, miejscowo stosowany retinoid w terapii trądziku pospolitego, wywołuje najczęściej miejscowe działania niepożądane o charakterze skórnym, takie jak suchość, podrażnienie, pieczenie i rumień, które zwykle nasilają się w pierwszym tygodniu leczenia i następnie ustępują. Rzadziej obserwuje się kontaktowe zapalenie skóry, wyprysk, świąd, łuszczenie się naskórka, a także nasilenie trądziku. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko oparzeń miejscowych, które mogą mieć charakter powierzchowny lub, w rzadkich przypadkach, drugiego stopnia, a także na zaburzenia pigmentacji skóry (hiperpigmentacja i hipopigmentacja). Preparaty z adapalenem zwiększają wrażliwość skóry na promieniowanie UV, co wymaga stosowania ochrony przeciwsłonecznej o wysokim SPF oraz unikania nadmiernej ekspozycji na słońce.
adapalen, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, blizna, ból skóry, duszność, działanie niepożądane, hiperpigmentacja, hipopigmentacja, kontaktowe zapalenie skóry, kwas salicylowy, łuszczenie skóry, nadtlenek benzoilu, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk powiek, obrzęk skóry, oparzenie drugiego stopnia, oparzenie słoneczne, oparzenie w miejscu aplikacji, pęcherz skórny, pieczenie skóry, podrażnienie powiek, podrażnienie skóry, pokrzywka, promieniowanie UV, reakcja anafilaktyczna, reakcja skórna, retynoid, rumień, rumień powiek, środek złuszczający, sucha skóra, świąd, trądzik pospolity, ucisk w gardle, wyprysk z podrażnienia, zaburzenie pigmentacji - Leksykon substancji czynnych
Benzoil nadtlenek – Przeciwwskazania stosowania
Benzoilu nadtlenek, stosowany w leczeniu trądziku, dostępny jest w stężeniach od 25 mg/g (Belakne Combi) do 100 mg/g (Akneroxid 10, Benzacne). Podstawowym przeciwwskazaniem do jego stosowania jest nadwrażliwość na benzoilu nadtlenek lub na substancje pomocnicze, takie jak adapalen (1 mg/g) i glikol propylenowy (40 mg/g) w preparacie Belakne Combi. Preparaty te nie powinny być aplikowane na uszkodzoną skórę, w stanach zapalnych skóry, w egzemie, atopowym zapaleniu skóry, na skórę suchą lub po oparzeniach, a także w okolicach oczu, błon śluzowych, ust i nosa. Dodatkowo, Belakne Combi jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży i planujących ciążę ze względu na obecność adapalenu.
adapalen, atopowe zapalenie skóry, błona śluzowa, egzema, glikol propylenowy, łuszczenie się skóry, nadtlenek benzoilu, nadwrażliwość na substancje, pieczenie skóry, preparat dermatologiczny, przewlekłe zapalenie skóry, reakcja nadwrażliwości, substancja pomocnicza, sucha skóra, trądzik, uszkodzenie skóry, wyprysk, zaczerwienienie skóry, zmiana trądzikowa - Leksykon leków
Działania niepożądane – Oxybutyninum Aflofarm 5 mg
Produkt leczniczy Oxybutyninum Aflofarm zawiera 5 mg chlorowodorku oksybutyniny w tabletkach niepowlekanych i wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, głównie o charakterze antycholinergicznym. Do najczęściej obserwowanych należą suchość w jamie ustnej, zaparcia, nudności, wymioty, biegunka, uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej oraz zaburzenia psychiczne takie jak dezorientacja, pobudzenie, lęk, halucynacje i paranoja, szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku. Istotne są również działania niepożądane ze strony układu nerwowego (bóle i zawroty głowy, drgawki), układu sercowo-naczyniowego (tachykardia, kołatanie serca, zaburzenia rytmu, nagłe zaczerwienienie) oraz oczu (niewyraźne widzenie, zmniejszenie wydzielania łez, nadciśnienie wewnątrzgałkowe, jaskra z wąskim kątem przesączania, rozszerzenie źrenic). Występuje także ryzyko zatrzymania moczu i zakażeń układu moczowego, a u pacjentów z grup ryzyka – pseudoniedrożność jelit i udar cieplny.
biegunka, ból głowy, chlorowodorek oksybutyniny, depresja, dezorientacja, drgawka, dysfagia, działanie antycholinergiczne, halucynacja, jadłowstręt, jaskra z wąskim kątem przesączania, kołatanie serca, nadciśnienie wewnątrzgałkowe, nadwrażliwość, nadwrażliwość na światło, nagłe zaczerwienienie, niewyraźne widzenie, nudność, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, przerost gruczołu krokowego, refluks żołądkowo-przełykowy, rozszerzenie źrenic, sucha skóra, suchość jamy ustnej, tachykardia, udar cieplny, wymioty, wysypka, zaburzenie poznawcze, zaburzenie psychiczne, zaburzenie rytmu serca, zakażenie układu moczowego, zaparcie, zatrzymanie moczu, zawrót głowy, zmniejszenie wydzielania łez, zmniejszenie wydzielania potu - Leksykon substancji czynnych
Daryfenacyna – Działania niepożądane
Daryfenacyna, dostępna w dawkach 7,5 mg i 15 mg w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu (Darifenacin Aristo), jest selektywnym antagonistą receptorów muskarynowych M3, co wiąże się z typowymi działaniami niepożądanymi o charakterze przeciwcholinergicznym. Najczęściej obserwowane efekty to suchość w jamie ustnej (20,2% przy 7,5 mg i 35% przy 15 mg) oraz zaparcia (14,8% przy 7,5 mg i 21% przy 15 mg), przy czym odsetek pacjentów przerywających terapię z powodu tych działań pozostaje niski (0-0,9% dla suchości i 0,6-2,2% dla zaparć). Działania niepożądane mają przeważnie łagodne do umiarkowanego nasilenia i wykazują tendencję do ustępowania w trakcie leczenia, zwłaszcza w okresie do 6 miesięcy. Należy zwrócić uwagę na potencjalne maskowanie objawów choroby pęcherzyka żółciowego oraz konieczność monitorowania pacjentów z przewlekłymi zaparciami, ryzykiem zatrzymania moczu (szczególnie u mężczyzn z przerostem prostaty) oraz występowaniem obrzęku naczynioruchowego, który może stanowić zagrożenie życia.
bezsenność, biegunka, ból brzucha, ból głowy, duszność, efekt przeciwcholinergiczny, halucynacja, megacolon, nadciśnienie tętnicze, nadmierne pocenie się, neuropatia autonomiczna, niedrożność jelit, niestrawność, nudności, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, obrzęk twarzy, przerost gruczołu krokowego, przeszkoda podpęcherzowa, reakcja nadwrażliwości, receptor muskarynowy M3, sucha skóra, suchość jamy ustnej, świąd, wrzodziejące zapalenie jamy ustnej, wysypka, wzdęcia, zaburzenie erekcji, zaburzenie funkcji poznawczej, zaburzenie nastroju, zakażenie dróg moczowych, zaleganie mas kałowych, zamazane widzenie, zapalenie błony śluzowej nosa, zapalenie pochwy, zaparcie, zatrzymanie moczu, zawroty głowy, zespół suchego oka, zwiększenie aktywności aminotransferazy alaninowej, zwiększenie aktywności aminotransferazy asparaginianowej - Leksykon chorób i schorzeń
Udar cieplny – Diagnostyka i diagnoza
Udar cieplny to stan zagrożenia życia charakteryzujący się hipertermią powyżej 40°C (104°F) oraz dysfunkcją ośrodkowego układu nerwowego (OUN), manifestującą się splątaniem, majaczeniem, drgawkami czy śpiączką. Diagnostyka opiera się na pomiarze temperatury głębokiej ciała, preferencyjnie rektalnej, oraz ocenie objawów klinicznych, takich jak gorąca, sucha skóra i zaburzenia świadomości. Badania laboratoryjne obejmują morfologię krwi (często leukocytoza do 40 000/μL), ocenę elektrolitów, funkcji wątroby, nerek, gazometrię, pomiar kinazy kreatynowej (CK) i mioglobiny w moczu w celu wykrycia rabdomiolizy oraz badania układu krzepnięcia (PT, PTT, INR). Obrazowanie (RTG klatki piersiowej, TK/MRI głowy) służy wykluczeniu innych przyczyn i powikłań. Różnicowanie z wyczerpaniem cieplnym, które cechuje się temperaturą 37-40°C i brakiem istotnej dysfunkcji OUN, jest kluczowe dla właściwego postępowania.
ataksja, blok prawej odnogi pęczka Hisa, burza tarczycowa, czas częściowej tromboplastyny, czas protrombinowy, drożność dróg oddechowych, dysfunkcja ośrodkowego układu nerwowego, elektrokardiografia, kinaza kreatynowa, kwasica mleczanowa, mioglobinuria, morfologia krwi, niedodma, niewydolność nerek, obrzęk płuc, padaczka, pleocytoza, płyn mózgowo-rdzeniowy, rabdomioliza, rezonans magnetyczny, rozpad mięśni, splątanie, stężenie elektrolitów, sucha skóra, tachykardia zatokowa, temperatura głęboka ciała, temperatura rektalna, tomografia komputerowa, udar cieplny, układ krzepnięcia, wskaźnik INR, wyczerpanie cieplne, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zawał płuca, zespół serotoninowy, złośliwa hipertermia, złośliwy zespół neuroleptyczny