Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem
Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC – International Agency for Research on Cancer) to specjalistyczna agencja Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), założona w 1965 roku, której głównym celem jest prowadzenie i koordynowanie badań nad przyczynami chorób nowotworowych oraz opracowywanie strategii profilaktyki przeciwnowotworowej.
IARC odgrywa kluczową rolę w klasyfikacji czynników rakotwórczych, dzieląc je na pięć grup według stopnia udowodnionego ryzyka wywoływania nowotworów u ludzi. Agencja publikuje monografie będące międzynarodowym standardem w ocenie ryzyka kancerogennego różnych substancji, mieszanin i czynników środowiskowych.
Wśród najważniejszych projektów IARC znajduje się GLOBOCAN – baza danych dostarczająca szacunki częstości występowania, śmiertelności i rozpowszechnienia nowotworów na całym świecie. Agencja prowadzi również badania epidemiologiczne, opracowuje standardy diagnostyczne oraz promuje międzynarodową współpracę w zakresie badań nad nowotworami.
Publikacje i wytyczne IARC stanowią istotne źródło informacji dla lekarzy, naukowców i decydentów w zakresie zdrowia publicznego, pomagając w opracowywaniu programów kontroli nowotworów i strategii profilaktycznych opartych na dowodach naukowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Dekanian nandrolonu – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Przedkliniczne badania toksykologiczne dekanianu nandrolonu, stosowanego w preparacie Deca-Durabolin, nie wykazały istotnego ryzyka toksyczności narządowej przy wielokrotnym podaniu u zwierząt, co wskazuje na względnie dobry profil bezpieczeństwa w kontekście długotrwałego stosowania. Brak jest formalnych badań klinicznych oceniających wpływ na układ rozrodczy, jednak dane literaturowe sugerują, że androgeny mogą indukować wirylizację zewnętrznych narządów płciowych u płodów żeńskich, co ma istotne implikacje kliniczne dla kobiet w wieku rozrodczym. W zakresie genotoksyczności, wyniki testów mikrojądrowych i comet assay są rozbieżne: wykazano działanie genotoksyczne u myszy, natomiast u szczurów nie potwierdzono takiego efektu, co utrudnia jednoznaczną ocenę ryzyka u ludzi.
badanie toksykologiczne, Deca-Durabolin, dekanian nandrolonu, działanie kancerogenne, elektroforeza pojedynczych komórek, IARC, Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, steroid anaboliczno-androgenny, steryd anaboliczny, test mikrojądrowy, toksyczność narządowa - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Busulfan Accord 6 mg/ml
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa busulfanu wykazały jego wyraźne działanie mutagenne i klastogenne, potwierdzone w modelach in vitro i in vivo, obejmujących komórki bakterii Salmonella typhimurium, Drosophila melanogaster, komórki gryzoni i ludzkie oraz pacjentów leczonych doustnie. Busulfan jest klasyfikowany przez IARC jako czynnik rakotwórczy dla ludzi, co potwierdzają również dane WHO oraz badania na zwierzętach, gdzie podawanie dożylne busulfanu zwiększało częstość nowotworów grasicy i jajnika. Ponadto, lek wykazuje działanie teratogenne u szczurów, myszy i królików, powodując wady układu mięśniowo-szkieletowego, zaburzenia wzrostu masy i rozwoju ciała oraz bezpłodność potomstwa z powodu braku komórek rozrodczych w gonadach.
aberracja chromosomalna, busulfan, dimetyloacetoamid, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie teratogenne, hepatotoksyczność, lek alkilujący, martwica wątroby, Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem, oocyt, organogeneza, potencjał rakotwórczy, przewód tętniczy, rozszczep podniebienia, spermatogeneza, Światowa Organizacja Zdrowia, układ mięśniowo-szkieletowy, uogólniony obrzęk, wspólny pień tętniczy, zwężenie pnia płucnego - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Busulfan Zentiva 6 mg/ml
Busulfan Zentiva (6 mg/ml) wykazuje wyraźne działanie mutagenne i klastogenne potwierdzone w modelach in vitro i in vivo, obejmujących bakterie Salmonella typhimurium, Drosophila melanogaster, komórki gryzoni i ludzi. U pacjentów stosujących busulfan doustnie obserwowano aberracje chromosomalne. Busulfan jest sklasyfikowany przez IARC jako ludzki karcynogen, co potwierdzają dane epidemiologiczne i badania na zwierzętach, gdzie dożylne podawanie zwiększało częstość guzów grasicy i jajnika u myszy. Teratogenność busulfanu została wykazana w badaniach na szczurach, myszach i królikach, z obserwowanymi wadami układu mięśniowo-szkieletowego, zaburzeniami wzrostu oraz bezpłodnością potomstwa wynikającą z braku komórek rozrodczych.
aberracje chromosomalne, bezpłodność, dimetyloacetyloamid, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, hepatotoksyczność, karcynogen, martwica wątroby, Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem, potencjał karcynogenny, potencjał klastogenny, potencjał mutagenny, profil bezpieczeństwa przedkliniczny, przewód tętniczy, rozszczep podniebienia, substancja rakotwórcza, teratogenność, układ mięśniowo-szkieletowy, wady serca, wady szkieletu, wpływ na rozrodczość, wspólny pień tętniczy, zahamowanie spermatogenezy, zmiany histopatologiczne, zwężenie pnia płucnego - Leksykon chorób i schorzeń
Rak wargi – Epidemiologia
Rak wargi stanowi około 25-30% wszystkich nowotworów jamy ustnej, z globalnym wskaźnikiem zachorowalności na poziomie 0,5/100 000 rocznie dla raka wargi oraz 4,0/100 000 dla nowotworów wargi i jamy ustnej łącznie. Zachorowalność jest ponad dwukrotnie wyższa u mężczyzn (5,5/100 000) niż u kobiet (2,5/100 000), a szczyt zachorowań przypada na wiek 66-70 lat. Wskaźnik umieralności z powodu raka wargi wynosi około 0,02/100 000 rocznie, a dla raka wargi i jamy ustnej 1,9/100 000 globalnie. Pięcioletni względny wskaźnik przeżycia dla raka wargi wynosi około 91%, z wyraźnym spadkiem przeżywalności w zaawansowanych stadiach (miejscowe 94%, regionalne 63%, odległe 38%). Epidemiologia wykazuje znaczne różnice geograficzne, z najwyższą zachorowalnością w Azji Południowo-Wschodniej, Indiach, Pakistanie, Australii i niektórych krajach europejskich, a także wyższą częstością występowania na obszarach wiejskich.
badanie przesiewowe, immunosupresja, infekcja wirusowa, metoda leczenia, Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem, nowotwór jamy ustnej, obrazowanie autofluorescencyjne, optyczna tomografia koherencyjna, promieniowanie UV, przerzuty, przerzuty odległe, rak płaskonabłonkowy, rak płaskonabłonkowy jamy ustnej, rak wargi, saliwaomika, stadium zaawansowania, szczepienie przeciwko HPV, wirus brodawczaka ludzkiego, wskaźnik przeżycia, wskaźnik zachorowalności, współczynnik umieralności, współczynnik zachorowalności, względny wskaźnik przeżycia, zakażenie HPV, zmiana przednowotworowa - Leksykon chorób i schorzeń
Rak szyjki macicy – Epidemiologia
Rak szyjki macicy (RSM) pozostaje czwartym najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet na świecie, z około 660 000 nowych przypadków i 350 000 zgonów w 2022 roku. Występują wyraźne różnice geograficzne: kraje o niskim i średnim dochodzie, zwłaszcza Afryka Subsaharyjska, Ameryka Łacińska i Azja Południowo-Wschodnia, odpowiadają za około 88% zachorowań i 90% zgonów. Wskaźniki zachorowalności wahają się od 2 do 43,1 na 100 000 kobiet, a śmiertelności od 2 do około 20 na 100 000, z najwyższym obciążeniem w Afryce Subsaharyjskiej. W krajach rozwiniętych, takich jak USA, Wielka Brytania czy Australia, obserwuje się spadek zachorowalności i umieralności dzięki programom badań przesiewowych i szczepieniom HPV, choć w niektórych populacjach i grupach wiekowych (np. kobiety poniżej 50 lat) odnotowuje się wzrost zachorowań. W Polsce wskaźnik zachorowalności wynosi 18,9 na 100 000, a umieralności 10,5 na 100 000, z 5-letnim przeżyciem na poziomie 55,1%, co jest gorszym wynikiem niż w Europie Zachodniej.
badanie przesiewowe, doustny środek antykoncepcyjny, gruczolakorak in situ, HPV 16 i 18, immunosupresja, inwazyjny rak szyjki macicy, Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem, nadzór i monitorowanie, nierówność zdrowotna, nowotwór złośliwy, partner seksualny, rak szyjki macicy, rejestr nowotworów, śródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy, szczepionka przeciwko HPV, test HPV, test Pap, typ onkogenny, wirus brodawczaka ludzkiego, wskaźnik przeżycia, wskaźnik standaryzowany względem wieku, wskaźnik umieralności, współzakażenie, wynik fałszywie ujemny, zachorowalność i umieralność, zmiana przedrakowa - Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwór – Zapobieganie i profilaktyka
Nowotwory stanowią istotne wyzwanie zdrowia publicznego, z możliwością zapobiegania 30-50% przypadków poprzez modyfikację czynników ryzyka i wdrożenie profilaktyki. Profilaktyka pierwotna obejmuje eliminację czynników ryzyka takich jak palenie tytoniu (odpowiedzialne za 1/3 nowotworów), nadwaga, niezdrowa dieta, brak aktywności fizycznej oraz nadmierne spożycie alkoholu (karcynogen grupy 1, powiązany z 7 typami nowotworów). Ochrona przed promieniowaniem UV, unikanie radonu i zanieczyszczeń powietrza również zmniejszają ryzyko. Szczepienia przeciwko HPV i WZW B redukują ryzyko nowotworów szyjki macicy i wątroby. Chemoprewencja z użyciem aspiryny (redukcja ryzyka raka jelita grubego o 27%) oraz selektywnych modulatorów receptora estrogenowego (SERM) u kobiet wysokiego ryzyka raka piersi stanowią dodatkowe narzędzia profilaktyczne.
aktywność fizyczna, badanie przesiewowe, chemoprewencja, chirurgia profilaktyczna, dieta śródziemnomorska, dym tytoniowy, dziedziczny rozlany rak żołądka, komórka macierzysta nowotworu, kwas acetylosalicylowy, Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem, mutacja BRCA, mutacja CDH1, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niskodawkowa tomografia komputerowa, profilaktyka trzeciorzędowa, promieniowanie jonizujące, promieniowanie UV, radioterapia klatki piersiowej, radon, rak jelita grubego, rak piersi, rak płuc, rak szyjki macicy, raloksyfen, selektywny modulator receptora estrogenowego, szczepionka HPV, szczepionka terapeutyczna, tamoksyfen, wirus brodawczaka ludzkiego, wirusowe zapalenie wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Rak nerki – Epidemiologia
Rak nerki (RN) stanowi około 2,2% wszystkich nowotworów złośliwych na świecie, z roczną zachorowalnością wzrastającą z 403 000 przypadków w 2018 do 434 840 w 2022 roku. W USA RN jest 9. najczęstszym nowotworem, odpowiadającym za 4,2% wszystkich diagnoz, z prognozowanymi 81 610 nowymi przypadkami i 14 390 zgonami w 2024 roku. W Europie w 2022 roku odnotowano 145 721 przypadków i 52 347 zgonów, z najwyższą zachorowalnością w Czechach (ASR 41,3) i na Łotwie (ASR 37,8) u mężczyzn. Wskaźniki zachorowalności rosną globalnie, szczególnie w krajach rozwiniętych, choć w niektórych regionach obserwuje się stabilizację lub spadek. Śmiertelność globalna wynosi około 175 000-180 000 zgonów rocznie, z tendencją spadkową w krajach zachodnich. Rak nerki występuje dwukrotnie częściej u mężczyzn, z ryzykiem zachorowania w ciągu życia wynoszącym 2,3% u mężczyzn i 1,4% u kobiet, a średni wiek diagnozy to 65 lat. Czynniki ryzyka obejmują palenie tytoniu, otyłość, nadciśnienie tętnicze oraz ekspozycję na trichloroetylen, a także predyspozycje genetyczne. Ponad 50% przypadków diagnozowanych jest przypadkowo podczas badań obrazowych, co wpływa na poprawę przeżywalności, szczególnie w stadium I (5-letnie przeżycie 93%).
ablacja, aktywny nadzór, badanie ultrasonograficzne, choroba przerzutowa, COVID-19, czynnik genetyczny, GLOBOCAN, miedniczka nerkowa, Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem, nadciśnienie tętnicze, narażenie zawodowe, nowotwór złośliwy, obciążenie chorobą, otyłość, palenie tytoniu, rak nerki, rak nerkowokomórkowy, rezonans magnetyczny, standaryzowany wskaźnik wieku, tomografia komputerowa, trichloroetylen, węzeł chłonny - Leksykon substancji czynnych
Amsakryna – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Amsakryna, wykazując silne właściwości cytotoksyczne i genotoksyczne, przede wszystkim indukuje mielosupresję poprzez hamowanie syntezy DNA, co potwierdzono w badaniach przedklinicznych na modelach zwierzęcych. Wielokrotne podawanie substancji prowadzi do istotnego zahamowania czynności szpiku kostnego oraz działań niepożądanych w obrębie przewodu pokarmowego i błon śluzowych. Ze względu na mechanizm działania i potwierdzony potencjał mutagenny, WHO i IARC sklasyfikowały amsakrynę jako substancję rakotwórczą klasy 2B, co potwierdzają badania wykazujące genotoksyczność na komórkach ssaków, w tym ludzkich. Długoterminowe badania na szczurach wykazały zwiększoną częstość występowania gruczolakoraka jelita cienkiego oraz guzów gruczołu mlekowego u samic.
amsakryna, aneuploidia, działanie embriotoksyczne, działanie fetotoksyczne, działanie genotoksyczne, działanie teratogenne, genotoksyczność, gruczolakorak jelita cienkiego, guz gruczołu mlekowego, lek przeciwnowotworowy, Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem, mielosupresja, poradnictwo genetyczne, potencjał mutagenny, przewód pokarmowy, roztwór do infuzji, substancja rakotwórcza, Światowa Organizacja Zdrowia, synteza DNA, szpik kostny, toksyczność przewlekła, układ krwiotwórczy, właściwości cytotoksyczne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak jajnika – Etiologia i przyczyny
Rak jajnika jest nowotworem złośliwym, który często rozpoczyna się w dystalnym odcinku jajowodu, a nie bezpośrednio w jajniku. Najczęstszym i agresywnym typem jest surowiczy rak jajnika wysokiego stopnia. Około 10-25% przypadków wiąże się z dziedzicznymi mutacjami genetycznymi, głównie w genach BRCA1 i BRCA2, gdzie ryzyko zachorowania wynosi odpowiednio 39-58% i 13-29%. Inne mutacje genetyczne związane z ryzykiem to m.in. mutacje w genach MLH1, MSH2, MSH6, PMS2 (zespół Lyncha), TP53 (zespół Li-Fraumeni), STK11 (zespół Peutza-Jeghersa) oraz BRIP1, RAD51C, RAD51D, PALB2 i CHEK2. Ryzyko wzrasta z wiekiem, szczególnie po 45 roku życia, a największe jest u kobiet w wieku 75-79 lat. Czynniki ryzyka obejmują także pochodzenie etniczne (np. żydowskie aszkenazyjskie), historię reprodukcyjną, hormonalną terapię zastępczą (HTZ) oraz styl życia, w tym otyłość (BMI >30) i palenie tytoniu (związane ze śluzowym rakiem jajnika).
cukrzyca, doustne środki antykoncepcyjne, endometrioza, gen BRCA, gen PALB2, gen STK11, gen TP53, histerektomia, hormonalna terapia zastępcza, jajowód, jasnokomórkowy rak jajnika, krwawienie miesiączkowe, Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem, mutacja genetyczna, nabłonek jajowodu, nabłonkowy rak jajnika, podwiązanie jajowodów, rak jajnika, rak jajowodu, salpingektomia, salpingo-oophorektomia, stres oksydacyjny, zespół Li-Fraumeni, zespół Lyncha, zespół Peutza-Jeghersa, zespół policystycznych jajników - Leksykon chorób i schorzeń
Rak podjęzykowy – Epidemiologia
Rak podjęzykowy, stanowiący około 16,5% nowotworów jamy ustnej, jest drugim co do częstości nowotworem tej lokalizacji po raku języka. Epidemiologia wskazuje na znaczne zróżnicowanie geograficzne, z najwyższą zachorowalnością w Indiach (do 50% nowotworów jamy ustnej) oraz niższymi wskaźnikami w USA (około 5%) i Niemczech (10%). Globalny skumulowany standaryzowany współczynnik zachorowalności na nowotwory wargi i jamy ustnej wynosi 4,0/100 000, z wyraźną przewagą u mężczyzn (5,8 vs 2,3/100 000). W USA prognozuje się 59 660 nowych przypadków w 2025 roku, z zachorowalnością 11,6/100 000 i umieralnością 2,7/100 000. Czynniki ryzyka obejmują przede wszystkim używanie tytoniu (wszystkie formy) i spożycie alkoholu, które działają synergistycznie, zwiększając ryzyko nawet czterdziestokrotnie. Istotną rolę odgrywa także infekcja HPV, zwłaszcza typ 16, szczególnie u młodszych pacjentów bez tradycyjnych czynników ryzyka. Wczesne stadia raka podjęzykowego często przebiegają bezobjawowo, co utrudnia wczesną diagnozę – tylko około 30% przypadków wykrywa się we wczesnym stadium, podczas gdy 50% diagnozowanych jest w stadium III lub IV, co wiąże się z gorszym rokowaniem.
badanie przesiewowe, biopsja, chemioterapia, chirurgia robotyczna, dno jamy ustnej, HPV, immunoterapia, infekcja przenoszona drogą płciową, lek immunosupresyjny, Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem, nawrót choroby, nowotwór jamy ustnej i gardła, nowotwór złośliwy jamy ustnej, przerzut, przerzut do węzła chłonnego, radioterapia, rak dna jamy ustnej, rak języka, rak podjęzykowy, standaryzowany współczynnik umieralności, standaryzowany współczynnik zachorowalności, status społeczno-ekonomiczny, sztuczna inteligencja, tytoń do żucia, wczesne wykrywanie, wirus brodawczaka ludzkiego