COVID-19

COVID-19 (Coronavirus Disease 2019) to ostra choroba zakaźna wywoływana przez wirusa SARS-CoV-2 (Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2). Pierwsze przypadki zidentyfikowano w Wuhan w Chinach w grudniu 2019 roku, a w marcu 2020 Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła pandemię.

Wirus przenosi się głównie drogą kropelkową podczas kaszlu, kichania, mówienia oraz poprzez kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami. Okres inkubacji wynosi średnio 5-6 dni (zakres 2-14 dni). Do głównych objawów należą: gorączka, suchy kaszel, zmęczenie, utrata węchu i smaku, bóle mięśniowe, ból gardła, biegunka, zapalenie spojówek, ból głowy, wysypka.

Przebieg COVID-19 może być bezobjawowy, łagodny, umiarkowany, ciężki lub krytyczny. U około 15% pacjentów rozwija się ciężka postać wymagająca tlenoterapii, a 5% wymaga intensywnej terapii. Powikłania obejmują zespół ostrej niewydolności oddechowej (ARDS), zaburzenia krzepnięcia, uszkodzenia wielonarządowe oraz powikłania długoterminowe określane jako „long COVID”.

Diagnostyka opiera się na testach molekularnych (RT-PCR), antygenowych oraz serologicznych. W leczeniu stosuje się leki przeciwwirusowe (remdesiwir), przeciwciała monoklonalne, kortykosteroidy (deksametazon) w cięższych przypadkach oraz leczenie objawowe i podtrzymujące. Profilaktyka obejmuje szczepienia ochronne, noszenie maseczek, utrzymywanie dystansu społecznego i higienę rąk.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Demezon 1 mg

Demezon, zawierający deksametazon w dawkach 1 mg i 4 mg, jest glikokortykosteroidem o szerokim spektrum zastosowań klinicznych, w tym w leczeniu obrzęku mózgu (np. okołoguzowego, pooperacyjnego), bakteryjnego zapalenia opon mózgowych, ropnia mózgu oraz ciężkich napadów astmy. W dermatologii stosowany jest w ostrych, rozległych chorobach skóry, takich jak erytrodermia, pęcherzyca zwykła i ostra egzema, zwykle jako terapia inicjująca. Ponadto, deksametazon jest wskazany w leczeniu chorób autoimmunologicznych (np. trzewne postaci układowego tocznia rumieniowatego), aktywnego reumatoidalnego zapalenia stawów z szybkim postępem oraz ciężkich chorób zakaźnych (gruźlica, dur brzuszny) wyłącznie w połączeniu z terapią przeciwinfekcyjną. W onkologii pełni rolę leku paliatywnego, łagodząc objawy towarzyszące nowotworom złośliwym. W leczeniu COVID-19 jest stosowany u pacjentów dorosłych i młodzieży ≥12 lat, o masie ciała ≥40 kg, wymagających tlenoterapii, gdzie wykazuje redukcję śmiertelności poprzez modulację odpowiedzi zapalnej.
bakteryjne zapalenie opon mózgowych, choroba autoimmunologiczna, ciśnienie śródczaszkowe, COVID-19, deksametazon, dur brzuszny, erytrodermia, glikokortykosteroid, gruźlica, guz mózgu, interwencja neurochirurgiczna, leczenie paliatywne nowotworu, nietolerancja laktozy, obrzęk mózgu, ostra egzema, ostry napad astmy, pęcherzyca zwykła, reumatoidalne zapalenie stawów, ropień mózgu, terapia przeciwinfekcyjna, terapia przeciwwymiotna, tlenoterapia, toczeń rumieniowaty układowy, wymioty pooperacyjne, wymioty wywołane cytostatykami
Leksykon chorób i schorzeń
Meralgia parestezyczna – Etiologia i przyczyny

Meralgia paresthetica to neuropatia bocznego skórnego nerwu udowego (LFCN), objawiająca się bólem, pieczeniem i parestezjami w przednio-bocznej części uda. Etiologia schorzenia dzieli się na metaboliczną (np. cukrzyca zwiększająca ryzyko siedmiokrotnie, zatrucie ołowiem, alkoholizm, niedoczynność tarczycy, powikłania po COVID-19) oraz mechaniczną (ucisk nerwu przez ciasną odzież, otyłość, ciężkie pasy narzędziowe, ciążę, wodobrzusze, asymetrię anatomiczną, długotrwałe pozycje i powtarzające się ruchy). Urazy bezpośrednie, jatrogenne (operacje w okolicy kolca biodrowego przedniego górnego, kręgosłupa, laparoskopia, cesarskie cięcie) oraz masy patologiczne (guzy łagodne i złośliwe, endometrioza, krwiaki, tętniaki rzekome) również mogą powodować neuropatię LFCN. Częstość występowania wynosi 4,3/10 000 osobolat, a u osób z cukrzycą wzrasta do 247/100 000 pacjentolat; obustronne objawy obserwuje się w 20-25% przypadków.
alkoholizm, badanie przewodnictwa nerwowego, centralna sensytyzacja, cesarskie cięcie, chirurgia bariatryczna, COVID-19, cukrzyca, demielinizacja, endometrioza, kolec biodrowy przedni górny, laparoskopowa cholecystektomia, meralgia parestezyczna, nerwiak, niedoczynność tarczycy, osteotomia miednicy, przepuklina pachwinowa, schwannoma, skolioza, splot lędźwiowy, tętniak rzekomy, tkanka bliznowata, więzadło pachwinowe, wodobrzusze, zatrucie ołowiem, zespół cieśni nadgarstka
Leksykon chorób i schorzeń
Delirium – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Delirium, definiowane jako ostra zmiana uwagi, świadomości i funkcji poznawczych, jest istotnym czynnikiem ryzyka zwiększającym śmiertelność (30-dniowa śmiertelność 9% vs. 1% bez delirium), wydłużenie hospitalizacji oraz konieczność umieszczenia w placówkach opiekuńczych, szczególnie u osób starszych i pacjentów w stanie krytycznym. W kontekście COVID-19 delirium wiąże się z gorszymi wynikami klinicznymi, w tym dłuższą terapią i pogorszeniem funkcji poznawczych. Wczesna identyfikacja pacjentów zagrożonych delirium oraz wdrożenie interwencji wielodomenowych (leczenie przyczyn, przegląd leków, zarządzanie stresem i środowiskiem) może zapobiec 30-40% przypadków. Modele predykcyjne oparte na uczeniu maszynowym, takie jak PRE-DELIRIC, DELIKT czy modele wykorzystujące dane fizjologiczne (np. Random Forest z AUROC 0,82), umożliwiają identyfikację ryzyka delirium przed wystąpieniem objawów, co pozwala na ukierunkowane działania zapobiegawcze.
choroba neurodegeneracyjna, chorobowość i śmiertelność, COVID-19, delirium, elektroencefalografia, elektroniczna kartoteka medyczna, EVAR, haloperidol, kardiochirurgia, lek przeciwpsychotyczny, metaanaliza, oddział intensywnej terapii, placebo, randomizowane badanie kliniczne, sepsa, skala APACHE, skala Glasgow, terapia, uczenie maszynowe, wentylacja mechaniczna, zaburzenia świadomości, zaburzenie neurokognitywne, zespół ostrej niewydolności oddechowej
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Dexamethasone Krka 4 mg

Deksametazon, silny glikokortykosteroid o biologicznym okresie półtrwania 36-54 godzin, charakteryzuje się siedmiokrotnie silniejszym działaniem przeciwzapalnym niż prednizolonem oraz minimalnym efektem zatrzymywania sodu, co czyni go korzystnym w terapii pacjentów z niewydolnością serca i nadciśnieniem tętniczym. W badaniu RECOVERY, obejmującym 6425 hospitalizowanych pacjentów z COVID-19 (średni wiek 66,1 ± 15,7 lat), deksametazon istotnie obniżył 28-dniową śmiertelność (22,9% vs. 25,7%; współczynnik częstości 0,83; 95% CI: 0,75-0,93; p<0,001). Korzyści były najbardziej wyraźne u pacjentów poddawanych inwazyjnej wentylacji mechanicznej (29,3% vs. 41,4%; HR 0,64; 95% CI: 0,51-0,81) oraz u tych otrzymujących tlen bez wentylacji inwazyjnej (23,3% vs. 26,2%; HR 0,82; 95% CI: 0,72-0,94). Brak istotnej korzyści zaobserwowano u pacjentów bez wsparcia oddechowego (17,8% vs. 14,0%; HR 1,19; 95% CI: 0,91-1,55).
badanie RECOVERY, choroba serca, ciężkie zdarzenie niepożądane, COVID-19, cukrzyca, cytokina, deksametazon, działanie antyalergiczne, działanie immunosupresyjne, działanie przeciwgorączkowe, działanie przeciwzapalne, glikokortykosteroid, hiperglikemia, inwazyjna wentylacja mechaniczna, krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego, nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, okres półtrwania, pozaustrojowe utlenowanie krwi, przedział ufności, przewlekła choroba płuc, psychoza steroidowa, reakcja nadwrażliwości, SARS-CoV-2, śmiertelność, tlenoterapia, układ odpornościowy, wentylacja nieinwazyjna, wsparcie oddechowe
Leksykon chorób i schorzeń
Utrata lub zmiana węchu – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Utrata lub zmiana funkcji węchowej (anosmia) w kontekście zakażenia SARS-CoV-2 może prowadzić do długotrwałej dysfunkcji, z około 5,6% pacjentów rozwijających przetrwałą anosmię oraz 4,4% z utrwalonym zaburzeniem smaku. Około jedna trzecia pacjentów doświadcza utraty węchu trwającej ponad 6 miesięcy, co stanowi istotny element zespołu long COVID. Czynniki negatywnie wpływające na rokowanie to m.in. płeć żeńska (iloraz szans 0,52 dla węchu i 0,31 dla smaku), większa początkowa ciężkość dysfunkcji, obecność przekrwienia błony śluzowej nosa (iloraz szans 0,42), starszy wiek, dłuższy czas trwania utraty węchu (>4 miesiące), palenie tytoniu, choroby współistniejące, niski status socjoekonomiczny oraz ciężki przebieg COVID-19. Interesująco, anosmia koreluje z łagodniejszym przebiegiem COVID-19, a jej brak u hospitalizowanych pacjentów wiąże się z większym ryzykiem ciężkiego przebiegu (iloraz szans 0,527 i 0,283 dla hospitalizowanych i ciężko chorych, odpowiednio).
alergia, anosmia, choroba Alzheimera, choroba dziedziczna, choroba genetyczna, choroba nerek, choroba neurodegeneracyjna, choroba nowotworowa, choroba płuc, choroby współistniejące, COVID-19, dysfunkcja węchowa, funkcja węchowa, hospitalizacja pacjenta, long COVID, niewydolność serca, palenie tytoniu, przekrwienie błony śluzowej nosa, SARS-CoV-2, schorzenie neurologiczne, zaburzenia funkcji poznawczych, zmysł węchu
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Dexamethasone Krka 8 mg/2 ml

Dexamethasone Krka jest glikokortykosteroidem stosowanym w różnych stanach chorobowych, z dawkowaniem dostosowanym do rodzaju i nasilenia schorzenia oraz indywidualnej odpowiedzi pacjenta. W ostrych stanach, takich jak obrzęk mózgu, dawka początkowa wynosi 8-10 mg dożylnie, z możliwością zwiększenia do 80 mg, a następnie 16-24 mg/dobę podzielone na 3-4 dawki. W bakteryjnym zapaleniu opon mózgowych stosuje się 0,15 mg/kg co 6 godzin u dorosłych przez 4 dni, a u dzieci 0,4 mg/kg co 12 godzin przez 2 dni. W ciężkich chorobach zakaźnych dawki sięgają 4-20 mg/dobę, a w wstrząsie pourazowym początkowo 40-100 mg dożylnie. W leczeniu astmy ciężkiej podaje się 8-20 mg dożylnie, a w leczeniu COVID-19 6 mg dożylnie raz na dobę przez maksymalnie 10 dni. Dawkowanie w innych wskazaniach, takich jak toczeń rumieniowaty, reumatoidalne zapalenie stawów czy profilaktyka wymiotów po chemioterapii, jest odpowiednio dostosowane i wynosi od 4 do 40 mg/dobę, zależnie od stanu klinicznego.
bakteryjne zapalenie opon mózgowych, chemioterapia emetogenna, choroba zakaźna, COVID-19, deksametazon sodu fosforan, gruźlica, marskość wątroby, napad astmy, niedoczynność tarczycy, nowotwór złośliwy, obrzęk mózgu, ostra choroba skóry, podanie nasiękowe, pourazowy zespół płuca wstrząsowego, reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy, tyfus, wstrząs pourazowy, wstrzyknięcie dostawowe, wstrzyknięcie dożylne, wstrzyknięcie podspojówkowe, wymioty po chemioterapii, wymioty pooperacyjne
Leksykon chorób i schorzeń
Suchość w ustach – Objawy

Suchość w ustach (xerostomia) to stan charakteryzujący się niedostateczną produkcją śliny przez gruczoły ślinowe, co prowadzi do zaburzeń wilgotności jamy ustnej. Dotyka około 25% osób starszych, częściej kobiet, i może mieć przebieg przejściowy lub przewlekły. Objawy obejmują uczucie suchości, lepkość śliny, halitozę, trudności w żuciu, mówieniu i połykaniu, a także zmiany w smaku i problemy z protezami. Niedobór śliny skutkuje zwiększonym ryzykiem próchnicy, chorób przyzębia, kandydozy, owrzodzeń błony śluzowej oraz problemów z protezami, a także może prowadzić do niedożywienia, zaburzeń mowy i obniżenia jakości życia. Przebieg xerostomii zależy od etiologii, np. radioterapia głowy i szyi powoduje spadek wydzielania śliny o 50-60% po dawce 25-30 Gy, z rzadkim powrotem do normy, natomiast w zespole Sjögrena zmiany są nieodwracalne i przewlekłe.
choroba dziąseł, COVID-19, dysfagia, dysgeuzja, flora bakteryjna jamy ustnej, frakcjonowana radioterapia, gruczoł ślinowy, halitoza, kandydoza jamy ustnej, kserostomia, naciek limfocytarny, pilokarpina, płukanka z fluorem, polipragmazja, próchnica zęba, proteza dentystyczna, radioterapia głowy i szyi, zapalenie przyzębia, zespół Sjögrena
Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie oskrzeli – Epidemiologia

Zapalenie oskrzeli, zarówno ostre, jak i przewlekłe, stanowi istotny problem zdrowia publicznego o zróżnicowanej epidemiologii zależnej od wieku, czynników środowiskowych i demograficznych. Ostre zapalenie oskrzeli dotyka około 5% dorosłych rocznie w USA oraz 54 przypadki na 1000 osób w Wielkiej Brytanii, z wyraźną sezonowością – 82% przypadków występuje jesienią i zimą, głównie u dzieci poniżej 5 roku życia. Przewlekłe zapalenie oskrzeli dotyka 3-22% populacji światowej, a w USA 3,6-4,6% dorosłych (9-14 mln osób), z wyższą częstością u kobiet (6,7% vs 5,2% u mężczyzn) i osób w wieku 44-65 lat. Kluczowymi czynnikami ryzyka są palenie tytoniu, zanieczyszczenie powietrza, astma, starszy wiek oraz ekspozycja zawodowa na pyły i opary. Wskaźniki umieralności z powodu przewlekłego zapalenia oskrzeli u mężczyzn zmniejszyły się w latach 1999-2014, podczas gdy u kobiet pozostały stabilne. Zanieczyszczenie powietrza, zwłaszcza w regionach o dużym natężeniu ruchu i w okresie zimowym, znacząco nasila objawy chorób układu oddechowego, co potwierdzają obserwacje z Indii i Południowej Kalifornii.
astma, COVID-19, duszność, dwutlenek azotu, dwutlenek siarki, infekcja górnych dróg oddechowych, lotne związki organiczne, obturacyjny bezdech senny, ostre zapalenie oskrzeli, ozon, POChP, przewlekła obturacyjna choroba płuc, przewlekłe zapalenie oskrzeli, pył zawieszony, świszczący oddech, syncytialny wirus oddechowy, tlenek węgla, wirusowe zapalenie oskrzeli, wirusowe zapalenie płuc, wskaźnik śmiertelności, zapalenie krtani, zapalenie oskrzeli, zapalenie oskrzelików, zapalenie płuc, zapalenie tchawicy, zapalenie zatok
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Dexamethasone hameln 4 mg/ml

Dexamethasone hameln (4 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań) stosuje się w dawkach dostosowanych do wskazań klinicznych, nasilenia schorzenia oraz indywidualnej odpowiedzi pacjenta. W ostrych stanach, takich jak obrzęk mózgu, dawka początkowa wynosi 8-10 mg i.v., następnie 16-24 mg/dobę w 3-4 dawkach przez 4-8 dni, z możliwością wydłużenia terapii przy radioterapii. W bakteryjnym zapaleniu opon mózgowych stosuje się 0,15 mg/kg m.c. co 6 godzin przez 4 dni u dorosłych, a u dzieci 0,4 mg/kg co 12 godzin przez 2 dni. W wstrząsie pourazowym i ARDS dawka początkowa to 40-100 mg i.v. powtórzona po 12 godzinach lub 16-40 mg co 6 godzin przez 2-3 dni. W leczeniu COVID-19 zalecane jest 6 mg i.v. raz na dobę do 10 dni. Dawkowanie w innych wskazaniach, takich jak wstrząs anafilaktyczny (40-100 mg i.v.), ciężki napad astmy (8-20 mg i.v.), ostre choroby skóry (8-40 mg/dobę i.v.), choroby reumatyczne (6-16 mg/dobę) czy profilaktyka wymiotów po chemioterapii (10-20 mg i.v. przed chemioterapią, następnie 4-8 mg 2-3 razy/dobę) jest precyzyjnie określone i zależy od stanu pacjenta oraz przebiegu choroby.
ARDS, bakteryjne zapalenie opon mózgowych, bolus, chemioterapia emetogenna, choroby zakaźne, ciągła infuzja podskórna, CINV, COVID-19, deksametazon, glikol propylenowy, leczenie paliatywne, marskość wątroby, napad astmy, niedoczynność tarczycy, obrzęk mózgu, ostre choroby skóry, podanie nasiękowe, reumatoidalne zapalenie stawów, terapia przeciwwymiotna, toczeń rumieniowaty układowy, układowe choroby reumatyczne, wlew dożylny, wstrząs anafilaktyczny, wstrząs pourazowy, wstrzyknięcie dostawowe, wymioty po cytostatykach, wymioty pooperacyjne, zespół pourazowej ostrej niewydolności oddechowej
Leksykon chorób i schorzeń
Zawroty głowy (majaczenie) – Etiologia i przyczyny

Majaczenie (delirium) to ostry stan zaburzeń świadomości, uwagi i funkcji poznawczych, wywołany przez złożoną interakcję czynników predysponujących i wyzwalających. Najczęstsze przyczyny to infekcje (zwłaszcza ZUM u osób starszych), hipoksja, zaburzenia metaboliczne (np. hipoglikemia, zaburzenia elektrolitowe), leki (m.in. digoksyna, benzodiazepiny, opioidy, leki przeciwcholinergiczne), incydenty naczyniowo-mózgowe, alkohol oraz zatrucia. Czynniki ryzyka obejmują wiek powyżej 65 lat, demencję, choroby przewlekłe, polipragmazję, niedożywienie i odwodnienie. Hospitalizacja, zabiegi chirurgiczne, ból, deprywacja snu oraz zmiana środowiska to typowe czynniki wyzwalające. Leki przeciwcholinergiczne, benzodiazepiny, opioidy, diuretyki i steroidy stanowią istotną, modyfikowalną przyczynę majaczenia, odpowiadającą za nawet 39% przypadków.
aktywność cholinergiczna, aktywność dopaminergiczna, amitryptylina, astma, benzodiazepina, beta-bloker, choroba Cushinga, COVID-19, cytokiny prozapalne, delirium tremens, demencja, diuretyk pętlowy, encefalopatia Wernickego, fluorochinolon, funkcje poznawcze, guz mózgu, hipoglikemia, hipoksemia, hipoparatyroidyzm, infekcja wirusowa, kwasica ketonowa, lek przeciwcholinergiczny, lek przeciwdrgawkowy, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwparkinsonowski, lek przeciwskurczowy, majaczenie, nadczynność tarczycy, napad padaczkowy, neuroza zapalna, niedobór tiaminy, niedoczynność tarczycy, niewydolność nerek, opioid, otępienie, polipragmazja, posocznica, przemijający atak niedokrwienny, statyna, stres oksydacyjny, toczeń układowy, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, udar mózgu, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia poznawcze, zaburzenia świadomości, zakażenie układu moczowego, zapalenie mózgu, zapalenie naczyń, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zatrucie metalami ciężkimi, zatrucie tlenkiem węgla
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Dexamethasone Zentiva 8 mg

Deksametazon w dawkowaniu zależnym od wskazań klinicznych i nasilenia choroby stosowany jest w szerokim spektrum schorzeń, od obrzęku mózgu (dawka początkowa 8-10 mg do 80 mg i.v., następnie 16-24 mg/dobę p.o.) po ciężkie napady astmy (8-20 mg u dorosłych) oraz COVID-19 (6 mg/dobę doustnie lub i.v. przez do 10 dni). W leczeniu bakteryjnego zapalenia opon mózgowych u dorosłych stosuje się 0,15 mg/kg m.c. co 6 godzin przez 4 dni, a u dzieci 0,4 mg/kg m.c. co 12 godzin przez 2 dni, z rozpoczęciem terapii przed antybiotykiem. Dawkowanie w chorobach przewlekłych, takich jak układowy toczeń rumieniowaty (6-16 mg/dobę) czy reumatoidalne zapalenie stawów (6-12 mg/dobę), jest niższe i wymaga stopniowego zmniejszania dawki. W profilaktyce i leczeniu wymiotów podczas chemioterapii stosuje się dawki 10-20 mg przed chemioterapią, następnie 4-8 mg 2-3 razy dziennie przez 1-6 dni, a w profilaktyce pooperacyjnej pojedynczą dawkę 8-20 mg u dorosłych lub 0,15-0,5 mg/kg m.c. u dzieci.
bakteryjne zapalenie opon mózgowych, chemioterapia, choroby skóry, COVID-19, cytostatyk, dawkowanie, deksametazon, kora nadnerczy, leczenie paliatywne, leczenie przeciwwymiotne, marskość wątroby, nadnercza, napad astmy, niedoczynność tarczycy, obrzęk mózgu, reumatoidalne zapalenie stawów, stan toksyczny, terapia dobowa, toczeń rumieniowaty, wymioty
Leksykon chorób i schorzeń
Oligospermia (niski nasieniowcowanie) – Patofizjologia i mechanizm

Oligospermia definiowana jest jako liczba plemników w nasieniu poniżej 15 milionów/ml lub mniej niż 39 milionów na ejakulat, stanowiąc jedną z głównych przyczyn niepłodności męskiej. Niski poziom plemników koreluje z zaburzeniami hormonalnymi osi podwzgórze-przysadka-gonady, w tym hipogonadyzmem hipogonadotropowym, oraz z ogólnoustrojowymi czynnikami ryzyka, takimi jak otyłość, nadciśnienie, dyslipidemia i zespół metaboliczny. Diagnostyka obejmuje ocenę poziomów LH, FSH, testosteronu oraz badania genetyczne, zwłaszcza u pacjentów z liczbą plemników <5 mln/ml, gdzie ryzyko mikrodelecji chromosomu Y i innych aberracji genetycznych wynosi 7-10%. Leczenie hormonalne, w tym podawanie hCG i klomifenu, ma na celu stymulację spermatogenezy poprzez zwiększenie endogennej produkcji testosteronu i gonadotropin. Wskazane jest także wyeliminowanie czynników środowiskowych i toksycznych, takich jak ekspozycja na ciepło, nikotynę, leki psychoaktywne oraz infekcje, które mogą prowadzić do uszkodzenia plemników i obniżenia ich jakości.
ashwagandha, COVID-19, dihydrotestosteron, długie niekodujące RNA, fragmentacja DNA plemników, gen BRCA2, hipogonadyzm, hipogonadyzm hipogonadotropowy, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, hormon uwalniający gonadotropinę, hormon uwalniający tyreotropinę, koenzym Q10, ludzka gonadotropina kosmówkowa, mikrochirurgiczna ekstrakcja plemników, nikotyna, niskie nasieniowanie, oligospermia, oś podwzgórze-przysadka-gonady, płodność męska, reaktywne formy tlenu, stres oksydacyjny, terapia hormonalna, wazoaktywny peptyd jelitowy, wolne rodniki, wtórny hipogonadyzm, zanieczyszczenie powietrza, zespół metaboliczny, żylak powrózka nasiennego
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Dexamethasone Krka 4 mg/ml

Deksametazon fosforan stosuje się w dawkach dostosowanych do rodzaju i nasilenia schorzenia oraz indywidualnej odpowiedzi pacjenta. W ostrych stanach, takich jak obrzęk mózgu u dorosłych, dawka początkowa wynosi 8-10 mg i.v. (do 80 mg), następnie 16-24 mg/dobę w 3-4 dawkach podzielonych, przez 4-8 dni. W bakteryjnym zapaleniu opon mózgowych u dorosłych stosuje się 0,15 mg/kg mc. co 6 godzin przez 4 dni, a u dzieci 0,4 mg/kg mc. co 12 godzin przez 2 dni, rozpoczynając przed antybiotykoterapią. W ciężkich chorobach zakaźnych dawki wynoszą 4-20 mg/dobę i.v., z możliwością zwiększenia do 200 mg w pojedynczych przypadkach, zawsze w połączeniu z terapią przeciwinfekcyjną. W leczeniu COVID-19 u dorosłych i młodzieży ≥12 lat zalecana dawka to 6 mg i.v. raz na dobę przez maksymalnie 10 dni, bez konieczności modyfikacji u osób starszych oraz z zaburzeniami czynności nerek i wątroby.
bakteryjne zapalenie opon mózgowych, chemioterapia emetogenna, ciężka choroba zakaźna, COVID-19, deksametazon fosforan, leczenie paliatywne nowotworu, marskość wątroby, niedoczynność tarczycy, obrzęk mózgu, ostra choroba skóry, ostry napad astmy, podanie nasiękowe, pourazowy zespół płuca wstrząsowego, reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy, układowa choroba reumatyczna, wstrząs pourazowy, wstrzyknięcie dostawowe, wstrzyknięcie podspojówkowe, wymioty pooperacyjne
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Dexamethasone Krka 4 mg

Dexamethasone Krka, dostępny w dawkach 4 mg i 8 mg, jest glikokortykosteroidem o szerokim spektrum zastosowań klinicznych, obejmującym neurologię, pulmonologię, dermatologię, reumatologię, hematologię, choroby zakaźne, onkologię oraz terapię COVID-19. W neurologii stosowany jest w leczeniu obrzęku mózgu z potwierdzonym wzrostem ciśnienia wewnątrzczaszkowego, m.in. w przebiegu guzów mózgu, ropni oraz po interwencjach neurochirurgicznych. W pulmonologii wskazany jest w zaostrzeniach astmy oraz krupie, natomiast w dermatologii w ostrych, rozległych chorobach skóry takich jak erytrodermia i pęcherzyca zwykła. W chorobach autoimmunologicznych i reumatycznych, w tym w układowym toczniu rumieniowatym, guzkowym zapaleniu tętnic, reumatoidalnym zapaleniu stawów oraz młodzieńczym idiopatycznym zapaleniu stawów, Dexamethasone Krka pełni funkcję szybkiego opanowania stanu zapalnego. W hematologii jest stosowany w idiopatycznej plamicy małopłytkowej, a w chorobach zakaźnych – jako terapia wspomagająca w gruźliczym zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych, wyłącznie w połączeniu z terapią przeciwinfekcyjną. W COVID-19 lek jest wskazany u pacjentów ≥12 lat, o masie ciała ≥40 kg, wymagających tlenoterapii, celem modulacji nadmiernej odpowiedzi zapalnej (burzy cytokinowej).
burza cytokinowa, chłoniak nieziarniczy, choroba Hodgkina, choroba Stilla, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, COVID-19, cytostatyki, erytrodermia, glikokortykosteroid, gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, guz mózgu, guzkowe zapalenie tętnic, idiopatyczna plamica małopłytkowa, kortykosteroid doustny, krup, leczenie wymiotów, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, nietolerancja laktozy, obrzęk mózgu, opieka paliatywna, ostra białaczka limfoblastyczna, pęcherzyca zwykła, reumatoidalne zapalenie stawów, ropień mózgu, szpiczak mnogi, tlenoterapia, toczeń rumieniowaty układowy, tomografia komputerowa, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wymioty pooperacyjne, zaostrzenie astmy, zapalenie krtani, zapalenie naczyń, złuszczające zapalenie skóry
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Demezon 8 mg/ml

Demezon 8 mg/ml to roztwór do iniekcji zawierający deksametazonu sodu fosforan w dawce 8,74 mg/ml, co odpowiada 8 mg deksametazonu fosforanu. Lek wykazuje silne działanie przeciwzapalne i przeciwobrzękowe, stosowany jest w leczeniu obrzęku mózgu wywołanego guzem mózgu, wstrząsu pourazowego oraz anafilaktycznego (po podaniu adrenaliny jako leku pierwszego rzutu). Ponadto, Demezon jest wskazany w terapii COVID-19 u dorosłych i młodzieży (≥12 lat, ≥40 kg) wymagających tlenoterapii lub wspomagania oddychania, gdzie jego immunosupresyjne działanie pomaga kontrolować nadmierną odpowiedź zapalną w ciężkich postaciach zakażenia SARS-CoV-2.
adrenalina, COVID-19, deksametazonu sodu fosforan, działanie immunosupresyjne, działanie przeciwobrzękowe, działanie przeciwzapalne, glikol propylenowy, iniekcja, intensywna terapia, obrzęk mózgu, oddział neurochirurgiczny, oddział neurologiczny, oddział ratunkowy, odpowiedź immunologiczna, ośrodkowy układ nerwowy, parametry życiowe, pourazowe płuco wstrząsowe, SARS-CoV-2, sodu edetynian, sodu wodorotlenek, tlenoterapia, wspomaganie oddychania, wstrząs anafilaktyczny, wstrząs pourazowy
Leksykon chorób i schorzeń
Ketoza kwasica cukrzycowa – Etiologia i przyczyny

Ketoza kwasica cukrzycowa (DKA) to zagrażające życiu powikłanie cukrzycy, wynikające z bezwzględnego lub względnego niedoboru insuliny, prowadzącego do hiperglikemii, kwasicy metabolicznej oraz ketonurii. Patofizjologia DKA obejmuje zaburzenia metaboliczne, w których niedobór insuliny uniemożliwia komórkom wykorzystanie glukozy, mimo jej podwyższonego stężenia we krwi, co skutkuje nasilonym rozkładem tłuszczów i produkcją ciał ketonowych, powodujących zakwaszenie krwi. W przebiegu DKA obserwuje się także wzrost hormonów przeciwregulacyjnych (glukagon, katecholaminy, kortyzol, hormon wzrostu), które nasilają hiperglikemię i ketogenezę. Najczęstsze precipitatory DKA to: nowo rozpoznana cukrzyca typu 1 (25-30% przypadków), pominięcie dawek insuliny (około 25%), infekcje (około 40%, zwłaszcza układu moczowego, zapalenie płuc, sepsa), ostre stany chorobowe (np. zawał mięśnia sercowego, udar mózgu, ostre zapalenie trzustki), a także stosowanie leków takich jak kortykosteroidy, inhibitory SGLT-2, czy nadużywanie substancji psychoaktywnych (alkohol, kokaina). Szczególną formą jest euglikemiczna DKA, charakteryzująca się kwasicą ketonową przy glikemii <11,0 mmol/l (200 mg/dl), często wywołana przez inhibitory SGLT-2, głodzenie lub przewlekły alkoholizm.
ciała ketonowe, COVID-19, cukrzyca typu 1, dobutamina, euglikemiczna ketoza kwasica cukrzycowa, glukagon, glukozuria, hiperglikemia, hormon wzrostu, hormony przeciwregulacyjne, infekcja układu moczowego, inhibitor punktów kontrolnych układu immunologicznego, inhibitor SGLT-2, insulinooporność, katecholaminy, ketonuria, ketoza kwasica cukrzycowa, komórki beta trzustki, kortykosteroidy, kortyzol, kwasica metaboliczna, lek moczopędny, lek przeciwpsychotyczny, ostre zapalenie trzustki, pompa insulinowa, SARS-CoV-2, sepsa, sympatykomimetyk, terbutalina, tiazyd, udar mózgu, zaburzenia metaboliczne, zaburzenia metabolizmu, zapalenie płuc, zawał mięśnia sercowego
Leksykon chorób i schorzeń
Nieżyt żołądka – Epidemiologia

Funkcjonalna dyspepsja (FD) jest najczęstszą postacią niestrawności, diagnozowaną po wykluczeniu przyczyn organicznych, z globalnym rozpowszechnieniem szacowanym na 8,4% (95% CI 7,4-9,5%). Częstość występowania niebadanej dyspepsji (UD) wynosi średnio 21% (95% CI 18-24%), z wyraźnymi różnicami geograficznymi: w krajach zachodnich FD występuje u 10-40% populacji, w Azji 8-23%, a w krajach o niskim i średnim dochodzie nawet do 37,9% (6,2-44,2%). Kryteria diagnostyczne wpływają na szacunki częstości – najniższe wartości uzyskuje się przy zastosowaniu Rzymskich Kryteriów IV (6,8%; 95% CI 5,8-7,9%). Czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, wiek powyżej 60 lat, niższy poziom wykształcenia, infekcję Helicobacter pylori, przebyte infekcje żołądkowo-jelitowe, a także czynniki modyfikowalne takie jak stres, palenie tytoniu, spożycie kofeiny i stosowanie NLPZ. FD często współistnieje z innymi zaburzeniami funkcjonalnymi przewodu pokarmowego, w tym GERD (zwłaszcza NERD) i zespołem jelita drażliwego (IBS).
choroba refluksowa przełyku, choroby atopowe, choroby autoimmunologiczne, COVID-19, dyspepsja, eradykacja Helicobacter pylori, funkcjonalna dyspepsja, górny odcinek przewodu pokarmowego, Helicobacter pylori, infekcja żołądkowo-jelitowa, kryteria rzymskie, niesteroidowe leki przeciwzapalne, objawy dyspeptyczne, przewlekłe zmęczenie, refluksowe zapalenie przełyku, wskaźnik masy ciała, wskaźnik przeżycia, zespół bólu nadbrzusza, zespół dolegliwości poposiłkowych, zespół jelita drażliwego, zgaga
Leksykon chorób i schorzeń
Barotrauma ucha, inaczej ucho lotnicze – Objawy

Barotrauma ucha, zwana również uchem lotniczym, to zespół objawów wynikających z nagłych zmian ciśnienia atmosferycznego, które wpływają na ucho środkowe, szczególnie podczas startu i lądowania samolotu. Mechanizm patofizjologiczny polega na dysproporcji ciśnienia między uchem środkowym a otoczeniem, co prowadzi do napięcia lub wciągnięcia błony bębenkowej, powodując ból, uczucie zatkania, przytłumiony słuch (niedosłyszenie do około 70-80% normy) oraz w cięższych przypadkach szumy uszne, zawroty głowy i hemotympanum. Objawy zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilku godzin do dni, jednak u pacjentów z infekcjami górnych dróg oddechowych, alergiami lub anatomicznie wąskimi trąbkami Eustachiusza mogą utrzymywać się dłużej i wymagać interwencji. Pęknięcie błony bębenkowej manifestuje się wyciekiem płynu lub krwi i wymaga pilnej konsultacji laryngologicznej.
alergiczny nieżyt nosa, barotrauma ucha, błona bębenkowa, błona śluzowa, błona tympanalna, ciśnienie atmosferyczne, COVID-19, dysfunkcja trąbki Eustachiusza, hemotympanum, infekcja górnych dróg oddechowych, laryngolog, narząd przedsionkowy, otolaryngolog, pęknięcie błony bębenkowej, przewlekłe szumy uszne, pulsatile tinnitus, szumy uszne, tinnitus, trąbka Eustachiusza, ucho lotnicze, ucho środkowe, vertigo, wysięk w uchu środkowym, zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok, zawroty głowy
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Dexamethasone Zentiva 4 mg

Dexamethasone Zentiva, dostępny w dawkach 0,5 mg, 1 mg oraz 4 mg, jest syntetycznym glikokortykosteroidem o silnym działaniu przeciwzapalnym, immunosupresyjnym i przeciwalergicznym. Wskazania do stosowania obejmują leczenie obrzęku mózgu różnego pochodzenia (np. guz mózgu, interwencje neurochirurgiczne, bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, ropień mózgu), ciężkich ostrych napadów astmy, rozległych chorób skóry o ostrym przebiegu (erytrodermia, pęcherzyca zwykła, ostra egzema), chorób autoimmunologicznych (zwłaszcza układowego tocznia rumieniowatego z zajęciem trzewi), aktywnego reumatoidalnego zapalenia stawów, ciężkich chorób zakaźnych ze stanami toksycznymi (gruźlica, dur brzuszny) w połączeniu z terapią przeciwinfekcyjną, leczenia paliatywnego nowotworów złośliwych oraz COVID-19 u pacjentów ≥12 lat i masie ciała ≥40 kg wymagających tlenoterapii. Dodatkowo, dawki 0,5 mg i 1 mg stosuje się w leczeniu wrodzonego zespołu nadnerczowo-płciowego, a dawki 1 mg i 4 mg w profilaktyce i terapii wymiotów pooperacyjnych oraz wywołanych cytostatykami. Deksametazon redukuje obrzęk, hamuje nadmierną odpowiedź immunologiczną i zmniejsza stan zapalny, co przekłada się na poprawę funkcji narządów i komfortu pacjenta.
bariera krew-mózg, choroba autoimmunologiczna pęcherzowa, choroba wrzodowa, ciśnienie śródczaszkowe, COVID-19, deksametazon, dur brzuszny, działanie niepożądane, działanie przeciwalergiczne, działanie przeciwzapalne, erytrodermia, funkcja oddechowa, gęstość mineralna kości, glikokortykosteroid, gruźlica, guz mózgu, immunosupresja, jaskra, kontrola glikemii, leczenie paliatywne nowotworów, leki cytostatyczne, obrzęk mózgu, osteoporoza, ostra egzema, ostra niewydolność kory nadnerczy, ostry napad astmy, pęcherzyca zwykła, profilaktyka osteoporozy, reakcja zapalna, reumatoidalne zapalenie stawów, ropień mózgu, skurcz oskrzeli, terapia przeciwinfekcyjna, terapia przeciwwymiotna, tlenoterapia, toczeń rumieniowaty układowy, wrodzony zespół nadnerczowo-płciowy, wymioty pooperacyjne, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Dexamethasone Kalceks 4 mg/ml

Dexamethasone Kalceks to roztwór do wstrzykiwań/infuzji o stężeniu 4 mg/ml deksametazonu sodu fosforanu, dostępny w ampułkach 1 ml (4 mg) i 2 ml (8 mg). Preparat znajduje zastosowanie w terapii ogólnoustrojowej w stanach nagłych, takich jak obrzęk mózgu (profilaktyka i leczenie po zabiegach neurochirurgicznych, radioterapii oraz urazach rdzenia kręgowego), wstrząs anafilaktyczny (zwłaszcza po ekspozycji na środki kontrastowe, stosowany łącznie z adrenaliną i lekami przeciwhistaminowymi), wstrząs pourazowy (profilaktyka i leczenie „płuca wstrząsowego”), ciężkie zaostrzenia astmy (w połączeniu z lekami sympatykomimetycznymi), ostre dermatozy (np. pęcherzyca zwykła, erytrodermia), ciężkie choroby hematologiczne (ostra plamica małopłytkowa, niedokrwistość hemolityczna, wsparcie w leczeniu białaczki), ostra niewydolność kory nadnerczy (przełom Addisona) oraz u pacjentów z COVID-19 wymagających tlenoterapii (wiek ≥12 lat, masa ciała ≥40 kg).
białaczka, COVID-19, deksametazon fosforan, deksametazonu sodu fosforan, dermatoza, dysfagia, erytrodermia, guz mózgu, lek sympatykomimetyczny, niedokrwistość hemolityczna, niewydolność kory nadnerczy, obrzęk mózgu, pęcherzyca zwykła, pemphigus vulgaris, plamica małopłytkowa, płuco wstrząsowe, przełom Addisona, reumatoidalne zapalenie stawów, środek kontrastowy, tlenoterapia, uraz rdzenia kręgowego, wstrząs anafilaktyczny, wstrząs pourazowy, zaostrzenie astmy, zapalenie kaletki maziowej, zapalenie nadkłykcia, zapalenie okołostawowe barku, zapalenie pochewek ścięgnistych, zapalenie wyrostka rylcowatego
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Dexamethasone Krka 8 mg

Deksametazon jest glikokortykosteroidem stosowanym w szerokim spektrum schorzeń, z dawkowaniem indywidualizowanym w zależności od jednostki chorobowej i nasilenia objawów. Standardowe dawki wahają się od 0,5 mg do 10 mg na dobę, z możliwością zwiększenia powyżej 10 mg w cięższych stanach. Przykładowo, w obrzęku mózgu u dorosłych stosuje się 6-16 mg/dobę (maksymalnie do 24 mg), w ostrej astmie u dorosłych 16 mg/dobę przez 2 dni, a u dzieci 0,6 mg/kg mc./dobę przez 1-2 dni. W leczeniu COVID-19 zalecana dawka to 6 mg/dobę doustnie przez maksymalnie 10 dni zarówno u dorosłych, jak i u młodzieży ≥12 lat i ≥40 kg. W gruźliczym zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych stosuje się schematy dożylne i doustne z dawkami od 0,1 do 0,4 mg/kg mc./dobę, stopniowo zmniejszanymi w ciągu 8 tygodni. Deksametazon podaje się z posiłkiem, aby zmniejszyć ryzyko podrażnienia przewodu pokarmowego, a tabletki dostępne są w dawkach 4, 8, 20 i 40 mg, z możliwością dzielenia na mniejsze dawki.
astma ostra, chłoniak nieziarniczy, choroba Hodgkina, COVID-19, cukrzyca, deksametazon, glikokortykosteroid, gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, hemodializa, hipoalbuminemia, idiopatyczna plamica małopłytkowa, krup, nadciśnienie tętnicze, obrzęk mózgu, opieka paliatywna, osłabienie odporności, osteoporoza, ostra białaczka limfoblastyczna, ostra choroba skóry, ostra niewydolność kory nadnerczy, podrażnienie przewodu pokarmowego, reumatoidalne zapalenie stawów, szpiczak mnogi, terapia skojarzona, toczeń rumieniowaty układowy, wymioty po chemioterapii, wymioty pooperacyjne, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zahamowanie czynności kory nadnerczy
Leksykon chorób i schorzeń
Suchość w ustach – Etiologia i przyczyny

Kserostomia, czyli suchość w ustach, jest wynikiem niedostatecznej produkcji śliny przez gruczoły ślinowe, co może być spowodowane wieloma czynnikami, w tym farmakoterapią, chorobami autoimmunologicznymi (np. zespół Sjögrena), cukrzycą, infekcjami (HIV/AIDS, COVID-19), leczeniem przeciwnowotworowym (radioterapia, chemioterapia, immunoterapia) oraz uszkodzeniami nerwów w obrębie głowy i szyi. Ponad 400-600 leków, w tym przeciwdepresyjne, przeciwhistaminowe, diuretyki i leki na nadciśnienie, mogą wywoływać suchość w ustach poprzez blokadę receptorów muskarynowych M3 i działanie antycholinergiczne. Ryzyko nasila się przy polipragmazji, szczególnie u osób powyżej 55 roku życia, u których problem dotyczy nawet 40% populacji. Suchość pojawia się przy zmniejszeniu przepływu śliny do około 50% normy lub zmianie jej składu, co prowadzi do dyskomfortu i zwiększa ryzyko powikłań stomatologicznych.
acetylocholina, bezdech senny, chemioterapia, choroba Alzheimera, choroba autoimmunologiczna, choroba Parkinsona, choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi, choroba tarczycy, COVID-19, cukrzyca, diuretyk, działanie antycholinergiczne, gruczoł ślinowy, immunoterapia, kandydoza jamy ustnej, kortyzol, kserostomia, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwlękowy, lek przeciwpadaczkowy, lek rozszerzający oskrzela, marskość żółciowa, mukowiscydoza, nadciśnienie tętnicze, neuropatia cukrzycowa, odwodnienie, polipragmazja, przewlekła choroba nerek, radioterapia, receptor muskarynowy M3, reumatoidalne zapalenie stawów, sarkoidoza, sialadenitis, toczeń rumieniowaty układowy, udar mózgu, układ cholinergiczny, układ współczulny, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zespół Sjögrena
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Dexamethasone phosphate SF 4 mg/ml

Deksametazon fosforan w roztworze do wstrzykiwań (4 mg/ml) stosuje się w dawkach zależnych od wskazania klinicznego, nasilenia choroby oraz indywidualnej odpowiedzi pacjenta. W ostrych stanach, takich jak obrzęk mózgu, dawka początkowa u dorosłych wynosi 8-10 mg i.v., z możliwością zwiększenia do 80 mg, a następnie 16-24 mg/dobę w dawkach podzielonych. W przypadku wstrząsu pourazowego stosuje się 40-100 mg i.v., a w ciężkich napadach astmy u dorosłych 8-20 mg i.v. z możliwością powtórzenia co 4 godziny. Dla dzieci dawki są obliczane na podstawie masy ciała, np. w astmie 0,15-0,3 mg/kg mc. i.v. lub 1,2 mg/kg jako bolus. W leczeniu COVID-19 zalecana dawka to 6 mg i.v. raz na dobę przez maksymalnie 10 dni. W profilaktyce i leczeniu wymiotów po chemioterapii stosuje się 10-20 mg i.v. lub p.o. przed chemioterapią, następnie 4-8 mg 2-3 razy/dobę przez 1-6 dni w zależności od emetogenności terapii.
5% roztwór glukozy, bakteryjne zapalenie opon mózgowych, choroba zakaźna, COVID-19, deksametazon fosforan, izotoniczny roztwór chlorku sodu, leczenie paliatywne, marskość wątroby, niedoczynność tarczycy, obrzęk mózgu, ostra choroba skóry, ostry napad astmy, podanie nasiękowe, pourazowe płuco wstrząsowe, reumatoidalne zapalenie stawów, roztwór do wstrzykiwań, toczeń rumieniowaty układowy, wlew dożylny, wstrząs pourazowy, wstrzyknięcie dostawowe, wymioty po chemioterapii, wymioty pooperacyjne
Leksykon chorób i schorzeń
Autoimmunologiczne zapalenie mózgu – Epidemiologia

Autoimmunologiczne zapalenie mózgu (AZM) stanowi istotną grupę chorób neurozapalnych oparte na nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej skierowanej przeciwko autoantygenom OUN. Epidemiologia AZM wykazuje, że częstość występowania jest porównywalna lub wyższa niż zapalenia mózgu o etiologii zakaźnej, z częstością 13,7/100 000 osób i roczną zapadalnością około 0,8/100 000 osobo-lat. W ostatniej dekadzie obserwuje się znaczący wzrost wykrywalności AZM, co przypisuje się powszechniejszemu stosowaniu testów na autoprzeciwciała neuronalne oraz wzrostowi świadomości klinicznej. Różnice epidemiologiczne dotyczą rasy (wyższa częstość u Afroamerykanów), wieku (częstsze występowanie u dzieci i młodych dorosłych w niektórych podtypach) oraz płci (np. zapalenie mózgu anty-NMDAR częściej u młodych kobiet). Wśród czynników ryzyka dominują nowotwory (np. potworniaki jajnika w zapaleniu mózgu anty-NMDAR) oraz choroby autoimmunologiczne i infekcje (np. HSV, COVID-19). Około 50% przypadków jest seronegatywnych, co utrudnia diagnostykę i może prowadzić do niedoszacowania częstości występowania.
ADEM, autoantygen, autoimmunologiczne zapalenie mózgu, choroba Creutzfeldta-Jakoba, COVID-19, DALY, drobnokomórkowy rak płuca, inhibitor punktów kontrolnych, odpowiedź immunologiczna, ośrodkowy układ nerwowy, padaczka, pierwszy epizod psychozy, potworniak jajnika, przeciwciała anty-CASPR2, przeciwciała anty-LGI1, seronegatywne zapalenie mózgu, terapia nowotworów, wirus HSV, zapalenie mózgu anty-NMDAR, zapalenie mózgu HSV, zespół miasteniczny Lamberta-Eatona, zespół paraneoplastyczny
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Dexamethasone Zentiva 4 mg

Dawkowanie Dexamethasone Zentiva powinno być indywidualnie dostosowane do przebiegu choroby, objawów klinicznych oraz odpowiedzi pacjenta na leczenie, z zasadą stosowania najniższej skutecznej dawki przez możliwie najkrótszy czas. W ostrych stanach, takich jak obrzęk mózgu, dawka początkowa wynosi 8-10 mg i.v. (w ciężkich przypadkach do 80 mg), następnie 16-24 mg p.o. (do 48 mg) podzielone na 3-4 dawki przez 4-8 dni. W bakteryjnym zapaleniu opon mózgowych stosuje się u dorosłych 0,15 mg/kg mc. co 6 godzin przez 4 dni, a u dzieci 0,4 mg/kg mc. co 12 godzin przez 2 dni, rozpoczynając terapię przed antybiotykoterapią. W ciężkim napadzie astmy dawki wynoszą 8-20 mg u dorosłych i 0,15-0,3 mg/kg mc. u dzieci. W chorobach skóry dawki wahają się od 8 do 40 mg/dobę, a w ciężkich przypadkach do 100 mg, z koniecznością stopniowego zmniejszania dawki po opanowaniu objawów. W leczeniu COVID-19 zalecane jest 6 mg p.o. lub i.v. raz na dobę przez maksymalnie 10 dni u pacjentów ≥12 lat. W przypadku wrodzonego zespołu nadnerczowo-płciowego dawka wynosi 0,25-0,75 mg/dobę, z możliwością zwiększenia dawki 2-10-krotnie w sytuacjach stresowych.
bakteryjne zapalenie opon mózgowych, chemioterapia, choroba przewlekła, ciężka choroba zakaźna, ciężki napad astmy, COVID-19, deksametazon, dur brzuszny, fludrokortyzon, gruźlica, kora nadnerczy, leczenie paliatywne nowotworów, marskość wątroby, mineralokortykoid, niedoczynność tarczycy, nieoperacyjny guz mózgu, obrzęk mózgu, ostry stan chorobowy, prednizolon, radioterapia, reumatoidalne zapalenie stawów, terapia cytostatykami, terapia przeciwinfekcyjna, toczeń rumieniowaty układowy, układowe choroby reumatyczne, wrodzony zespół nadnerczowo-płciowy, wymioty pooperacyjne
Leksykon chorób i schorzeń
Niepłodność męska (impotencja) – Epidemiologia

Niepłodność męska, określana również jako zaburzenia erekcji, charakteryzuje się trwałą lub nawracającą niemożnością osiągnięcia lub utrzymania erekcji umożliwiającej satysfakcjonujący stosunek seksualny. Epidemiologicznie, częstość występowania zaburzeń erekcji waha się od 10% do 25% w populacji mężczyzn, wzrastając do 20-45% w starszych grupach wiekowych. W USA 52% mężczyzn w wieku 40-70 lat doświadcza zaburzeń erekcji, z podziałem na 17% łagodnych, 25% umiarkowanych i 10% całkowitych. Globalnie problem dotyka co najmniej 150 milionów mężczyzn, z prognozą wzrostu do 322 milionów do 2025 roku. Wiek jest kluczowym czynnikiem ryzyka, z częstością sięgającą do 88% u mężczyzn powyżej 80 lat. Zaburzenia erekcji są silnie powiązane z chorobami współistniejącymi, takimi jak choroby układu krążenia (np. zawał mięśnia sercowego u 64% pacjentów), cukrzyca (częstość 35-75%, ryzyko 3-krotnie wyższe), zespół metaboliczny, otyłość (BMI >30 kg/m²), hipogonadyzm, choroby tarczycy, BPH, zapalenie i rak prostaty oraz wpływem leków (np. przeciwnadciśnieniowych u 4-40% pacjentów). Ponadto, zaburzenia erekcji mogą być wczesnym objawem chorób sercowo-naczyniowych i metabolicznych, co podkreśla ich znaczenie diagnostyczne.
choroba układu krążenia, COVID-19, cukrzyca, dysfunkcja żylna, hipercholesterolemia, hiperprolaktynemia, hipogonadyzm, hipoksja, impotencja, łagodny przerost prostaty, lek hormonalny, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwpsychotyczny, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, niedoczynność tarczycy, niepłodność męska, pomostowanie tętnic wieńcowych, przewlekła choroba nerek, przewlekła choroba wątroby, radykalna prostatektomia, rak prostaty, uszkodzenie śródbłonka naczyniowego, zaburzenie erekcji, zaburzenie lipidowe, zaburzenie nadnerczy, zaburzenie snu, zakażenie HIV, zakażenie SARS-CoV-2, zapalenie gruczołu krokowego, zawał mięśnia sercowego, zespół metaboliczny
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Dexamethasone phosphate SF

Dexamethasone phosphate SF (4 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań) wymaga szczególnej ostrożności klinicznej ze względu na ryzyko ciężkich działań niepożądanych, w tym reakcji anafilaktycznych objawiających się zapaścią krążeniową, zatrzymaniem akcji serca, skurczem oskrzeli oraz zaburzeniami ciśnienia tętniczego. Lek powoduje immunosupresję, co zwiększa podatność na zakażenia bakteryjne, wirusowe, pasożytnicze i grzybicze, a objawy infekcji mogą być maskowane. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko reaktywacji gruźlicy i wirusowego zapalenia wątroby typu B. W sytuacjach stresu fizycznego (uraz, zabieg chirurgiczny, poród) konieczne może być zwiększenie dawki. Stosowanie leku jest wskazane wyłącznie przy bezwzględnej konieczności i często wymaga równoczesnej terapii przeciwinfekcyjnej.
bradykardia, choroba Heinego-Medina, choroba wrzodowa, COVID-19, cukrzyca, fluorochinolon, glikemia, gruźlica, immunosupresja, jaskra, lek hipoglikemizujący, miastenia gravis, nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, nużliwość mięśni, opryszczka, opryszczkowe zapalenie rogówki, ospa wietrzna, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, perforacja jelita, podrażnienie otrzewnej, półpasiec, przewlekła obturacyjna choroba płuc, reakcja anafilaktyczna, retencja sodu, skurcz oskrzeli, tendinopatia, wahania ciśnienia tętniczego, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenia psychiczne, zaburzenia rytmu serca, zakażenie bakteryjne, zakażenie grzybicze, zakażenie oportunistyczne, zakażenie wirusowe, zapalenie ścięgna, zapalenie uchyłków, zapaść krążeniowa, zatrzymanie pracy serca, zerwanie ścięgna
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Dexamethasone Krka 4 mg/ml

Deksametazon, będący monofluorowanym glikokortykosteroidem o wysokiej potencji (7,5 razy silniejszy niż prednizolon/prednizon i 30 razy silniejszy niż hydrokortyzon), wykazuje działanie przeciwzapalne, antyalergiczne oraz stabilizujące błony komórkowe, bez efektu mineralokortykosteroidowego, co ogranicza ryzyko retencji sodu i wody. Mechanizm działania opiera się na aktywacji transkrypcji genów zależnych od kortykosteroidów, prowadząc do redukcji produkcji i aktywności mediatorów zapalnych oraz hamowania migracji i funkcji komórek zapalnych, a także immunomodulacji poprzez ograniczenie działania limfocytów T i makrofagów. Długotrwałe stosowanie może indukować przejściową niewydolność kory nadnerczy z powodu hamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, co wymaga indywidualnej oceny ryzyka u pacjentów.
COVID-19, deksametazon, działanie antyalergiczne, działanie antyproliferacyjne, działanie immunosupresyjne, działanie mineralokortykosteroidowe, działanie przeciwzapalne, glikokortykosteroid, hiperglikemia, hydrokortyzon, inwazyjna wentylacja mechaniczna, kortykosteroid ogólnoustrojowy, krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego, limfocyt T, makrofag, mediator zapalny, niewydolność kory nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, pozaustrojowe utlenowanie krwi, prednizolon, psychoza steroidowa, retencja sodu i wody, SARS-CoV-2, stabilizacja błon komórkowych, tlenoterapia, wentylacja nieinwazyjna
Leksykon chorób i schorzeń
Covid-19 – Leczenie

COVID-19, wywoływane przez SARS-CoV-2, może przebiegać od bezobjawowego do ciężkiego, z ryzykiem hospitalizacji i zgonu, szczególnie u pacjentów z grup wysokiego ryzyka, takich jak osoby powyżej 50 roku życia, niezaszczepione, z chorobami współistniejącymi (np. choroby sercowo-naczyniowe, przewlekłe choroby płuc, cukrzyca, otyłość z BMI ≥30). Wczesne rozpoczęcie terapii przeciwwirusowej, najlepiej w ciągu 5-7 dni od wystąpienia objawów, jest kluczowe dla skuteczności leczenia. Dostępne leki przeciwwirusowe to Paxlovid (nirmatrelvir 2×150 mg + rytonawir 100 mg, 2x dziennie przez 5 dni), remdesivir (200 mg i.v. pierwszego dnia, następnie 100 mg i.v. przez 2 dni) oraz molnupiravir (4 kapsułki po 200 mg co 12 godzin przez 5 dni). Paxlovid wykazuje redukcję ryzyka hospitalizacji lub zgonu o 87-89%, remdesivir o 87%, a molnupiravir około 30% u nieszczepionych pacjentów z grup wysokiego ryzyka. Należy uwzględnić potencjalne interakcje lekowe, zwłaszcza przy stosowaniu Paxlovidu ze względu na rytonawir, inhibitor CYP3A4.
analog nukleotydowy, analog nukleozydowy, azytromycyna, baricitinib, burza cytokinowa, chlorochina, choroba immunosupresyjna, choroba układu sercowo-naczyniowego, COVID-19, deksametazon, ECMO, hydroksychlorochina, inhibitor CYP3A4, inhibitor kinazy janusowej, inhibitor receptora interleukiny-6, iwermektyna, kortykosteroid, leczenie immunosupresyjne, leczenie przeciwwirusowe, lek immunosupresyjny, lek przeciwwirusowy, lopinawir/rytonawir, miano przeciwciał, molnupiravir, odpowiedź immunologiczna, osocze ozdrowieńców, pemivibart, polimeraza RNA, pozaustrojowe natlenianie krwi, problem kardiologiczny, profilaktyka przedekspozycyjna, przeciwciało monoklonalne, przewlekła choroba nerek, przewlekła choroba płuc, remdesivir, replikacja wirusa, SARS-CoV-2, tlenoterapia, tocilizumab, wentylacja mechaniczna, wiremia, wtórne zakażenie bakteryjne, zaburzenie odporności
Leksykon chorób i schorzeń
Covid-19 – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Prognozowanie przebiegu klinicznego COVID-19 jest kluczowe dla optymalizacji leczenia i alokacji zasobów medycznych. W literaturze opisano ponad 600 modeli prognostycznych, z których większość skupia się na przewidywaniu śmiertelności i ciężkiego przebiegu choroby. Najważniejsze predyktory to podeszły wiek, płeć, obniżone wysycenie tlenem, podwyższone poziomy CRP (do 69,10 mg/L), BUN, D-dimerów (DoM 1,29 mg/L), IL-6, ferrytyny, LDH (DoM 189,49 U/L) i troponiny sercowej I (DoM 21,88 pg/mL). Modele oparte na uczeniu maszynowym, takie jak połączone algorytmy SVM, Gradient Boosted Decision Tree i sieci neuronowe, osiągają wysokie wartości AUC (do 0,99) w przewidywaniu ciężkiego przebiegu i śmiertelności. Wśród skal klinicznych, 4C mortality score i COVID-IRS wykazują dobrą dokładność (AUC odpowiednio 0,83 i 0,78), a nowa skala COVID-COMBI przewyższa je w predykcji ciężkiego przebiegu (AUC 0,79).
azot mocznikowy we krwi, białko C-reaktywne, biomarker zapalny, choroba sercowo-naczyniowa, ciężki przebieg choroby, COVID-19, cukrzyca, D-dimery, dehydrogenaza mleczanowa, duszność, ferrytyna, interleukina-6, kaniula nosowa o wysokim przepływie, liczba białych krwinek, liczba limfocytów, limfocyt T pomocniczy, nadciśnienie, oddział intensywnej terapii, pandemia, prokalcytonina, SARS-CoV-2, stosunek neutrofili do limfocytów, sztuczna sieć neuronowa, troponina sercowa I, wentylacja mechaniczna, zaburzenie świadomości
Leksykon chorób i schorzeń
Otyłość – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Otyłość, szczególnie ciężka (BMI ≥40), jest niezależnym czynnikiem ryzyka zwiększającym śmiertelność i zapotrzebowanie na zaawansowaną opiekę medyczną, co potwierdzają liczne badania epidemiologiczne. Wysoki wyjściowy wskaźnik BMI z-score jest silnym predyktorem utrzymującej się otyłości w późniejszym okresie życia, przewyższając wpływ czynników rodzicielskich i socjodemograficznych. Otyłość pogarsza przebieg chorób takich jak COVID-19, reumatoidalne zapalenie stawów, nowotwory oraz wyniki po alloplastyce stawów, wiążąc się z gorszymi wynikami klinicznymi, wyższym bólem i większą niepełnosprawnością. Paradoksalnie, w niektórych stanach, np. po krwotoku śródmózgowym, nadwaga i otyłość (BMI ≥25 kg/m²) mogą korelować z lepszymi wynikami, co wymaga dalszych badań. Otyłość obniża jakość życia związaną ze zdrowiem (HRQoL), a obecność przewlekłych chorób somatycznych i psychicznych jedynie częściowo mediują ten związek.
aktywność choroby, aktywność fizyczna, alloplastyka stawu biodrowego, alloplastyka stawu kolanowego, beztłuszczowa masa ciała, BMI z-score, chirurgia bariatryczna, choroba nowotworowa, choroba sercowo-naczyniowa, choroba zwyrodnieniowa stawów, choroby współistniejące, COVID-19, cukrzyca typu 2, jakość życia, krwotok śródmózgowy, nadwaga, nawrót raka, obwód talii, otyłość, otyłość ciężka, otyłość dziecięca, poważne zdarzenia sercowo-naczyniowe, progresja choroby, rak endometrium, rak przełyku, rękawowa resekcja żołądka, remisja, reumatoidalne zapalenie stawów, ryzyko kardiometaboliczne, sekwencjonowanie nowej generacji, spoczynkowy wydatek energetyczny, uczenie maszynowe, wskaźnik BMI
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół ostrej niewydolności oddechowej – Epidemiologia

Zespół ostrej niewydolności oddechowej (ARDS) to zapalny stan płuc charakteryzujący się obrzękiem niekardiogennym, hipoksemią i koniecznością wentylacji mechanicznej, występujący u około 10-15% pacjentów OIT oraz u 23,4% wentylowanych mechanicznie (badanie LUNG-SAFE). Częstość występowania ARDS wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne: od 10,1/100 000 osobolat w Ameryce Południowej do 78,9/100 000 w USA, z różnicami nawet w obrębie Europy (10,6-25,5/100 000 osobolat). Główne czynniki ryzyka to zapalenie płuc (60% przypadków), sepsa (16%), aspiracja, urazy, transfuzje, a także czynniki dodatkowe jak palenie, alkohol, hipoproteinemia czy podwyższone ciśnienie w jamie brzusznej. Wiek istotnie zwiększa ryzyko (od 16 do 306/100 000 osobolat w grupie 15-19 vs. 75-84 lat). Śmiertelność ARDS pozostaje wysoka, wynosząc 30-40% ogólnie, z rozróżnieniem na łagodny (27-35%), umiarkowany (32-40%) i ciężki (45-60%) stopień choroby. Pandemia COVID-19 spowodowała wzrost zachorowań i hospitalizacji z ARDS, z 33% hospitalizowanych COVID-19 rozwijających ARDS i 6-10% wymagających OIT.
aspiracja treści żołądkowej, chorobowość, ciężki ARDS, COVID-19, cukrzyca, hipoksemia, hipoproteinemia, obrzęk płuc, SARS-CoV-2, sepsa, śmiertelność, stłuczenie płuc, transfuzja krwi, uszkodzenie płuc, wdychanie dymu, wentylacja mechaniczna, zanieczyszczenie powietrza, zapalenie płuc, zapalenie trzustki, zespół ostrej niewydolności oddechowej
Leksykon chorób i schorzeń
Utrata lub zmiana węchu – Epidemiologia

Zaburzenia węchu stanowią istotny problem zdrowotny, dotykający około 23% populacji powyżej 40. roku życia w USA, z częstością wzrastającą do 39% u osób powyżej 80. roku życia. Epidemiologia wskazuje na kluczowe czynniki ryzyka, takie jak wiek, płeć męska, pochodzenie etniczne oraz niski status społeczno-ekonomiczny. Pandemia COVID-19 znacząco zwiększyła częstość występowania dysfunkcji węchu – metaanalizy wykazały, że 47% zakażonych doświadcza zaburzeń węchu lub smaku, z 3% pacjentów cierpiących na anosmię lub ciężką hiposmię. Utrata węchu w przebiegu COVID-19 charakteryzuje się nagłym początkiem i może utrzymywać się nawet do 6 miesięcy, a u około 5% pacjentów obserwuje się długotrwałe zaburzenia sensoryczne, w tym parosmię utrzymującą się do 2,5 roku po zakażeniu. Różnice w częstości występowania utraty węchu obserwuje się w zależności od wariantu SARS-CoV-2, z mniejszą częstością w wariancie Omikron (6-7% ryzyka w porównaniu do wczesnych etapów pandemii). Utrata węchu jest również powiązana z chorobami neurodegeneracyjnymi (np. choroba Parkinsona, Alzheimer, stwardnienie rozsiane) oraz urazami głowy, co podkreśla jej znaczenie jako potencjalnego wczesnego markera tych schorzeń.
anosmia, choroba Alzheimera, choroba neurodegeneracyjna, choroba Parkinsona, COVID-19, demencja, dysfunkcja węchowa, hiposmia, kora oczodołowo-czołowa, nabłonek węchowy, niewydolność serca, parosmia, płeć, SARS-CoV-2, stwardnienie rozsiane, trening węchowy, upośledzenie węchu, uraz czaszkowo-mózgowy, uraz głowy, utrata węchu, utrata węchu i smaku, zaburzenie węchu, zmysł węchu
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół złamanego serca – Epidemiologia

Zespół złamanego serca (Takotsubo, kardiomiopatia stresowa) to schorzenie kardiologiczne o częstości występowania około 2% wśród pacjentów z objawami ostrego zespołu wieńcowego, z przewagą kobiet (85-90%), szczególnie w wieku pomenopauzalnym (średni wiek 65-70 lat). Zapadalność wzrastała znacząco w latach 2006-2012, osiągając 7,1 hospitalizacji na 100 000 osobolat dla pierwotnego zespołu Takotsubo. Czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, wiek powyżej 50 lat, zaburzenia psychiczne oraz nieprawidłowe poziomy hormonów tarczycy. W trakcie pandemii COVID-19 odnotowano wzrost częstości występowania z 1,7% do 7,8%, głównie z powodu stresu psychospołecznego. Zespół charakteryzuje się klinicznym obrazem podobnym do ostrego zespołu wieńcowego, co utrudnia diagnostykę i może prowadzić do niedodiagnozowania. Wskaźnik nawrotów wynosi 1,5-3,5% rocznie, a ryzyko powikłań i śmiertelności jest porównywalne do zawału mięśnia sercowego.
ból w klatce piersiowej, COVID-19, duszność, estrogen, guz chromochłonny, hormony tarczycy, kardiolog, kardiomiopatia stresowa, marker molekularny, menopauza, ostry zespół wieńcowy, patofizjologia, pheochromocytoma, uszkodzenie nerek, wentylacja mechaniczna, wstrząs kardiogenny, zaburzenia lękowe, zawał mięśnia sercowego, zawał serca, zespół stresu pourazowego, zespół takotsubo, zespół złamanego serca
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Demezon 4 mg

Demezon, zawierający deksametazon w dawkach 1 mg i 4 mg w formie tabletek, jest stosowany w różnych stanach klinicznych z indywidualnym doborem dawki. W leczeniu obrzęku mózgu dawka początkowa wynosi 8-10 mg i.v. (do 80 mg), następnie 16-24 mg p.o. (do 48 mg) na dobę podzielone na 3-4 dawki przez 4-8 dni. W bakteryjnym zapaleniu opon mózgowych stosuje się 0,15 mg/kg m.c. co 6 godzin u dorosłych (4 dni) oraz 0,4 mg/kg m.c. co 12 godzin u dzieci (2 dni). W ciężkim napadzie astmy dawka wynosi 8-20 mg u dorosłych, a u dzieci 0,15-0,3 mg/kg m.c. Dawkowanie w ostrych chorobach skóry to 8-40 mg/dobę (do 100 mg), a w układowym toczniu rumieniowatym 6-16 mg/dobę. W reumatoidalnym zapaleniu stawów dawki wahają się od 6 do 16 mg/dobę, zależnie od postaci choroby. W terapii COVID-19 zalecana dawka to 6 mg p.o. raz na dobę przez do 10 dni, zarówno u dorosłych, jak i młodzieży od 12 lat. W profilaktyce i leczeniu wymiotów po chemioterapii stosuje się 10-20 mg przed chemioterapią, a następnie 4-8 mg 2-3 razy na dobę przez 1-6 dni, w zależności od stopnia emetogenności.
bakteryjne zapalenie opon mózgowych, chemioterapia, ciężka choroba zakaźna, ciężki napad astmy, COVID-19, deksametazon, emetogenna chemioterapia, gruźlica, marskość wątroby, niedoczynność tarczycy, obrzęk mózgu, oś nadnerczy, ostra choroba skóry, profilaktyka wymiotów, reumatoidalne zapalenie stawów, terapia przeciwwymiotna, tyfus, układowy toczeń rumieniowaty, wymioty pooperacyjne, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zahamowanie kory nadnerczy
Leksykon chorób i schorzeń
Szybki test przepływowy na covid-19 – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Szybkie testy przepływowe (LFTs) stanowią istotne narzędzie diagnostyczne w wykrywaniu zakażeń SARS-CoV-2, szczególnie w pierwszym tygodniu od pojawienia się objawów, kiedy czułość testów osiąga średnio 82%. W populacji objawowej czułość wynosi około 73%, a w bezobjawowej 55%, przy wysokiej swoistości sięgającej 99,91%. Testy te są szczególnie użyteczne w okresach wysokiej prewalencji, gdy miano wirusa jest wysokie, umożliwiając szybkie wykrycie zakażenia i wczesne wdrożenie leczenia. Nowe generacje testów antygenowych wykazują czułość do 92,86% wobec wariantu Omikron, co potwierdza ich skuteczność w wykrywaniu nowych podwariantów SARS-CoV-2. Mimo to, testy LFT mają ograniczenia, zwłaszcza w wykrywaniu zakażeń o niskim mianie wirusa, co podkreśla konieczność potwierdzania wyników pozytywnych testem RT-PCR oraz powtarzania testów u osób z negatywnym wynikiem, które nadal wykazują objawy.
badanie przesiewowe, ciężki przebieg choroby, COVID-19, czułość testu, krzywa ROC, miano wirusa, pole pod krzywą, prewalencja, samoizolacja, SARS-CoV-2, sekwencjonowanie genomu, swoistość, sztuczna inteligencja, test antygenowy, test diagnostyczny point-of-care, test PCR, test przeciwciał, test przepływowy, test RT-PCR, uczenie maszynowe, wariant Omikron, wartość predykcyjna, wartość predykcyjna ujemna, wiremia, wynik fałszywie dodatni, wynik fałszywie ujemny
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Dexamethasone hameln 4 mg/ml

Dexamethasone hameln w roztworze do wstrzykiwań (4 mg/ml) jest wskazany do podawania ogólnoustrojowego dożylnie lub domięśniowo w sytuacjach, gdy leczenie doustne jest niemożliwe lub niepożądane. Lek znajduje zastosowanie w leczeniu obrzęku mózgu o różnej etiologii, wstrząsu pourazowego, zespołu pourazowej ostrej niewydolności oddechowej (ARDS), wstrząsu anafilaktycznego (jako uzupełnienie epinefryny), ciężkich napadów astmy, ostrych chorób skóry (np. erytrodermia, pęcherzyca), chorób autoimmunologicznych (np. układowy toczeń rumieniowaty), aktywnego reumatoidalnego zapalenia stawów, ciężkich chorób zakaźnych ze stanami toksycznymi (gruźlica, dur brzuszny, bruceloza) oraz w leczeniu paliatywnym nowotworów złośliwych. Ponadto, deksametazon jest stosowany w profilaktyce i leczeniu wymiotów pooperacyjnych i wywołanych cytostatykami, zwiększając skuteczność terapii przeciwwymiotnej. W leczeniu COVID-19 u pacjentów ≥12 lat i masie ciała ≥40 kg wymagających tlenoterapii wykazuje działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne, redukując burzę cytokinową i poprawiając rokowanie.
bakteryjne zapalenie opon mózgowych, bruceloza, burza cytokinowa, chemioterapia, choroba autoimmunologiczna, choroba zwyrodnieniowa stawów, ciężka choroba zakaźna, COVID-19, dur brzuszny, erytrodermia, gruźlica, guz mózgu, łokieć tenisisty, nowotwór złośliwy, nudności i wymioty, obrzęk mózgu, opieka paliatywna, ostra egzema, ostra niewydolność oddechowa, ostre choroby skóry, ostry napad astmy, pęcherzyca zwykła, podwyższone ciśnienie wewnątrzczaszkowe, reumatoidalne zapalenie stawów, ropień mózgu, terapia przeciwwymiotna, tlenoterapia, toczeń rumieniowaty układowy, wstrząs anafilaktyczny, wstrząs pourazowy, wymioty pooperacyjne, zapalenie kaletki maziowej, zapalenie okołostawowe, zapalenie pochewki ścięgnistej, zapalenie ścięgna Achillesa, zapalenie stawów, zespół bolesnego barku
Leksykon chorób i schorzeń
Choroba kawasakiego – Epidemiologia

Choroba Kawasakiego (KD) jest ostrym zapaleniem naczyń, które najczęściej dotyka dzieci poniżej 5. roku życia i stanowi główną przyczynę nabytych chorób serca w krajach rozwiniętych. Epidemiologia KD wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne i etniczne, z najwyższą zachorowalnością w Azji Północno-Wschodniej, zwłaszcza w Japonii (264-330,2/100 000 dzieci <5 lat), Korei Południowej (105-134,4/100 000), Chinach (7,06-55,1/100 000) oraz na Tajwanie (54,9/100 000). W krajach zachodnich, takich jak USA i Kanada, zachorowalność wynosi odpowiednio około 25 i 11,3-14,7 przypadków na 100 000 dzieci <5 lat, a w Europie 5-10/100 000. Choroba wykazuje sezonowość, z dwoma szczytami w Japonii (styczeń i czerwiec/lipiec) oraz przewagą zimowo-wiosenną w USA i Europie. Etiologia pozostaje niejasna, choć sugeruje się udział czynników genetycznych i zakaźnych, zwłaszcza wirusów oddechowych (RSV, HMPV), co potwierdza spadek zachorowalności podczas pandemii COVID-19. Diagnostyka opiera się na kryteriach klinicznych, a około 31% przypadków może mieć postać niepełną lub atypową, co utrudnia rozpoznanie i wpływa na rzeczywistą ocenę epidemiologiczną.
choroba Kawasakiego, choroba zakaźna, COVID-19, dożylna immunoglobulina, gorączka, immunoglobulina, infekcja wirusowa, limfadenopatia szyjna, nabyta choroba serca, obrzęk dłoni, obrzęk stopy, ostry zespół wieńcowy, przekrwienie spojówki, SARS-CoV-2, tętniak tętnicy wieńcowej, tętnica wieńcowa, uszkodzenie tętnicy wieńcowej, wirus RSV, wysypka, zapalenie naczyń, zapalenie tętnicy wieńcowej, zdarzenie sercowo-naczyniowe
Leksykon substancji czynnych
Deksametazon – Właściwości farmakodynamiczne

Deksametazon to syntetyczny glikokortykosteroid o bardzo silnym działaniu przeciwzapalnym, przeciwalergicznym i immunosupresyjnym, wykazujący siłę działania 7,5 razy większą niż prednizolon i 30 razy większą niż hydrokortyzon, przy praktycznie braku efektu mineralokortykoidowego. Mechanizm jego działania opiera się na aktywacji receptorów steroidowych i modulacji ekspresji genów, co prowadzi do hamowania ekspresji mediatorów zapalnych, zmniejszenia migracji leukocytów oraz supresji odpowiedzi immunologicznej, w tym obniżenia produkcji cytokin takich jak TNF-α, interferon γ i interleukiny (IL-1, IL-2, IL-3, IL-6). Deksametazon sodu fosforan, rozpuszczalna postać do podania parenteralnego, zapewnia wysoką biodostępność i szybkie działanie. W badaniu RECOVERY u pacjentów hospitalizowanych z COVID-19 wykazano istotne zmniejszenie 28-dniowej śmiertelności (22,9% vs 25,7%, HR 0,83; 95% CI 0,75-0,93; p<0,001), szczególnie u osób wymagających inwazyjnej wentylacji mechanicznej (redukcja śmiertelności z 41,4% do 29,3%, HR 0,64) oraz tlenoterapii (26,2% do 23,3%, HR 0,82). U pacjentów bez wsparcia oddechowego nie zaobserwowano korzyści, a potencjalnie działanie było szkodliwe.
ACTH, antybiotyk aminoglikozydowy, choroba autoimmunologiczna, COVID-19, cyklooksygenaza, działanie immunosupresyjne, działanie mineralokortykoidowe, działanie przeciwalergiczne, działanie przeciwświądowe, działanie przeciwzapalne, fosfolipaza A2, fosforan sodu deksametazonu, glikokortykosteroid syntetyczny, GM-CSF, hiperglikemia, interleukina, inwazyjna wentylacja mechaniczna, krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego, kwas arachidonowy, mediator prozapalny, minimalne stężenie hamujące, niewydolność oddechowa, oporność bakteryjna, oporność na metycylinę, osteoporoza, podjednostka 30S rybosomu, pozaustrojowe utlenowanie krwi, przepuszczalność naczyń krwionośnych, Pseudomonas aeruginosa, psychoza steroidowa, resorpcja wapnia, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, synteza białek bakteryjnych, TNF-alfa, tobramycyna, wrażliwość krzyżowa, zdarzenie niepożądane
Leksykon chorób i schorzeń
Choroby zakaźne – Etiologia i przyczyny

Choroby zakaźne są wywoływane przez różnorodne patogeny, takie jak bakterie, wirusy, grzyby, pasożyty oraz priony, które wnikają do organizmu gospodarza i wywołują odpowiedź immunologiczną prowadzącą do objawów chorobowych. Kluczowe w etiologii jest zrozumienie triady epidemiologicznej: patogen, gospodarz i środowisko. Bakterie mogą namnażać się samodzielnie i wywoływać choroby m.in. takie jak gruźlica, zapalenie gardła czy salmonelloza, natomiast wirusy, jako obligatoryjne pasożyty wewnątrzkomórkowe, powodują m.in. COVID-19, HIV/AIDS czy grypę. Grzyby, często oportunistyczne, infekują głównie osoby z osłabioną odpornością, a pasożyty, zarówno jednokomórkowe, jak i wielokomórkowe, wywołują m.in. malarię i toksoplazmozę. Priony, będące patogennymi białkami, powodują rzadkie, śmiertelne choroby neurodegeneracyjne. Łańcuch zakażenia obejmuje czynnik zakaźny, rezerwuar, drogę wyjścia, przenoszenia, wrota zakażenia oraz podatnego gospodarza, a czynniki takie jak wiek, stan odporności i warunki środowiskowe wpływają na rozwój choroby. Transmisja może odbywać się drogą bezpośrednią (kontakt, kropelki), pośrednią (fomity, wektory) oraz przez powietrze i drogę fekalno-oralną.
bakteria, błonica, Borrelia burgdorferi, Candida auris, chłoniak typu MALT, choroba Creutzfeldta-Jakoba, choroba neurodegeneracyjna, choroba odzwierzęca, choroba układu sercowo-naczyniowego, choroba z Lyme, choroba zakaźna, COVID-19, cukrzyca typu 1, czynnik biologiczny, czynnik zakaźny, droga fekalno-oralna, droga powietrzna, droga przenoszenia, Ebola, fomity, gruźlica, grypa, grzyb, grzybica paznokci, grzybica stóp, Helicobacter pylori, HIV/AIDS, immunosupresja, infekcja grzybicza, kontakt bezpośredni, krztusiec, łupież pstry, malaria, marskość wątroby, miażdżyca, nieswoiste zapalenie jelit, odpowiedź immunologiczna, odra, okres choroby właściwej, okres inkubacji, okres prodromalny, okres rekonwalescencji, Opisthorchis viverrini, ospa wietrzna, pasożyt, pasożyt wewnątrzkomórkowy, patogen oportunistyczny, patogenność, pierwotniak, prion, Propionibacterium acnes, przeziębienie, przywra wątrobowa, rak dróg żółciowych, rak pęcherza moczowego, rak szyjki macicy, rak wątroby, rak żołądka, robak pasożytniczy, salmonelloza, Schistosoma haematobium, świnka, tężec, toksoplazmoza, trądzik, wąglik, wirulencja, wirus, wirus brodawczaka ludzkiego, wirus Zachodniego Nilu, wrota zakażenia, zakażenie układu moczowego, zapalenie gardła, zapalenie wątroby, zoonoza
Leksykon chorób i schorzeń
Covid-19 – Epidemiologia

COVID-19, wywołane przez SARS-CoV-2, pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego mimo zakończenia globalnego stanu zagrożenia w maju 2023 roku. Nadzór epidemiologiczny obejmuje monitorowanie przypadków, hospitalizacji, zgonów oraz badania genomowe wirusa, co umożliwia identyfikację nowych wariantów i ocenę ich wpływu na transmisję, ciężkość choroby oraz skuteczność szczepień i terapii. WHO zaleca zgłaszanie przypadków w ciągu 48 godzin oraz integrację nadzoru COVID-19 z systemami monitorującymi inne infekcje układu oddechowego, takie jak grypa. Metody nadzoru obejmują testy molekularne, monitoring ścieków (wykrywający SARS-CoV-2 3-7 dni przed wzrostem zachorowań), nadzór cyfrowy, a także monitoring hospitalizacji i zgonów, co pozwala na ocenę obciążenia systemu opieki zdrowotnej i śmiertelności.
badanie serologiczne, COVID-19, monitoring epidemiologiczny, monitoring ścieków, nadzór epidemiologiczny, nadzór genomiczny, nadzór wirusologiczny, okres inkubacji, pandemia, SARS-CoV-2, sekwencjonowanie genomowe, śledzenie kontaktów, system nadzoru, test molekularny, transmisja wirusa, wariant wirusa, wartość predykcyjna, wskaźnik śmiertelności, zespół post-COVID
Leksykon chorób i schorzeń
Krup – Leczenie

Krup, czyli wirusowe zapalenie krtani i tchawicy, dotyczy głównie dzieci w wieku 6 miesięcy do 3 lat i występuje u około 3% tej populacji. Etiologia jest najczęściej wirusowa, z dominacją wirusa paragrypy typu 1 oraz innych wirusów oddechowych, w tym SARS-CoV-2. Klinicznie charakteryzuje się obrzękiem krtani i tchawicy, prowadzącym do szczekającego kaszlu, stridoru i chrypki, a w cięższych przypadkach do duszności. Leczenie zależy od nasilenia objawów: łagodny krup można leczyć ambulatoryjnie, stosując spokój, nawilżanie powietrza, ekspozycję na chłodne powietrze, odpowiednie nawodnienie oraz leki przeciwgorączkowe (paracetamol, ibuprofen). W przypadku umiarkowanego i ciężkiego krupu wskazana jest hospitalizacja i podawanie kortykosteroidów (dawki deksametazonu 0,15-0,6 mg/kg p.o., i.m. lub i.v., maks. 16 mg; prednizolonu 1-2 mg/kg p.o., maks. 50 mg) oraz nebulizowanej adrenaliny (5 ml roztworu 1:1000 lub 0,5 ml roztworu racemicznego 2,25% rozcieńczonego w 2,5 ml soli fizjologicznej). Kortykosteroidy działają przeciwzapalnie i zmniejszają obrzęk, przynosząc poprawę w ciągu 2-6 godzin, a adrenalina zapewnia szybkie, choć krótkotrwałe (do 2 godzin) złagodzenie objawów.
adrenalina nebulizowana, budezonid, chrypka, COVID-19, deksametazon, epinefryna, górne drogi oddechowe, heliox, intubacja, kaniula nosowa, kortykosteroid, krtań, krup, lek przeciwkaszlowy, prednizolon, reaktywność dróg oddechowych, rurka intubacyjna, stridor, świst krtaniowy, szczekający kaszel, tchawica, tlenoterapia, wciąganie międzyżebrowe, wirus oddechowy, wirus paragrypy, wziewny kortykosteroid, zakażenie bakteryjne, zapalenie krtani i tchawicy
Leksykon chorób i schorzeń
Mialgiczne zapalenie mózgu i rdzenia/zespół przewlekłego zmęczenia – Etiologia i przyczyny

Mialgiczne zapalenie mózgu i rdzenia/zespół przewlekłego zmęczenia (ME/CFS) to przewlekłe schorzenie o niejasnej, wieloczynnikowej etiologii, w której kluczową rolę odgrywają infekcje wirusowe (np. EBV, HHV-6, SARS-CoV-2), czynniki genetyczne oraz dysfunkcje układu immunologicznego i neuroendokrynnego. U 50-80% pacjentów choroba rozpoczyna się po infekcji, a około 10% zakażonych EBV, wirusem Ross River lub Coxiella burnetii rozwija objawy ME/CFS. Obserwuje się zmniejszoną funkcję komórek NK, nieprawidłowe poziomy cytokin, obecność autoprzeciwciał (np. przeciw receptorom β2-adrenergicznym), a także zaburzenia osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA) z niskim poziomem kortyzolu i podwyższoną aktywnością układu współczulnego. Dodatkowo, pacjenci wykazują defekty w metabolizmie energetycznym komórek, w tym zmniejszoną produkcję ATP, co przekłada się na upośledzenie produkcji energii na poziomie komórkowym. W badaniach obrazowych stwierdza się zmniejszony przepływ krwi do mózgu, zaburzenia regulacji naczyniowej oraz objawy zespołu posturalnej tachykardii ortostatycznej (POTS). Wzrost zachorowań na ME/CFS obserwuje się w kontekście pandemii COVID-19, gdzie około 50% pacjentów z Long COVID spełnia kryteria ME/CFS.
ACTH, autoprzeciwciało, choroba autoimmunologiczna, COVID-19, Coxiella burnetii, cytokina, dysfunkcja układu odpornościowego, enterowirus, gorączka Q, hipokapnia, hormon wzrostu, katecholamina, komórki NK, kortyzol, long COVID, ludzki herpeswirus typu 6, malformacja Chiariego, mialgiczne zapalenie mózgu i rdzenia, modyfikacja epigenetyczna, mononukleoza zakaźna, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, SARS-CoV-2, serotonina, wirus Epsteina-Barr, wirus Ross River, zaburzenie metabolizmu energetycznego, zaburzenie tkanki łącznej, zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej, zespół zakotwiczonego rdzenia kręgowego
Leksykon chorób i schorzeń
Kostochondryt – Etiologia i przyczyny

Kostochondryt to zapalenie chrząstki łączącej żebra z mostkiem, o etiologii najczęściej idiopatycznej, choć zidentyfikowano liczne czynniki predysponujące. Do najważniejszych należą powtarzające się mikrourazy połączeń żebrowo-mostkowych, bezpośrednie urazy klatki piersiowej (np. wypadki, urazy sportowe, resuscytacja), infekcje wirusowe (w tym po COVID-19) oraz bakteryjne (Staphylococcus aureus, Actinomyces, Salmonella, Escherichia coli) i grzybicze (Candida albicans, Aspergillus). Schorzenie współwystępuje także z chorobami reumatycznymi (RZS, ZZSK, łuszczycowe zapalenie stawów), fibromialgią, chorobami zapalnymi jelit oraz osteoartrozą. Czynniki anatomiczne i posturalne, takie jak skolioza, niewłaściwa postawa, wiązanie klatki piersiowej, a także przewlekła astma, zwiększają ryzyko rozwoju kostochondrytu.
Actinomyces, Aspergillus, astma przewlekła, ból mięśniowo-powięziowy, Candida albicans, choroba Leśniowskiego-Crohna, COVID-19, deformacja klatki piersiowej, Escherichia coli, etiologia idiopatyczna, fibromialgia, infekcja wirusowa dróg oddechowych, kostochondryt, łuszczycowe zapalenie stawów, niedobór witaminy D, osteoartroza, połączenie żebrowo-mostkowe, reumatoidalne zapalenie stawów, Salmonella, skolioza, Staphylococcus aureus, staw żebrowo-kręgowy, torakotomia, uraz klatki piersiowej, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zakażenie grzybicze, zapalenie chrząstki, zapalenie neurogenne, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Dexamethasone Zentiva 0,5 mg

Dawkowanie deksametazonu powinno być indywidualnie dostosowane do rodzaju i nasilenia choroby oraz odpowiedzi pacjenta na leczenie. W ostrych stanach stosuje się wyższe dawki początkowe, np. w obrzęku mózgu dawka dożylna wynosi 8-10 mg (do 80 mg), następnie 16-24 mg/dobę doustnie, podzielona na 3-4 dawki, a w bakteryjnym zapaleniu opon mózgowych u dorosłych 0,15 mg/kg co 6 godzin przez 4 dni. W ciężkim ostrym napadzie astmy u dorosłych stosuje się dawki 8-20 mg, a u dzieci 0,15-0,3 mg/kg masy ciała. W leczeniu COVID-19 zalecana dawka to 6 mg doustnie lub dożylnie raz na dobę przez okres do 10 dni. Dawkowanie w innych wskazaniach, takich jak toczeń rumieniowaty (6-16 mg/dobę), reumatoidalne zapalenie stawów (6-12 mg/dobę) czy profilaktyka wymiotów podczas chemioterapii (10-20 mg przed chemioterapią, następnie 4-8 mg 2-3 razy/dobę), jest precyzyjnie określone i wymaga monitorowania efektów terapeutycznych oraz stopniowego zmniejszania dawki, aby uniknąć działań niepożądanych i hamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza.
bakteryjne zapalenie opon mózgowych, COVID-19, dawkowanie deksametazonu, deksametazon, fludrokortyzon, kora nadnerczy, leczenie paliatywne, marskość wątroby, niedoczynność tarczycy, niewydolność nadnerczy, obrzęk mózgu, ostra niewydolność nadnerczy, ostre choroby skóry, ostry napad astmy, prednizon, reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy, toksemia, wymioty pooperacyjne, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zespół nadnerczowo-płciowy
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Dexamethasone hameln 4 mg/ml

Deksametazon, będący silnym glikokortykosteroidem o aktywności glikokortykosteroidowej 7,5 razy wyższej niż prednizolon i 30 razy wyższej niż hydrokortyzon, wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwalergiczne i immunosupresyjne poprzez modulację transkrypcji genów zależnych od kortykosteroidów. Nie posiada działania mineralokortykosteroidowego, co odróżnia go od innych steroidów. Jego mechanizm działania obejmuje hamowanie powstawania i aktywności mediatorów zapalnych oraz migracji komórek zapalnych, a także immunomodulację poprzez ograniczenie aktywności limfocytów T i makrofagów. Długotrwałe stosowanie wiąże się z ryzykiem przejściowej niewydolności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, co wymaga indywidualnego monitorowania pacjentów.
aktywacja transkrypcji genów, aktywowany limfocyt T, badanie randomizowane kontrolowane, choroba serca, choroba współistniejąca, COVID-19, cukrzyca, deksametazon, działanie antyproliferacyjne, działanie glikokortykosteroidowe, działanie immunosupresyjne, działanie mineralokortykosteroidowe, działanie przeciwalergiczne, działanie przeciwzapalne, glikokortykosteroid, hiperglikemia, inwazyjna wentylacja mechaniczna, komórka zapalna, krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego, makrofag, mediator zapalny, metabolizm węglowodanów, niewydolność kory nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, pozaustrojowe utlenowanie krwi, przedział ufności, przewlekła choroba płuc, psychoza wywołana steroidami, punkt końcowy badania, SARS-CoV-2, stabilizacja błon komórkowych, tlenoterapia, wentylacja nieinwazyjna, współczynnik częstości
Leksykon chorób i schorzeń
Krwawienie z nosa – Objawy

Krwawienie z nosa (epistaxis) jest powszechnym zjawiskiem, dotykającym około 60% populacji, i dzieli się na krwawienia przednie (90% przypadków, zlokalizowane w splotie Kiesselbacha) oraz tylne (pochodzące ze splotu Woodruffa, częstsze u osób starszych i z nadciśnieniem tętniczym). Objawy obejmują wypływ krwi z jednego lub obu nozdrzy, a w przypadku krwawień tylnych krew spływa do gardła, co może powodować nudności, wymioty i ryzyko aspiracji. Ciężkie krwawienia definiuje się jako utrzymujące się powyżej 15-30 minut mimo ucisku, obfite, z obustronnym wypływem krwi lub towarzyszące objawom niedokrwistości i wstrząsu hipowolemicznego. Nawracające epizody (powyżej 3-4 razy w tygodniu lub 6 razy w miesiącu) wymagają diagnostyki i konsultacji specjalistycznej, zwłaszcza u pacjentów przyjmujących leki przeciwzakrzepowe lub z chorobami współistniejącymi.
angiografia, aspiracja krwi, badanie krzepnięcia, białaczka, błona śluzowa nosa, chłoniak, choroba von Willebranda, COVID-19, dziedziczna teleangiektazja krwotoczna, embolizacja, endoskopia nosa, epistaxis, hematolog, hemofilia, hipoksja, jama nosowa, kardiolog, kauteryzacja, krwawienie przednie, krwawienie tylne, lek przeciwzakrzepowy, małopłytkowość immunologiczna, morfologia krwi, nadciśnienie tętnicze, niedokrwistość, otolaryngolog, polip nosowy, przegroda nosowa, przełom nadciśnieniowy, splot Kiesselbacha, splot Woodruffa, szpiczak mnogi, tamponada nosa, teleangiektazja, tomografia komputerowa, udar mózgu, wstrząs hipowolemiczny, wziernik nosowy, zawał mięśnia sercowego, ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej (pots) – Objawy

Zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej (PoTS) to zaburzenie autonomicznego układu nerwowego charakteryzujące się wzrostem częstości akcji serca o ≥30 uderzeń/min u dorosłych lub ≥40 uderzeń/min u nastolatków (12-19 lat) w ciągu 10 minut od pionizacji, bez istotnego spadku ciśnienia tętniczego. Częstość akcji serca w pozycji stojącej może przekraczać 120 uderzeń/min. PoTS dotyka głównie młode kobiety w wieku rozrodczym (stosunek 5:1) i objawia się szerokim spektrum symptomów, w tym tachykardią, kołataniem serca, dusznością, zawrotami głowy, mgłą mózgową, omdleniami (30-60% pacjentów), bólami głowy, zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi, przewlekłym zmęczeniem oraz objawami neuropsychiatrycznymi. Objawy nasilają się w sytuacjach takich jak wysiłek fizyczny, odwodnienie, infekcje, menstruacja czy ekspozycja na ciepło. PoTS może mieć przebieg nawrotowo-remisyjny, a u około 25% pacjentów objawy są na tyle ciężkie, że uniemożliwiają normalne funkcjonowanie i pracę zawodową.
autoimmunologiczny POTS, autonomiczny układ nerwowy, choroba autoimmunologiczna, ciśnienie tętnicze, COVID-19, drżenie, duszność, hiperadrenergiczny POTS, hipermobilność, hipowolemia, hipowolemiczny POTS, kołatanie serca, mgła mózgowa, migrena, myśli samobójcze, nadmierna potliwość, neuropatia autonomiczna, neuropatyczny POTS, nietolerancja ortostatyczna, nietolerancja wysiłku, omdlenie, przewlekła niewydolność serca, przewlekła obturacyjna choroba płuc, przewlekłe zmęczenie, sinica, tachykardia, zaburzenia widzenia, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zaleganie krwi, zawroty głowy, zespół jelita drażliwego, zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Pabi-Dexamethason 500 mcg

Pabi-Dexamethason, zawierający deksametazon w dawkach 500 µg lub 1 mg w formie tabletek, jest wskazany w leczeniu schorzeń reagujących na terapię glikokortykosteroidami, w tym chorób reumatycznych, alergicznych, dermatologicznych, układu oddechowego, hematologicznych, nowotworowych, endokrynologicznych, gastroenterologicznych oraz neurologicznych. Szczególną rolę odgrywa w kontroli obrzęku mózgu, zwłaszcza w stanach zwiększonego ciśnienia śródczaszkowego, takich jak urazy czy guzy mózgu. W kontekście COVID-19, lek jest zalecany u pacjentów dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat, o masie ciała ≥40 kg, wymagających tlenoterapii, gdzie jego działanie przeciwzapalne przyczynia się do redukcji śmiertelności i łagodzenia ciężkiego przebiegu choroby. Dawkowanie powinno być indywidualnie dostosowane, a terapia prowadzona pod ścisłym nadzorem medycznym, zwłaszcza w warunkach szpitalnych.
agranulocytoza, astma oskrzelowa, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba wrzodowa, ciśnienie śródczaszkowe, COVID-19, cukrzyca, deksametazon, działanie immunosupresyjne, działanie przeciwalergiczne, działanie przeciwzapalne, glikokortykosteroid, guz mózgu, liszaj płaski, łuszczyca, małopłytkowość, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność nadnerczy, niedokrwistość hemolityczna, nietolerancja laktozy, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność oddechowa, obrzęk mózgu, osteoporoza, pemfigoid, przewlekła obturacyjna choroba płuc, reakcja alergiczna, reakcja zapalna, reumatoidalne zapalenie stawów, sarkoidoza, tlenoterapia, toczeń rumieniowaty układowy, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenie metaboliczne, zapalenie wielomięśniowe, zespół Cushinga
Leksykon chorób i schorzeń
Krup – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Krup (laryngotracheobronchitis) to wirusowe zapalenie górnych dróg oddechowych, głównie krtani i tchawicy, występujące najczęściej u dzieci w wieku 6 miesięcy do 3 lat. Charakterystyczne objawy to „szczekający” kaszel, stridor wdechowy, chrypka oraz trudności w oddychaniu, nasilające się zwłaszcza nocą. Etiologia obejmuje głównie wirusy paragrypy, RSV, grypy A i B, adenowirusy oraz SARS-CoV-2. Zwężenie podgłośniowe dróg oddechowych prowadzi do ograniczenia przepływu powietrza, co w ciężkich przypadkach może skutkować niedotlenieniem. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym, a ocena ciężkości choroby (łagodny, umiarkowany, ciężki) jest kluczowa dla wyboru terapii, często wspomagana skalą Westleya. Pulsoksymetria i RTG szyi są stosowane w wybranych przypadkach.
adenowirus, adrenalina, bakteryjne zapalenie tchawicy, COVID-19, deksametazon, ibuprofen, intubacja, kortykosteroid, laryngotracheobronchitis, nebulizacja, niedotlenienie, niewydolność oddechowa, obrzęk płuc, obszar podgłośniowy, paracetamol, prednizolon, pulsoksymetria, retrakcje, RSV, saturacja tlenu, sinica, skala Westleya, stridor, szczekający kaszel, tlenoterapia, wciąganie międzyżebrowe, wirus grypy, wirus paragrypy, zapalenie górnych dróg oddechowych, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, zwężenie dróg oddechowych