utrata węchu i smaku
Utrata węchu (anosmia) i smaku (ageuzja) to zaburzenia sensoryczne, które mogą występować niezależnie od siebie lub jednocześnie. Warto podkreślić, że w wielu przypadkach postrzeganie smaku jest ściśle powiązane z węchem, dlatego pacjenci z anosmią często zgłaszają również problemy z odczuwaniem smaków.
Najczęstsze przyczyny utraty węchu i smaku obejmują infekcje górnych dróg oddechowych (w tym COVID-19), urazy głowy, polipozę nosa, przewlekłe zapalenie zatok, choroby neurodegeneracyjne (choroba Parkinsona, Alzheimera), ekspozycję na toksyny oraz skutki uboczne niektórych leków. W przypadku COVID-19 utrata węchu i smaku może być wczesnym i niekiedy jedynym objawem infekcji.
Diagnostyka obejmuje dokładny wywiad, badanie fizykalne, endoskopię jam nosa i zatok, testy węchowe (np. test identyfikacji zapachów UPSIT), badania obrazowe (TK, MRI) oraz w wybranych przypadkach konsultację neurologiczną. Leczenie zależy od przyczyny i może obejmować terapię choroby podstawowej, trening węchowy, kortykosteroidy donosowe lub doustne.
Rokowanie jest zróżnicowane – w przypadkach związanych z infekcjami wirusowymi (w tym COVID-19) u większości pacjentów obserwuje się powrót funkcji w ciągu kilku tygodni lub miesięcy. Natomiast w przypadkach związanych z urazami lub chorobami neurodegeneracyjnymi rokowanie może być mniej korzystne. Utrata węchu i smaku znacząco wpływa na jakość życia pacjentów, ich stan odżywienia oraz bezpieczeństwo (np. brak możliwości wykrycia dymu czy zepsutego jedzenia).
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Utrata lub zmiana węchu – Epidemiologia
Zaburzenia węchu stanowią istotny problem zdrowotny, dotykający około 23% populacji powyżej 40. roku życia w USA, z częstością wzrastającą do 39% u osób powyżej 80. roku życia. Epidemiologia wskazuje na kluczowe czynniki ryzyka, takie jak wiek, płeć męska, pochodzenie etniczne oraz niski status społeczno-ekonomiczny. Pandemia COVID-19 znacząco zwiększyła częstość występowania dysfunkcji węchu – metaanalizy wykazały, że 47% zakażonych doświadcza zaburzeń węchu lub smaku, z 3% pacjentów cierpiących na anosmię lub ciężką hiposmię. Utrata węchu w przebiegu COVID-19 charakteryzuje się nagłym początkiem i może utrzymywać się nawet do 6 miesięcy, a u około 5% pacjentów obserwuje się długotrwałe zaburzenia sensoryczne, w tym parosmię utrzymującą się do 2,5 roku po zakażeniu. Różnice w częstości występowania utraty węchu obserwuje się w zależności od wariantu SARS-CoV-2, z mniejszą częstością w wariancie Omikron (6-7% ryzyka w porównaniu do wczesnych etapów pandemii). Utrata węchu jest również powiązana z chorobami neurodegeneracyjnymi (np. choroba Parkinsona, Alzheimer, stwardnienie rozsiane) oraz urazami głowy, co podkreśla jej znaczenie jako potencjalnego wczesnego markera tych schorzeń.
anosmia, choroba Alzheimera, choroba neurodegeneracyjna, choroba Parkinsona, COVID-19, demencja, dysfunkcja węchowa, hiposmia, kora oczodołowo-czołowa, nabłonek węchowy, niewydolność serca, parosmia, płeć, SARS-CoV-2, stwardnienie rozsiane, trening węchowy, upośledzenie węchu, uraz czaszkowo-mózgowy, uraz głowy, utrata węchu, utrata węchu i smaku, zaburzenie węchu, zmysł węchu - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekłe zapalenie zatok nie jest wprost wymienione, ale „przewlekłe zapalenie zatok” to schorzenie, które może być związane z objawami przeziębieni – Objawy
Przeziębienie to powszechna infekcja wirusowa górnych dróg oddechowych, z okresem inkubacji trwającym zazwyczaj 24-72 godziny. Objawy rozwijają się stopniowo, rozpoczynając się od drapania i bólu gardła, kichania, wodnistego kataru oraz łagodnego kaszlu. W fazie maksymalnego nasilenia (2-5 dzień) pojawiają się bóle mięśniowe, ból głowy, łzawienie oczu, zmęczenie oraz gorączka, zwykle poniżej 38,8°C, zwłaszcza u dzieci. Wydzielina nosowa zmienia konsystencję na gęstszą, żółtawą lub zielonkawą, co nie świadczy o nadkażeniu bakteryjnym. Faza ustępowania rozpoczyna się około 7-10 dnia, z powolnym zanikiem objawów, choć kaszel może utrzymywać się do 2-3 tygodni, a nawet do 2 miesięcy w postaci poinfekcyjnego kaszlu suchego, wymagającego czasem terapii przeciwastmatycznej.
ból gardła, ból głowy, chrypka, cytokina, infekcja wirusowa górnych dróg oddechowych, kaszel, kichanie, kora mózgowa, łzawienie oczu, makrofag, nerw błędny, okres inkubacji, podwzgórze, przekrwienie błony śluzowej nosa, przewlekła obturacyjna choroba płuc, przewlekłe zapalenie zatok, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, świszczący oddech, utrata węchu i smaku, wodnisty katar, zaostrzenie astmy, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok, zapalenie zatok przynosowych