Meralgia parestezyczna
Etiologia i przyczyny
Meralgia paresthetica to neuropatia bocznego skórnego nerwu udowego (LFCN), objawiająca się bólem, pieczeniem i parestezjami w przednio-bocznej części uda. Etiologia schorzenia dzieli się na metaboliczną (np. cukrzyca zwiększająca ryzyko siedmiokrotnie, zatrucie ołowiem, alkoholizm, niedoczynność tarczycy, powikłania po COVID-19) oraz mechaniczną (ucisk nerwu przez ciasną odzież, otyłość, ciężkie pasy narzędziowe, ciążę, wodobrzusze, asymetrię anatomiczną, długotrwałe pozycje i powtarzające się ruchy). Urazy bezpośrednie, jatrogenne (operacje w okolicy kolca biodrowego przedniego górnego, kręgosłupa, laparoskopia, cesarskie cięcie) oraz masy patologiczne (guzy łagodne i złośliwe, endometrioza, krwiaki, tętniaki rzekome) również mogą powodować neuropatię LFCN. Częstość występowania wynosi 4,3/10 000 osobolat, a u osób z cukrzycą wzrasta do 247/100 000 pacjentolat; obustronne objawy obserwuje się w 20-25% przypadków.
Meralgia Paresthetica (Meralgia parestezyczna) – Etiologia i przyczyny
Meralgia paresthetica (meralgia parestezyczna) to schorzenie neurologiczne charakteryzujące się bólem, uczuciem pieczenia, drętwieniem lub parestezjami w obszarze przednio-bocznej części uda. Stan ten powstaje w wyniku kompresji lub uszkodzenia bocznego skórnego nerwu udowego (lateral femoral cutaneous nerve – LFCN), który odpowiada za unerwienie czuciowe skóry pokrywającej zewnętrzną część uda.12
Nerw boczny skórny udowy rozpoczyna się bezpośrednio od splotu lędźwiowego, z korzeniami nerwowymi L2-L3. Przebiega przez miednicę wzdłuż bocznej krawędzi mięśnia lędźwiowego większego do bocznej części więzadła pachwinowego. W tym miejscu przechodzi do uda przez tunel utworzony przez boczne przyczepianie więzadła pachwinowego i kolec biodrowy przedni górny. To przejście jest najczęstszym miejscem uwięźnięcia nerwu.1
Przyczyny spontaniczne
Większość przypadków malgii parestezycznej pojawia się spontanicznie, a jej przyczyny można podzielić na dwie główne kategorie: metaboliczne i mechaniczne.12
Przyczyny metaboliczne obejmują schorzenia systemowe, które mogą prowadzić do neuropatii LFCN:12
- Cukrzyca – pacjenci z cukrzycą mają około siedmiokrotnie wyższą zapadalność na meralgia paresthetica w porównaniu z populacją ogólną. Cukrzyca może przyczyniać się do uszkodzenia nerwu poprzez dwa mechanizmy: obrzęk wynikający ze zmniejszonego transportu aksonalnego oraz przekształcanie glukozy w sorbitol, co prowadzi do upośledzenia mechanizmu pompy sodowo-potasowej.123
- Zatrucie ołowiem – ekspozycja na ołów, szczególnie z farb ołowiowych, może zwiększać ryzyko rozwoju malgii parestezycznej.12
- Alkoholizm – przewlekłe spożywanie alkoholu może prowadzić do neuropatii, w tym izolowanej neuropatii LFCN.12
- Niedoczynność tarczycy – może przyczyniać się do rozwoju neuropatii, w tym malgii parestezycznej.12
- COVID-19 – istnieją doniesienia o malgii parestezycznej jako powikłaniu infekcji COVID-19, szczególnie u pacjentów wymagających intensywnej terapii.1
Przyczyny mechaniczne są związane z bezpośrednim uciskiem na nerw LFCN:12
- Ciasna odzież – pasy, gorsety, obcisłe spodnie, rajstopy, paski lub ubrania uciskające okolicę pachwinową mogą powodować kompresję nerwu.123
- Otyłość lub przyrost masy ciała – nadmierna masa ciała zwiększa ucisk na nerw w miejscu przejścia przez więzadło pachwinowe.12
- Noszenie ciężkiego pasa narzędziowego – pasy używane przez policjantów, strażaków czy robotników budowlanych mogą wywoływać powtarzający się ucisk na nerw LFCN.12
- Ciąża – rosnący brzuch zwiększa ucisk w okolicy pachwinowej, przez którą przechodzi nerw LFCN.12
- Gromadzenie się płynu w jamie brzusznej – wodobrzusze prowadzi do zwiększonego ciśnienia w jamie brzusznej.12
- Skróty postawy – nogi o różnej długości lub skolioza mogą przyczyniać się do kompresji nerwu.12
- Długotrwała pozycja – długotrwałe stanie, chodzenie lub pozostawanie w pozycji płodowej przez dłuższy czas.12
- Powtarzające się ruchy nóg – długotrwała jazda na rowerze, chodzenie lub przysiady.12
Przyczyny traumatyczne
Uraz nerwu bocznego skórnego udowego może również prowadzić do malgii parestezycznej:12
- Urazy bezpośrednie – obrażenia okolicy bioder lub uda, na przykład w wyniku wypadku.12
- Urazy pasem bezpieczeństwa – podczas wypadku samochodowego pas bezpieczeństwa może uszkodzić nerw LFCN.123
- Tkanka bliznowata – blizny w pobliżu więzadła pachwinowego w wyniku urazu lub wcześniejszej operacji.12
Przyczyny jatrogenne
Jatrogenne przypadki malgii parestezycznej są związane z procedurami medycznymi lub chirurgicznymi:12
- Operacje w okolicy kolca biodrowego przedniego górnego, w tym dostęp przedni przy wszczepianiu protezy biodra, dostęp biodrowo-pachwinowy przy złamaniach panewki, pobieranie przeszczepu kości biodrowej.12
- Operacje kręgosłupa – w jednym badaniu chirurgii kręgosłupa 20% pacjentów miało uszkodzenie nerwu bocznego skórnego udowego.12
- Laparoskopowa naprawa przepukliny pachwinowej.12
- Osteotomia miednicy.12
- Operacje złamania panewki.12
- Laparoskopowa miomektomia.12
- Laparoskopowa cholecystektomia.12
- Pobieranie żył do zabiegów pomostowania tętnic wieńcowych.12
- Chirurgia bariatryczna.12
- Pozycjonowanie podczas operacji – szczególnie długotrwałe ułożenie na brzuchu (pozycja pronacyjna) podczas operacji kręgosłupa, kiedy wykorzystuje się podkładki nad przednią częścią miednicy, na których spoczywa środkowa część pacjenta.12
- Cesarskie cięcie.1
Kompresja przez masy patologiczne
Rzadziej meralgia parestezyczna może być spowodowana uciskiem nerwu LFCN przez różne masy patologiczne, które można znaleźć wzdłuż całego przebiegu nerwu:12
- Guzy łagodne – nerwiak (neuroma), tłuszczak, schwannoma.12
- Guzy złośliwe – w jamie brzusznej lub miednicy, w tym guzy nerki.12
- Endometrioza – zidentyfikowana jako przyczyna ucisku LFCN w niektórych przypadkach.1
- Krwiaki – szczególnie krwiak mięśnia biodrowego, który może powodować zarówno neuropatię udową, jak i neuropatię bocznego nerwu skórnego udowego.12
- Tętniaki rzekome.1
Czynniki ryzyka malgii parestezycznej
Oprócz bezpośrednich przyczyn, istnieje kilka czynników ryzyka, które zwiększają podatność na rozwój malgii parestezycznej:12
- Wiek – najczęściej dotyka osoby w średnim wieku, ze szczytową zachorowalnością pomiędzy 30 a 60 rokiem życia. Mediana wieku w momencie wystąpienia choroby wynosi około 50 lat.12
- Płeć – mężczyźni są dotknięci częściej niż kobiety, chociaż niektóre źródła wskazują na odwrotną zależność.12
- Cukrzyca – osoby z cukrzycą mają około siedmiokrotnie wyższe ryzyko rozwoju malgii parestezycznej.12
- Zespół cieśni nadgarstka – pacjenci z zespołem cieśni nadgarstka mają zwiększone ryzyko rozwoju malgii parestezycznej.12
- Aktywność – angażowanie się w czynności wymagające powtarzających się ruchów uda, takie jak bieganie, jazda na rowerze lub długotrwałe siedzenie.12
- Asymetria anatomiczna – nogi o różnej długości mogą zwiększać ryzyko malgii parestezycznej.12
- Zmienności anatomiczne – u niektórych osób nerw boczny skórny udowy przebija się przez więzadło pachwinowe zamiast przechodzić pod nim, co zwiększa prawdopodobieństwo ucisku u osób, które mają napięcie w więzadle pachwinowym.1
Epidemiologia
Częstość występowania malgii parestezycznej w populacji ogólnej szacuje się na 4,3 przypadku na 10 000 osobolat. U osób z cukrzycą częstość wzrasta do 247 przypadków na 100 000 pacjentolat. Obustronne występowanie występuje w 20-25% przypadków.12
Patofizjologia
Mechanizm powstawania malgii parestezycznej opiera się na ucisku lub uszkodzeniu nerwu bocznego skórnego udowego. Nerw ten jest czysto czuciowy i nie wpływa na zdolność do korzystania z mięśni nóg. Unerwia skórę na przedniej i bocznej powierzchni uda.12
Podstawowe mechanizmy patofizjologiczne obejmują:12
- Mechaniczny ucisk – ucisk prowadzi do niedokrwienia (niedostatecznego dopływu krwi) nerwu, co zaburza jego funkcję i prowadzi do objawów bólowych i czuciowych.1
- Demielinizacja – długotrwały ucisk może prowadzić do demielinizacji, co zaburza przewodzenie impulsów nerwowych.1
- Uszkodzenie włókien nerwowych – badania wykazały, że w malgii parestezycznej uszkodzeniu ulegają zarówno duże zmielinizowane włókna nerwowe, jak i małe włókna, które są odpowiedzialne za objawy bólowe.1
- Centralna sensytyzacja – długotrwałe bodźce bólowe mogą prowadzić do zmian w ośrodkowym układzie nerwowym, zwiększając wrażliwość na ból.1
Miejsca ucisku
Najczęstszym miejscem ucisku nerwu bocznego skórnego udowego jest jego przejście pod więzadłem pachwinowym, gdzie nerw jest szczególnie podatny na kompresję. Jednak ucisk może wystąpić w różnych miejscach wzdłuż całego przebiegu nerwu, od splotu lędźwiowego aż do jego odgałęzień w udzie.12
Implikacje diagnostyczne
Zrozumienie etiologii malgii parestezycznej ma istotne znaczenie dla właściwej diagnostyki i skutecznego leczenia. W zależności od podejrzewanej przyczyny, diagnostyka może obejmować:12
- Badanie fizykalne i wywiad medyczny, które często są wystarczające do ustalenia diagnozy w przypadkach o oczywistej przyczynie mechanicznej.1
- Badania przewodnictwa nerwowego do weryfikacji obecności neuropatii i wykluczenia innych przyczyn objawów.12
- Obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego (MRI) w celu zbadania splotu lędźwiowego w przypadku podejrzenia przyczyny poziomu centralnego.1
- Badania laboratoryjne w kierunku cukrzycy i innych schorzeń metabolicznych.1
- RTG lub tomografię komputerową (CT) w przypadku podejrzenia złamań miednicy lub nowotworu.12
- Badanie ultrasonograficzne, szczególnie w przypadkach o niejasnej etiologii, może pomóc w identyfikacji mas patologicznych uciskających nerw.1
Właściwa identyfikacja przyczyny malgii parestezycznej ma kluczowe znaczenie, ponieważ leczenie różni się w zależności od czynnika wywołującego. Na przykład, podczas gdy przypadki związane z uciskiem mechanicznym mogą odpowiadać na leczenie zachowawcze, przypadki związane z guzami będą wymagały interwencji chirurgicznej.12
Ważne jest, aby w przypadku pacjentów zgłaszających się z objawami malgii parestezycznej rozważyć zarówno przyczyny traumatyczne, jak i ucisk przez masę patologiczną, ponieważ mogą one wymagać specyficznego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.