funkcja węchowa
Funkcja węchowa to zdolność organizmu do wykrywania i rozpoznawania zapachów, stanowiąca jeden z podstawowych zmysłów człowieka. Proces ten rozpoczyna się w nabłonku węchowym znajdującym się w górnej części jamy nosowej, gdzie zlokalizowane są wyspecjalizowane komórki receptorowe (neurony węchowe). Ich cząsteczki receptorowe reagują na substancje zapachowe obecne w powietrzu, generując sygnały nerwowe.
Impulsy z neuronów węchowych przechodzą przez blaszkę sitową kości sitowej do opuszki węchowej, a następnie drogą węchową do kory węchowej znajdującej się w płacie skroniowym mózgu. Istotnym elementem przetwarzania wrażeń węchowych jest również układ limbiczny, co tłumaczy silne powiązanie zapachów z emocjami i pamięcią. Człowiek posiada około 400 różnych typów receptorów węchowych, co umożliwia rozróżnianie tysięcy zapachów.
Zaburzenia funkcji węchowej (dysosmia) mogą przyjmować formę anosmii (całkowitej utraty węchu), hiposmii (osłabienia węchu) lub parosmii (zniekształcenia odczuwanych zapachów). Przyczyny tych zaburzeń są różnorodne – od infekcji górnych dróg oddechowych, urazów głowy, poprzez choroby neurodegeneracyjne (choroba Parkinsona, Alzheimera), po wpływ leków czy zaburzenia metaboliczne. Diagnostyka funkcji węchowej obejmuje testy identyfikacji zapachów (np. test UPSIT), testy progowe oraz badania obrazowe.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Utrata lub zmiana węchu – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Utrata lub zmiana funkcji węchowej (anosmia) w kontekście zakażenia SARS-CoV-2 może prowadzić do długotrwałej dysfunkcji, z około 5,6% pacjentów rozwijających przetrwałą anosmię oraz 4,4% z utrwalonym zaburzeniem smaku. Około jedna trzecia pacjentów doświadcza utraty węchu trwającej ponad 6 miesięcy, co stanowi istotny element zespołu long COVID. Czynniki negatywnie wpływające na rokowanie to m.in. płeć żeńska (iloraz szans 0,52 dla węchu i 0,31 dla smaku), większa początkowa ciężkość dysfunkcji, obecność przekrwienia błony śluzowej nosa (iloraz szans 0,42), starszy wiek, dłuższy czas trwania utraty węchu (>4 miesiące), palenie tytoniu, choroby współistniejące, niski status socjoekonomiczny oraz ciężki przebieg COVID-19. Interesująco, anosmia koreluje z łagodniejszym przebiegiem COVID-19, a jej brak u hospitalizowanych pacjentów wiąże się z większym ryzykiem ciężkiego przebiegu (iloraz szans 0,527 i 0,283 dla hospitalizowanych i ciężko chorych, odpowiednio).
alergia, anosmia, choroba Alzheimera, choroba dziedziczna, choroba genetyczna, choroba nerek, choroba neurodegeneracyjna, choroba nowotworowa, choroba płuc, choroby współistniejące, COVID-19, dysfunkcja węchowa, funkcja węchowa, hospitalizacja pacjenta, long COVID, niewydolność serca, palenie tytoniu, przekrwienie błony śluzowej nosa, SARS-CoV-2, schorzenie neurologiczne, zaburzenia funkcji poznawczych, zmysł węchu - Leksykon chorób i schorzeń
Utrata słuchu – Epidemiologia
Utrata słuchu jest najpowszechniejszym deficytem sensorycznym globalnie, dotykającym około 5% populacji światowej, co przekłada się na 1,5 miliarda osób z różnym stopniem niedosłuchu, w tym 430 milionów z upośledzającą utratą słuchu (≥35 dB). Prognozy WHO wskazują na wzrost liczby chorych do ponad 700 milionów do 2050 roku. Występuje znaczna dysproporcja geograficzna – dwie trzecie przypadków przypada na kraje rozwijające się, z najwyższą częstością w Afryce Subsaharyjskiej (15,7% upośledzającej utraty słuchu u osób ≥15 lat). W USA utrata słuchu dotyka 22,2% populacji, z wyższą częstością u mężczyzn (17,7%) niż kobiet (11,9%), a wiek i ekspozycja na hałas zawodowy są głównymi czynnikami ryzyka. U dzieci częstość wynosi 1,9-3,5 na 1000 żywych urodzeń, z około 60% przypadków możliwych do zapobiegania. Utrata słuchu związana z hałasem (NIHL) dotyczy około 1,3 miliarda osób, a utrata słuchu związana z wiekiem (ARHL) wzrosła do ponad 700 milionów przypadków w 2021 roku, co stanowi istotny czynnik ryzyka demencji.
aparat słuchowy, audiogram, badanie audiometryczne, badanie przesiewowe, cukrzyca ciążowa, cukrzyca typu 1, cukrzyca typu 2, demencja, funkcja poznawcza, funkcja węchowa, głuchota, infekcja grzybicza, jednostronna utrata słuchu, lek ototoksyczny, nagła czuciowo-nerwowa utrata słuchu, niepełnosprawność, oddział intensywnej terapii noworodkowej, odra, presbycusis, różyczka, starczy niedosłuch, świnka, szum uszny, ucho środkowe, ucho wewnętrzne, upośledzenie słuchu, utrata słuchu, utrata słuchu spowodowana hałasem, utrata słuchu związana z wiekiem, zaburzenie poznawcze, zapalenie opon mózgowych